Кылме (тылзе)
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| 2026 ий | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Кылме (руш. ноябрь, лат. Novem — индеш) — григориан кечышот почеш латикымше тылзе. Цезарьын реформыж деч ончычсо, март гыч тӱҥалше, тошто рим идалыкын индешымше тылзыже. 30 кечан ныл тылзе гыч иктыже. Йӱдвел пелшарыште шыжын пытартыш тылзыже, Кечывалвелыште — шошын.
Тошто славян-влак кылме тылзым listopadъ маныныт (белор. лістапад; укр. листопад; чех. listopad; полякла listopad), молан манаш гын, тиде жапыште лышташ велеш[1][2]. Туге гынат, кылме тылзын лышташ велме сӱрет славян-влакын илыме шокшырак вер-влаклан (Рӱдӧ, Эрвел да Кечывалвел-Эрвел Европа) келшен толеш; Российыште гын, тудын йӱштӧ игечыжлан кӧра, шукырак пушеҥге-влак чӱчкыдын шыжа мучашлан лышташыштым велен шуктат.
Шотлымаш да тылзе ойыртем
Российын кыдал ужашыштыже кылме тылзын кокласе температурыжо 0 °C наре лиеш. Тиде шыже гыч телыш куснымо тылзе, игече чот йӱкшемда, пӱртӱс да йырым-йырысе йырвелын йӱштӧ жапыш куснымо пагытше мучашке лишемеш. Тылзе кыдалне южын суткасе температуржо о °C деч ӱлыкӧ вола, тиде теле толмо дене умылтаралтеш. Кылме тылзын чӱчкыдын лум лумеш, тылзе мучаште лум йӧршешлан возеш.
Пайрем-влак
- 1 кылме — Веганын тӱнямбал кечыже; Суд приставын кечыже; Тыва йылмын кечыже.
- 4 кылме — Калыкын иктеш лийме кечыже; Марий Эл Республикын кечыже; Одо Республикын кугыжаныш кечыже; Шыже казанский.
- 5 кылме — Сарзе разведчикын кечыже.
- 6 кылме — Сар да сарланыше вашшогымаш годым йырым-йырысе пӱртӱслан эҥгекым чарыме тӱнямбал кече.
- 7 кылме — Кугу Октябрь социал революцийын кечыже; Кӧнымӧ да сӧрасыме кече.
- 8 кылме — КВН-ын тӱнямбал кечыже; Олам чоҥымын тӱнямбал кечыже (Урбанизмын тӱнямбал кечыже); Радиологийын тӱнямбал кечыже; Метрий кече.
- 9 кылме — Лӱмын ыштыме милиций отрядын кечыже.
- 10 кылме — Самырык-влакын тӱнямбал кечышт; Шанчын тыныс да вияҥме верч тыршыме тӱнямбал кечыже; Бухгалтерийын тӱнямбал кечыже; Россий Федерацийын Элгӧргӧ паша орган пашаеҥ-влакын кечышт.
- 11 кылме — Экономистын кечыже.
- 12 кылме — Пневмоний ваштареш кучедалме тӱнямбал кече.
- 13 кылме — Порылыкын тӱнямбал кечыже.
- 14 кылме — Диабет дене кучедалме тӱнямбал кече; Логопедын тӱнямбал кечыже; Социологын кечыже; Шыжымсе Кузьминке.
- 15 кылме — Пӱтынь российыште салтакыш ӱжмыеҥын (призывникын) кечыже.
- 16 кылме — Чытымашын (туркымашын) тӱнямбал кечыже; Пӱтынь российысе самбон кечыже.
- 17 кылме — Студент-влакын тӱнямбал кечышт; Лугыч шочшо азан тӱнямбал кечыже; Посна кумдыкышто кертыжаҥдыме полицийын кечыже.
- 19 кылме — Шонданын тӱнямбал кечыже; Пӧръеҥын тӱнямбал кечыже; Ракет войска ден артиллерийын кечышт.
- 20 кылме — Африкым индустрияҥдыме кече; Йочан тӱнямбал кечыже; Транспорт пашаеҥын кечыже[3].
- 21 кылме — Телевиденийын тӱнямбал кечыже; Саламлалтмын тӱнямбал кечыже; Россий Федерацийысе налог орган пашаеҥын кечыже; Россий бухгалтерын кечыже; Микал кече.
- 22 кылме — Психологын кечыже; Теле Матра.
- 25 кылме — Ӱдырамаш-влак шотышто ӧкымлымашым пытарышаш верч тӱнямбал кече; Российысе сарзе тыныскучышын (миротворецын) кечыже.
- 27 кылме — Теҥыз пехотын кечыже; Одо йылме кече.
- 28 кылме — Тауштымаш кече.
- 29 кылме — Палестин калык дене пырля улмо тӱнямбал кече.
- 30 кылме — Уверым аралыме тӱнямбал кече; Суртвольыкын тӱнямбал кечыже.
- Вашталтше
- Метрийын шуматкечыже.
- Геодезий да картографий пашаеҥ-влакын кечышт.
- 1-ше шуматкече — Пӧръеҥын тӱнямбал кечыже.
- 2-шо изарня — Сайлыкын тӱнямбал кечыже.
- 3-шо рушарня — Корно да транспорт азапысе жертвын тӱнямбал кечыже.
- 3-шо изарня — Философийын тӱнямбал кечыже.
- Пытартыш рушарня — Ава кече.
Сылнымутышто ончыктымаш
2022 ийыште «Эксмо» савыктыште россий серызе Лия Арденын фэнтези жанр дене «Невеста Ноября» романже лектын. Книгасе рӱдӧ персонаж-влак иза-шольо тылзе-влак улыт — Шорыкйол, Пургыж, Шыжа да Кылме[4].
Палемдымаш
- ↑ Boryś W. Słownik etymologiczny języka polskiego. — Wydawnictwo Literackie. — Kraków, 2005. — С. 289. — ISBN 978-83-08-04191-8. (поляк.)
- ↑ Šaur V. Které názvy měsíců jsou již praslovanské? (поляк.) // Dzieje Słowian w świetle leksyki. — 2002. — S. 184.
- ↑ Приказ Министерства транспорта Российской Федерации от 10.08.2020 № 300 «Об установлении профессионального праздника — Дня работника транспорта». Тергыме кече: 26 кылме 2021. Архивлыме 26 кылме 2021 ий.
- ↑ Лия Арден «Невеста Ноября».
Кылвер-влак
- Ноябрь // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
- Календарь // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907. Статья Витковского В. В.
 | |
|---|---|
| Библиографий каталоглаште |
|
