Суртвольыкын тӱнямбал кечыже
| Суртвольыкын тӱнямбал кечыже | ||||||
|---|---|---|---|---|---|---|
| ||||||
| Официал | World Pet Day | |||||
| Ыҥ | чыла суртвольыклан пӧлеклалтше тӱнямбал пайрем | |||||
| Ышталтын | 1931 ийыште | |||||
| Палемдат | суртвольык оза, ветеринар, кинолог-влак | |||||
| Кече | 30 кылме | |||||
| Пайремлымаш | фестиваль, акций, консультаций | |||||
Суртвольыкын тӱнямбал кечыже (англ. World Pet Day) тиде калык пайрем, чыла тӱрлӧ вольыклан пӧлеклалтын, ий еда 30 ноябрьыште толеш. Тиде кече илышыштына суртвольыкын вержым палемден ончыкташ, нуным шот дене кучаш, ашныше-влакым вольык верч утларак мутым кучымым нӧлтымашке виктаралтын.
Пайрем историй
Акрет айдеме ир янлык-влакым эше кӱ курымыштак кучаш тӱҥалын да тунамак нуным мланде пашалан, сонар сомыллан туныктен. Палемдаш оҥай: 140 тӱжем янлык гыч чылаже 47 тӱжемым гына айдеме деке туныктен шукташ лийын. Суртвольыкыш савырыме икымше янлык пире лийын, тачысе пий. Кунам айдеме-влак умыленыт, пийын оптымо йӱкшӧ илыме вер деч янлыкым лӱдыкта, нуно пийым сурт оролаш кучылташ тӱҥалыныт. Тылеч вара пий еҥын полышкалышыже, ӱшанле йолташыже лийын. Пий-влак шуко гана еҥ илышым утареныт да нелылыкым сеҥаш полшеныт. Мутлан, вӱдышӧ-пий сокыр еҥ-влакын илышыштышт кугу верым налеш. Тыгай пийым ямдылыше икымше школ-влак Германийыште лийыныт да Икымше тӱнямбал сар жапыште сокырештше ветеран-влаклан полшеныт. Мемнан жапыште пийын эсогыл шке паспортшо уло, туштыжо нунын тукым-вожшым, вакцинацийым, кылым кучымыжым (вязка) да озашт нерген увер ончыкталтын[1].
Айдеме ден пырыс кокласе кыл вияҥме ятырлан нелырак. Ик шонымаш дене келшышын, акрет еҥ-влак пырысым нултышо чонаным кучаш туныктеныт, нунышт шурно шапашым кочкыныт улмаш. Вес шонымаш тыгай: айдемын кочкыш эре улмым умыленыт да пырыс-шамыч шкеак айдеме деке тунемыныт, а кушто кочкыш, тушто нултышо-влак илат. Садлан шанчыеҥ-влак тымартеат ӱчашат: кӧ кӧм шкеж деке туныктен, айдеме пырысым але пырыс айдемым. Таче нине мамык чонан-влак эн кумдан йӧратыме сурт вольык коклаште ик эн ончыл верым налыт[1].
1840 ийыште Виктория королева Королевын обществыжым негызлен, тиде обществе вольык ашнаш чазам (пожертвованийым) поген да нуным чаманен ашныме шотышто азапланен. 1931 ийыште Флоренцийыште Суртвольыкын кечыже пайрем, нуным аралаш ман, увертаралтын. Российыште тиде пайремым, Янлык-влакым аралыме тӱнямбал фондын полшымыж дене 2000 ийыште гына пеҥгыдемдыме. Ий еда ты кечым сурт вольык нерген азапланыше-влак палемдат: вольыкым кучышо, ветеринар, кинолог, да тугай еҥ-влак кӧн пашашт чонан-влак ӱмбачын лӱдыкшым кораҥдашымашке виктаралтын[1]. Тунам тӱрлӧ экологий организаций да пӱртӱсым аралыше обществе-влак чыла чонаным аралыме пашам тӱшкан тӧрлаш ӱжыныт, тиде Мланде ӱмбалне чыла чонан верч, тыгак вольык верчынат, мутым кучымо шижмашым шочыкта.
Цель ден задаче
Суртвольыкын тӱнямбал кечыжын тӱҥ шонымашыже:
- Суртвольыкым ашнымаште айдемын поро чонжо, вуйыншогымо кумылжо кӱлешан улмым умылтараш.
- Чонаным чын ончен кушташ, пукшаш, да шот дене кучаш туныкташ.
- Вольыкым торжан ончен-кучымо ваштареш кучедалмаш, зооаралтыш кумылым шукемден толаш.
- алыкым суртвольыкым приют гыч налаш кумылаҥдаш, нунылан умылтараш: чонаным ужалашлан шукемден темлыше деч налаш огыл[2].
Мероприятий
Тиде кечын уло тӱня мучко тыгай тӱрлӧ мероприятий-влак эртаралтыт:
- Суап пашалан пӧлеклалтше акций ден зооаралыше организаций-влаклан оксам погымаш.
- Ветеринар дене тергымашым эртарымаш, вольык озалан полыш ойым пуымо дене полшаш.
- Чонан-влакым чын ончымо нерген шинчымаш кӱкшытым нӧлтымашке виктаралтше туныктымо лекций ден семинар-влак.
- Калыкле мероприятий ден фестиваль-влак увертаралтыт, тыште икоян еҥ-влак вашлийыт да суртвольыкым ашныме шотышто ваш-ваш ойым вашталтен кертыт.
Суртвольыкын тӱнямбал кечыже сурт кӧргӧ вольыкым кучымаште утларак муткучышо, шотан лияш кумылаҥдымаште кумда верым айла. Тиде пайрем мер калыклан шарныкта: суртвольык нунын верч азапланымым, тӱткылыкым, аралымыштым вуча. Тидыже тыгак чонаным йӧраташ, а ныл йолан йолташлан таум ышташ сай амал, тыгак суртдымо, кудышт шке озаштым вучат, чонан-влак нерген шарнаш кӱшта[2][3].
Тыгак ончо
Палемдымаш
- ↑ 1 2 3 <Всемирный день домашних животных в 2024 году: история и традиции праздника. Семья. Проект КП.ру.
- ↑ 1 2 30 нрября — Всемирный день домшних животных. Федеральное бюджетное учреждение здравоохранения «Центр гигиенического образования населения».
- ↑ 30 ноября 2023 – Всемирный день домашних животных: История и традиции праздника. Общественная служба новостей.