Палестин калык дене пырля улмо тӱнямбал кече

РУВИКИ — эрыкан энциклопедий гыч материал
Палестин калыклан пӧлеклалтше ООН-ын почто маркыже, 1981 ий

Палестин калык дене тӱнямбал татулык кече (англ. International Day of Solidarity with the Palestinian People, фр.  Journée internationale de solidarité avec le peuple palestinien) — ООН-ын Палестине нерген, тысе калыкын ойыраш лийдыме праваж шотышто тӧрлен шуктыдымо йодыш-влакшым шарныктыше кече[1]. ООН-ысо Генерал Ассамблейын 1977 ий 2 декабрьысе 32-ШО №-ан A/RES/32/40 B резолюцийже дене тӧнежлыме[2]. Ий еда 29-ше ноябрь палемдалтеш[3].

Шарныме кече ООН Генерал Ассамблейын 1947 ий 29 ноябрьыште лукмо «Палестин правительствын ончыкылыкшо» A/RES/181(II) резолюцийже дене иктеш толеш[4], калыкыште ты кагаз тыгак Палестиным пайлыме нерген ООН-ын планже семын палыме[5][6].

Историй

1947 ий 29 ноябрьыште ООН-ын Генерал Ассамблейже мандат дене кылдалтше Палестинын йодышыжо-влак шотышто (A/RES/181 (II)) резолюцийым луктын. Документыште араб ден еврей кугыжанышым ыштыме шотышто темлымаш-влак лийыныт, тыгак ООН-ын вуйлатымыж почеш Иерусалимлан лӱмын ыштыме тӱнямбал режимым рашемдыше ой-влак лийыныт[4].

Еврей агентстве, кудыжым ту жапыште Давид Бен-Гурион вуйлатен, Израильын ончыкылык икымше премьер-министрже, официальне темлыме план дене келшен[7]. Палестинын еврей калыкшат — ишув — тыгак тӱрыснек резолюцийым йӧплен вашлийын, молан манаш гын, Израиль кугыжанышым ыштыме корнышто тиде пеш кӱлешан ошкыл лийын[8].

Мӧҥгешла, Палестинын араб калыкше да араб эл-влак Генерал Ассамблейын пунчалжылан ваштареш лийыныт, тыге палестин калыкын праважым чотак шыгыремдышылан шотленыт[9][10]. 30 ноябрь, резолюцийым лукмо эрлашыжымак палестин араб ден еврей-влак коклаште ваш тӱкнымаш ылыжын, тыге граждан сар тӱҥалын[11][12], а вара (1948 ий гыч) 1949 ий 20 июль марте шуйнышо араб-израиль сар лийын[13][14].

Сар пытышаш лишан Израиль еврей кугыжаныш официальне шочын да ООН-ын тичмаш праван членже семын лийын[15]. Тидын годым Палестинын але мартеат тыгаяк иктӧрлык статусшо уке. Палестиным Утарыше организаций палестин калыкын интересшым аралыше семын ООН-ышто эсекрышын статусшым 1974 ийыште гына налын[16]. Палестинын официал кӱкшытыштӧ кугыжаныш улмыжым ООН 2012 ийыште гына пеҥгыдемден, тунам ООН Генерал Ассамблейже A/RES/67/19 резолюцийым луктын, тиде Палестинылан ООН-ышто эскерыше-кугыжаныш статусым гына пуэн, моло семынак кугыжаныш радамыш пуртен огытыл[17][18][19].

Палестин калык дене татулык шотышто тӱнямбал кече ООН-ын Генерал Ассамблейжын A/RES/67/19 резолюцийже дене увертаралтын. Резолюций ООН-ын генерал секретарьже деч палестинец-влаклан правам аралыше посна тӱшкам ышташ кӱлмӧ нерген йодын, кудыжо палестин калыкын поген налаш лийдыме праваштым аралыше комитет дене пырля ий еда ты кечым палемдышаш улмаш. Лӱмын ыштыме тӱшка (вараже ООН секретариатын палестинец-влакын правашт шотышто пӧлка), шарныктыш кече семынак, палестин калыкын поген налаш лийдыме праваж нерген уверым шараш йӧным ыштышаш ыле: пӧртылмӧ, самоопределений, нацийын эрыкше да суверенитетше шотышто права шотышто[20].

Мероприятий

Палестин калык дене татулык кечым эртарыме кышкарыште ООН-ын штаб-квартирыштыже, Нью-Йоркышто, тыгак Женевысе, Венысе[21][22] пӧлкалаште ий еда мероприятий-влак эртаралтыт.

Палестин калыкын шупшын налаш лийдыме права шотышто комитет да Палестинец-влакын правашт шотышто пӧлка ООН-ысо эре эскерышше представительже дене пырля кажне ийын «Палестинец-влакын правашт»[23] ончерым эртара. 2023-2024 ийласе ончер «Палестина: мланде да тудын калыкше» лӱман лийын. Тушто пуымо фото да видеоматерал-влак, тыгак сымыктышын произведенийже-влак палестин калыкын «До, во время и после Накаба[24]» вуймут дене палестин историйын тӱрлӧ эпизодшым ончыктеныт.

1979 ийыште Генерал Ассамблей Татулык кечылан ямдылалтме кышкарыште ООН-ын икымше серий шарныктыш маркыжым савыктен, «тидын дене палестин калыкын неле илышыже, да шупшын налаш лийдыме праваж нерген шинчымашым кузе-гынат кумданрак калыкыште шараш темлен»[25]. Маркын тичмаш тиражше 5,9 млн. лийын, ужалымашке 1981 ийыште[26] лектын. Тыгодым посна синонист организаций-влак ужалымыштым чарен шогалташ тӧченыт[27]. 2011 ийыште маркым уэш 500 экземпляран[28] тираж дене савыктеныт.

Тидын деч посна, паша программе ООН-ын кӱшыл должностян еҥ-влакын лӱмын чумырген каҥашымым, правительстве-влак кокласе, тыгак граждан обществыште мутланымаш-влакым кӱлешанлан шотла. Тыгай вашлиймаште ООН-ын генерал секретарьже-влак ойлат, Араб эл-влак лигын, Ислам вашполыш организацийын, Ушныдымылык толкынын, Африкан ушемын, Палестина кугыжаныш-влакын да молынат еҥже-влак ушнат[29][22][30].

Палестин нерген йодыш йӱла почеш ООН-ысо Генерал Ассамблейын заседанийышкыже ий еда 29 ноябрьыште але пошкудо кечылаште ончалтеш[22][31][32][33].

Чыла шарныктыш мероприятий-влакын официал хештегше — #PalestineDay[24].

Палемдымаш

  1. ↑ Памятные даты. ООН. Тергыме кече: 29 кылме 2023.
  2. ↑ Резолюция A/RES/32/40 B. Вопрос о Палестине. ООН (2 теле 1977). Тергыме кече: 29 кылме 2023.
  3. ↑ Commemoration of the International Day of Solidarity with the Palestinian People (англ.). UN Web TV (29 кылме 2023). Тергыме кече: 29 кылме 2023.
  4. ↑ 1 2 Резолюция A/RES/181(II). Будущее правительство Палестины. ООН (29 кылме 1947). Тергыме кече: 29 кылме 2023.
  5. ↑ Планы раздела Палестины — статья из Электронной еврейской энциклопедии
  6. ↑ План ООН по разделу Палестины. Кругосвет. Тергыме кече: 29 кылме 2023. Архивлыме 27 шорыкйол 2009 ий.
  7. ↑ Jewish Agency Accepts Partition Plan (неопр.). Center for Israel Education. Тергыме кече: 29 кылме 2023.
  8. ↑ Walid Salem. Legitimization or Implementation: On the UN Partition Plan The Paradox of the 1947 UN Partition Plan (англ.) // Palestine-Israel Journal. — 2002. — Vol. 9, no. 4.
  9. ↑ Statement by the Arab League upon the Declaration of the State of Israel (May 15, 1948) (англ.). Middle East Gateway. Тергыме кече: 15 ага 2018. Архивлыме 11 ӱярня 2012 ий.
  10. ↑ Документ S/745. Каблограмма Генерального секретаря Лиги арабских государств на имя Генерального секретаря ООН. 15 мая 1948 г. Генеральная Ассамблея. ООН. Тергыме кече: 15 ага 2018. Архивлыме 21 пургыж 2019 ий.
  11. ↑ Benny Morris. 1948: A History of the First Arab-Israeli War (англ.). — Yale University Press, 2008. — P. 75—112. — 544 p.
  12. ↑ British Movietone. Palestine Outburst Follows UN Vote (англ.). YouTube (21 сӱрем 2015). Тергыме кече: 29 кылме 2023.
  13. ↑ Benny Morris, 2008, с. 180—272.
  14. ↑ Arab-Israeli wars (англ.). Britannica (12 шыжа 2023). Тергыме кече: 29 кылме 2023.
  15. ↑ 1947: The international community says YES to the establishment of the State of Israel (англ.). Israel Ministry of Foreign Affairs. Тергыме кече: 29 кылме 2023.
  16. ↑ Observer status for the Palestine Liberation Organization A/RES/3237(XXIX). ООН (22 кылме 1974). Тергыме кече: 29 кылме 2023.
  17. ↑ Палестина получила статус государства-наблюдателя в ООН, что дальше? Новости ООН (30 кылме 2012). Тергыме кече: 28 кылме 2023.
  18. ↑ Двусторонние отношения со страной Палестина. МИД России (2 пеледыш 2021). Тергыме кече: 29 кылме 2023.
  19. ↑ Сапронова М. А. Новый статус Палестины. МГИМО (23 шорыкйол 2013). Тергыме кече: 29 кылме 2023.
  20. ↑ Подходы с целью обеспечения практического осуществления палестинским народом своих неотъемлемых прав. ООН (1986). Тергыме кече: 29 кылме 2023.
  21. ↑ United Nations Office at Geneva Commemorates International Day of Solidarity with the Palestinian People (англ.). UNOG (29 кылме 2011). Тергыме кече: 29 кылме 2023.
  22. ↑ 1 2 3 Международный день солидарности с палестинским народом. Справочная информация. ООН. Тергыме кече: 29 кылме 2023.
  23. ↑ Резолюция A/RES/58/19. Отдел по правам палестинцев Секретариата. ООН (3 теле 2003). Тергыме кече: 29 кылме 2023.
  24. ↑ 1 2 Международный день солидарности с палестинским народом 29 ноября. ООН. Тергыме кече: 29 кылме 2023.
  25. ↑ Резолюция A/RES/34/65 D. Вопрос о Палестине. ООН (12 теле 1979). Тергыме кече: 29 кылме 2023.
  26. ↑ UN Palestinian Stamp Not Selling. Jewish Telegraphic Agency (3 пургыж 1981). Тергыме кече: 22 сӱрем 2014. Архивлыме 8 сорла 2014 ий.
  27. ↑ U.N. Stamp Collectors on Endangered List. Los Angeles Times (4 теле 1988). Тергыме кече: 22 сӱрем 2014. Архивировано из оригинала 12 сорла 2014 ий.
  28. ↑ Inalienable Rights of The Palestinian People. United Nations stamp from 1981. Тергыме кече: 22 сӱрем 2014. Архивировано из оригинала 15 пургыж 2015 ий.
  29. ↑ International Day of Solidarity with the Palestinian People to be Commemorated at the Palais des Nations on 29 November 2023 (англ.). ООН (27 кылме 2023). Тергыме кече: 29 кылме 2023.
  30. ↑ On International Day of Solidarity, Palestinian Rights Committee Told 64 Years after Partition Plan, ‘History Once Again Knocking at United Nations Door’ (англ.). ООН (29 кылме 2011). Тергыме кече: 29 кылме 2023.
  31. ↑ Schedule of General Assembly Plenary and Related Meetings. 78th Session (англ.). ООН. Тергыме кече: 29 кылме 2023.
  32. ↑ Schedule of General Assembly Plenary and Related Meetings. 77th Session. 41st Plenary meeting (англ.). ООН (8 идым 2023). Тергыме кече: 29 кылме 2023.
  33. ↑ Schedule of General Assembly Plenary and Related Meetings. 76th Session. 41st plenary meeting (англ.). ООН (12 идым 2022). Тергыме кече: 29 кылме 2023.

Кылвер-влак

"https://mhr.ruwiki.ru/w/index.php?title=Палестин_калык_дене_пырля_улмо_тӱнямбал_кече&oldid=1147989" гыч налме