Чытымашын тӱнямбал кечыже

Чытымашын (туркымашын) тӱнямбал кечыже (ООН-ын моло официал йылмылаж дене: англ. International Day for Tolerance, исп. Día Internacional para la Tolerancia, фр. Journée internationale de la tolérance, кит. 国际宽容日, араб. اليوم الدولي للتسامح‎) — ий еда 16 ноябрьыште палемдалтеш. Тиде Тӱнямбал кече нерген увер ЮНЕСКО-н лукмо «Чытымашын принципше-влак декларацийыште» пайремлын увертаралтын. Декларацийым 1995 ийыште ЮНЕСКО-н 28-ше тӱҥ конференцийыштыже пеҥгыдемдыме.

Чытымаш (толерантность) умылымаш шотышто Деклараций тыге рашемда «мемнан тӱнясе тӱрлӧ тӱвыра поянлыкым умылен да чытен пагалаш, шке тӱняужмашын, посна айдемын индивидиум улмыжым ончыктымо йӧнжым жаплаш» кӱлмым ончыкта. Деклараций тыгеат ойла: «айдеме-влак тӱжвал тӱсышт, мер илышысе верышт, кутырымышт, шке койышышт дене тӱрлӧ улыт, нуно илаш да шкешотан ойыртемыштым аралаш праван улыт».

Деклараций айдеме тукымлан лӱдыкшӧ улмым шарныкта, кудыжым чытыдымаш конда, тидын дене кучедалаш йӧным да программым темла.

1997 ийыште ООН-ын Тӱҥ Ассамблейже (A/RES/51/95 № пунчал) тыгак кугыжаныш-влаклан Тӱнямбал кечым палемдаш темлен. Тиде резолюций Ушымо Калык-влак Организацийын Тӱҥ Ассамблейжын чытышлан пӧлеклалтше Идалыкым эртарыме нерген пунчалжылан, ООН-ын Уставшылан эҥерта, тушто каласыме: чытымашын принципше сар лийын кертме лӱдыкшым ончылгоч кораҥдыме годым кучылталтшаш; чытымаш принцип-влакым пеҥгыдемдыме годым ЮНЕСКО-н Декларацийжым шотыш налеш.

2005 ийыште ООН-ын Тӱҥ секретарьже Чытышын тӱнямбал кечыжлан пӧлеклалтше шке серышыштыже ойла, чытыдымаш дене кучедалмаш — тиде ООН-ын паша радамыштыже — ик эн тӱҥ корно. Пӱтынь тӱняште калык чотын кушмыжо да миграцийын кугеммыже ксенофобий ден экстремизмлан корным почын. Чытымаш, ойлалтеш серышыште, ваш-ваш утларак сайын палаш, йот йӱлаште, юмылан ӱшанымаште мо сай уло, палаш ӱжеш. Кӱлеш айдеме улмо нерген умылымашым ваш-ваш пагалаш, шкешотан йӱлам ден тӱвырам шкевуя палемден кертмым посна айдеме семын умылен, ме шке ойыртемнам, моло еҥын ойыртемжым ужмышудымашын ончыде, аклен моштышаш улына.

ЮНЕСКО

1995 ийыште ЮНЕСКО Маданжит Сингх лӱмеш чытымаш да ӧкымлыдымаш премийым палемден. Премий Маданжит Сингхда оксаж кӱшеш увертаралтын (Madanjeet Singh). Премий кок ийлан ик гана, Чытымашын тӱнямбал кечынже, организаций ден посна еҥ-влаклан чытыман да ӧкымлыдыме илыш верч тыршыше-влаклан пуалтеш.

Россий

Санкт-Петербургышто Чытымашын тӱнямбал кечыже 2006 ийыште виктер дене пеҥгыдемдыме «Толерантность» программе кышкарыште палемдалтеш. Правительствын полышыж дене лудмаш, концерт, кундемысе пайрем да моло мероприятий-влак эртат^[1].. Школлаште толерантностьым чапландарыме паша азап деч посна эртен огыл. Тыге, Петербургысо ик школышто, Чытымаш кечылан пӧлеклалтше интерчолгалык модыш эртен, викториныште икымше верым «14/88» лӱман школьник-влакын командыштлан пуымо, тиде прессын тӱткышыж деч ӧрдыжеш кодын огыл, чап грамот шуко жап школ фойешке кечен^[2].

Тыгак ончо

Палемдымаш

↑ О Программе гармонизации межэтнических и межкультурных отношений, профилактики проявлений ксенофобии, укрепления толерантности в Санкт-Петербурге на 2006-2010 годы (программа "Толерантность") (с изменениями на 20 декабря 2010 года) (неопр.). Официальный сайт Администрации Санкт-Петербурга (11 сӱрем 2006). Тергыме кече: 16 кылме 2017. Архивлыме 17 кылме 2017 ий.
↑ Школьный конкурс по толерантности выиграла команда с названием «14/88», Аргументы и Факты, 2012-01-17, <https://web.archive.org/web/20171117174536/http://www.spb.aif.ru/society/686964>. Тергыме: 17 кылме 2017.

Кылвер-влак

[1] О Программе гармонизации межэтнических и межкультурных отношений, профилактики проявлений ксенофобии, укрепления толерантности в Санкт-Петербурге на 2006-2010 годы (программа "Толерантность") (с изменениями на 20 декабря 2010 года) (неопр.). Официальный сайт Администрации Санкт-Петербурга (11 сӱрем 2006). Тергыме кече: 16 кылме 2017. Архивлыме 17 кылме 2017 ий.

[2] Школьный конкурс по толерантности выиграла команда с названием «14/88», Аргументы и Факты, 2012-01-17, <https://web.archive.org/web/20171117174536/http://www.spb.aif.ru/society/686964>. Тергыме: 17 кылме 2017.

[1]

[2]