Шыжа (тылзе)
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| 2026 ий | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Шыжа (руш. октябрь, лат. octo — кандаш) — григориан кечышотын луымшо тылзыже. Цезарьын реформыж деч ончычсо, март гыч тӱҥалше тошто рим ийын кандашымше тылзыже. 31 кечан шым тылзе гыч иктыже. Мландын Кечывалвел пелшарыштыже шошын кокымшо тылзыжлан, а Йӱдвелне — шыжын кокымшо тылзыжлан шотлалтеш.
Тылзын лӱмжӧ лат. octo — «кандаш» мут гыч лектын.
Тиде тылзе, теле жапыш куснышо эллаште да кундемлаште, идалыкын эн кужу тылзыжлан шотлалтеш (745 шагат).
Кызытсе жапыште григориан кечышот почеш 30 шыжа марте кече Ӱдыр шӱдыр тӱшкаште, а 30 шыжа деч вара — Виса шӱдыр тӱшкаште лиеш[1] (вес увер почеш — 31 шыжа гыч[2]).
Шотлымаш да тылзын ойыртемже
Рӱдӧ Российыште шыжа тылзе кокла шот дене +6 °C температур дене ойыртемалтеш. Шыжа тылзылан келшыше игече — пылан, утларакше йӱран, южгунам лум йӧршанат лиеш. Тиде жапыштак шыжа тылзын эше +15-20 °C марте шокшо да кечан игече пӧртыл кертеш (чӱчкыдын тылзын икымше пелыштыже, кокымшо пелыштыже тыгай температур пеш шуэн лиеда да аномалысылан шотлалтеш). Шыжа тылзын пытартыш кечылаштыже икымше лум возын кертеш, но эше йӧршешлан огыл.
Пайрем-влак
- 1 шыжа — Илалше-влакын тӱнямбал кечышт; Мурсемын тӱнямбал кечыже; Кофен тӱнямбал кечыже; Вегетарианствын тӱнямбал кечыже; Сухопутный войскан кечыже.
- 2 шыжа — Виешдымылык тӱнямбал кече.
- 3 шыжа — ОМОН-ын кечыже.
- 4 шыжа — Чонанын тӱнямбал кечыже; Россий Федерацийысе граждан обороно войскан кечыже; Российысе сандалык войскан кечыже.
- 5 шыжа — Туныктышо-влакын тӱнямбал кечышт; Уголовный розыск пашаеҥ-влакын кечышт; Туныктышын кечыже.
- 6 шыжа — Российысе страховатлыше еҥын кечыже.
- 7 шыжа — Хабитат тӱнямбал кече; Элгӧргӧ паша министерствын штаб подразделенийже-влакын кечышт.
- 8 шыжа — Сергей Капустник.
- 9 шыжа — Почтын тӱнямбал кечыже; Хангыль кече.
- 10 шыжа — Психике тазалык шотышто тӱнямбал кече; Пучымышын тӱнямбал кечыже; Курайын кечыже; Шинчан ужмо шотышто тӱнямбал кечыже.
- 11 шыжа — Ӱдыр-влакын тӱнямбал кечышт; Башкортостан Республикын кечыже.
- 12 шыжа — Кадр пашаеҥын кечыже.
- 13 шыжа — Катар (азап) лӱдыкшым иземдыме шотышто тӱнямбал кече; Ялозанлык да перерабатыватлыше промышленность пашаеҥын кечыже; Сарзе моряк-гидрографын кечыже.
- 14 шыжа — Стандартын тӱнямбал кечыже; Покро кече.
- 15 шыжа — Ялысе ӱдырамаш-влакын тӱнямбал кечышт.
- 16 шыжа — Кочкыш сатун тӱнямбал кечыже; Анестезийын тӱнямбал кечыже; Киндын тӱнямбал кечыже.
- 17 шыжа — Незерлыкым пытарышаш верч кучедалме тӱнямбал кече; Озаҥ шнуй-влакын соборышт.
- 18 шыжа — Кампеткын тӱнямбал кечыже.
- 20 шыжа — Статистикын тӱнямбал кечыже; Авиадиспетчерын тӱнямбал кечыже; Сарзе связистын кечыже; Кочкыш промышленность пашаеҥын кечыже.
- 21 шыжа — Дагестанысе тӱвыра да йылме-влакын кечышт; Олман кечыже.
- 24 шыжа — Ушнышо Калык-влак Организацийын кечыже; Полиомиелит дене кучедалмашын тӱнямбал кечыже; Вияҥме нерген уверын тӱнямбал кечыже; Лӱмын ыштыме часть ден соединений-влакын кечышт.
- 25 шыжа — Россий Федерацийысе таможенникын кечыже.
- 27 шыжа — Аудиовизуал поянлыкын тӱнямбал кечыже.
- 28 шыжа — Анимацийын тӱнямбал кечыже; Коча-кован кечыже.
- 29 шыжа — Россий Федерацийысе калыкле гвардий войскан ведомствыдыме оролжын кечыже; Лонгин Сотник.
- 30 шыжа — Политике репрессийыш логалше-влакым шарныме кече.
- 31 шыжа — Хэллоуин; Сизо да тырма пашаеҥын кечыже; Шым миллиардын кечыже.
- Вашталтше
- Покро шуматкече.
- 1-ше шочмо — Архитектурын тӱнямбал кечыже.
- 1-ше кугарня — Шыргыжмашын тӱнямбал кечыже.
- 3-шо рушарня — Ачан кечыже.
- 4-ше кугарня — Бурят йылмын кечыже.
- Пытартыш рушарня — Автомобилист кече.
Руш калыкмут ден пале-влак
- Шыжа тылзын кӱдырчӧ кӱдырта — теле лумдымо лиеш[3].
- Лышташ мландыш тупынь вел ден возеш гын — кинде лектышлан[3].
- Шыжа тылзын кудо числа гыч идалык тӱҥалеш, тудо числа гыч апрельыште шошо почылтеш[3].
- Шыжа тылзын тылзе йыргекыште улеш — кеҥеж кукшо лиеш[3].
- Шыжа тылзылан куэ-влак чараҥыт[3].
- Тумо ден куэ гыч лышташ яндарын велеш гын, куштылго идалыклан, яндар огыл гын — пеҥгыде, пеш йӱштӧ телылан[3].
Палемдымаш
- ↑ За год Солнце проходит не через 12, а через 13 созвездий. Новый знак зодиака — «Змееносец». Тергыме кече: 1 пеледыш 2012. Архивлыме 20 идым 2011 ий.
- ↑ Климишин И. А. Календарь и хронология. — Изд. 3. — М.: Наука. Гл. ред. физ.-мат. лит., 1990. — С. 41. — 478 с. — 105 000 экз. — ISBN 5-02-014354-5.
- ↑ 1 2 3 4 5 6 Круглый год. Русский земледельческий календарь / Сост., вступ. ст. и примеч. А.Ф. Некрыловой. — М.: Правда, 1991. — 496 с. — 800 000 экз. — ISBN 5-253-00598-6.
Кылвер-влак
- Октябрь // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
- Календарь // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907. Статья Витковского В. В.
 | |
|---|---|
| Библиографий каталоглаште |
|
