Российысе сарзе тыныскучышын кечыже
| Российысе сарзе тыныскучышын кечыже | |
|---|---|
 | |
| Ыҥ | тыныскучымо паша |
| Ышталтын | 2016 ий 1 сорла |
| Ыштыше | РФ Президентын Указше |
| Кече | 25 кылме |
| Кылдалтын | 1973 ий 25 кылмын совет сарзеслужышо-влак ООН-ын тӱнямбал тыгыскучышо контингентше деке Лишыл Эрвелне ушнымо дене |
Российысе сарзе тыныскучышын (миротворецын) кечыже — Россий Федерацийын Сарзе вийыште профессий да шарныктыш пайрем, ий еда 25 ноябрьыште палемдалтеш. РФ президентын кӱштыкшӧ дене 2016 ий 1 августышто пеҥгыдемдыме[1][2].
Тыныскучышо-влак сарзе эскерыше (дипломат), граждан полиций еҥ лийын кертыт, нунын шуктымо сомылышт: операцийым пытарыме деч вара мер шот-радамым тӧрлаташ, ты радамыштак улыт ООН-ысо эл армийын салтакше ден офицерже-влак, кудым ООН тыныскучышо семын вашшогымашке колтен[3].
Историй
1973 ийыште совет сарзеслужышо-влак ООН-ын тӱнямбал тыгыскучышо контингентше деке Лишыл Эрвелне ушненыт, нылымше араб-израиль сар жапыште, тыгак ты сӧй Суд кечын сарже семын палыме.
25 ноябрьыште 36 совет офицер пайремлын сарзе эскерыше-влакын «канде беретыштым» налыныт. Лач тиде событий лӱмеш Россий сарзе тыныскучышын пайрем кечыже увертаралтын[4].
Кызытсе Российыште россий тыныскучышо-влакын пашаштым 1995 ийыште гына тӧртык дене пеҥгыдемдыме[5].
2005 ий гыч сарзе тыныскучышо-влакым ЦВО (Самара кундем) 15-ше посна гвардий мотострелок бригадыште ямдылат. СССР-ыште тиде 1974 ий гыч — «Лӱйылтыш» кӱшыл офицер курс лийын[6].
Тыныскучымо паша
СССР шаланыме татлан россий тыныскучышо-влак Югославийыште, Касвел Сахарыште, Лишыл Эрвелне (Египет, Израиль, Сирий, Ливан, Ирак да Кувейтыште) лийыныт[6].
РФ СВ икымше тыныскучымо миссийже Югославийын кумдыкыштыжо эртен — 1992 ийыште тушко 1000 утла российысе сарзеслужышо-влакым колтеныт. Россий контингентын чотшо тушеч лекмешкак, 2003 ий 24 июль марте, эре кугемын[6].
СНГ эл-влак
- 1992 ий июльышто россий-грузин-йӱдвел осетийысе тыныскучышо-влакын вий дене грузин-кечывалвелосетий вашшогымаш кумдыкышто сӧйым чарен шогалтеныт. Тыныскучышо-влакын миссийыштым, 2008 ийыште, Грузийын Осетийыш керылт пурымыжо чарен.
- 1992 ий июльышто Приднестровьеште саркуралан вашшогымашым тӧрлымӧ нерген кутырен келшыме почеш кидпалым пыштыме, россий сарзыслужышо-влак тымартеат тыште тынысым аралат. Нунын чотышт вашшогымашым чарашлан ондак пуртымо деч куд батальонлан шагалемын, 400 тыныскучышо марте, нуно кызыт молдово-приднестровье чекыште шогат;
- 1993 ий 24 сентябрьыште таджик-афган чекыште вашшогымашым пытараш манын, СНГ коалицийысе тыныскучышо-влакын вийже кынелын.
- 2004 ийыште российысе тыныскучышо контингент негызеш Таджикистаныште россий сарзе базе ышталтын;
- 1994 ий 13 июньышто российысе тыныскучышо-влак грузин-абхаз вашшогымо зоныш пуреныт.
Миссий 2008 ийыште Российын Абхазийын суверенитетшым сайлан шотлымо дене мучашлалтын.
- 2020 ий 10 ноябрь гыч — Нагорный Карабахысе тыныскучымо операций.
Африка
- 1995–1996 — ООН-ын тергыме миссийже Анголышто, тушто граждан сар каен. Россий сарзе вертолётчик-влак тушто лийыныт;
- 2000–2005 — Сьерра-Леон, ООН-ын миссийжылан авиаций йӧн дене полшымаш;
- 2004–2006 — Бурундийыште ООН-ын миссийжылан полшымаш;
- 2006–2012 — ООН-ын тыныскучышо-влакше дене пырля авиаций группо Суданыште да Кечывалвел Суданыште;
- 2008–2010 — ООН-ын вийжылан Чад Республикыште да ЦАР-ыште полыш.
2007 ий гыч россий сарзыслужышо-влак тыгак Тӱшка лӱдыкшыдымылык нерген кутырен келшыме организацийын (ОДКБ) контингентышкыже пуреныт. Тудын задачыже — ОДКБ кугыжаныш-влак мландыште тыныслыкым аралыме шотышто операций[7]. Келшык почеш эл-влак эреак иквереш туныктымо пашам ворандарат, кузе тиде лийын Белоруссийыште[8] але Киргизийыште[9].
Александр Лебедь 1992 ийыште Приднестровьесе пресс-конференцийыште мироотворец-влакын задачыштым тыге палемден[10]:
Держава шотышто, кудылан мый мутым кучем, ешарен кертам, сита тӱняште котомка дене кошташ, пуйто каза кешырлан лектын, сита. Пашалан пижман, держава улмым ончыктыман, пижына гын, мемнан деч кӱсынлаш тӱҥалыт.
Тыгак ончо
Палемдымаш
- ↑ Проект Указа Президента Российской Федерации "Об установлении в Вооруженных Силах Российской Федерации Дня российского военного миротворца" (подготовлен Минобороны России 01.08.2016). Гарант.ру (1 сорла 2016). Тергыме кече: 23 кылме 2023.
- ↑ Путин утвердил День российского военного миротворца. РИА Новости (1 сорла 2016). Тергыме кече: 23 кылме 2023.
- ↑ Дмитрий Гончарук. Миротворцы России отмечают свой праздник. Парламентская газета (25 кылме 2019). Тергыме кече: 23 кылме 2023.
- ↑ К 45-летию участия России в миротворческой деятельности ООН. Постоянно представительство Российской Федерации при ООН (25 кылме 2018). Тергыме кече: 23 кылме 2023.
- ↑ День российского миротворца 2022 — история и традиции праздника. Известия (24 кылме 2022). Тергыме кече: 23 кылме 2023.
- ↑ 1 2 3 Гарант мира в любой точке планеты. ТАСС (23 кылме 2018). Тергыме кече: 23 кылме 2023.
- ↑ Участие России в миротворческих операциях. Министерство обороны Российской Федерации. Тергыме кече: 23 кылме 2023.
- ↑ Юрий Гаврилов. Россия направила в Беларусь на учения стран ОДКБ более 140 военнослужащих. Российская газета (12 шыжа 2020). Тергыме кече: 23 кылме 2023.
- ↑ В Киргизии начались учения миротворческих сил стран ОДКБ. ТАСС (9 шыжа 2023). Тергыме кече: 23 кылме 2023.
- ↑ Пресс-конференция генерала Лебедя 1992. Тергыме кече: 25 кылме 2023.