Психологын кечыже
| Психологын кечыже | |
|---|---|
 | |
| Тӱрлылык | Совет профессионал пайрем |
| Ыҥ | Калыклан психологын профессийжын кӱлешлыкше нерген ушештарымаш, психологий аланыште тыршыше специалист-влаклан пагалымашым ончыктымаш, тыгак ты профессийым калык коклаште чапландарымаш. |
| Ышталтын | 2023 ий 10 октябрьыште РФ виктерын 1666 №-ан пунчалже дене |
| Ыштыше | В. В. Путин (РФ президент) |
| Палемдат |
 Россий |
| Кече | 22 кылме |
| Пайремлымаш |
конференций, семинар да лекций |
| Кылдалтын | 1994 ий 22 ноябрьыште Россий психологий ушемым ыштыме дене |
Психологын кечыже — психологий аланыште пашам ыштыше чыла пашаеҥ-влакын профессионал пайремышт. 2023 ий гыч Российыште ий еда 22 ноябрьыште палемдалтеш. РФ Правительствын 2023 ий 10 октябрьысе 1666-шо №-ан кӱштыкшӧ дене увертарыме, тидлан келшыше кагазеш РФ правительствын вуйлатышыже Михаил Мишустин кидпалым пыштен[1][2].
У пайрем кечым пеҥгыдемдыме нерген пунчалым РФ Президент Владимир Путинын кӱштымыж почеш лукмо. Психолог-влакын кечыштым ышташ да 22 ноябрьыште палемдаш, 2022 ий 1 декабрьыште эртыше Самырык шанчызе да шанче, образований шотышто вуйлатыме кадр резервым вияҥдыме программысе II Конгрессын ик участникше ойлен[3].
Пайремын тӱҥ шонымашыже — эше ик гана психолог профессийын кӱлешлыкшым ушештараш[4].
Россий образований академийын уверже почеш, 2023 ий ноябрьлан Российыште 25 тӱжем утла психолог уло. Тиде аланысе специалист-влакым 67 оласе 101 вузышто ямдылат[5]. Россий правительствын уверже дене келшышын, 2023 ийыште калыклан психологий полышым пуымо аланыште 7 миллион утла еҥ тырша.
Историй
Вес элласе пайрем кече
ООН 1992 ий гыч 10 октябрьыште Психике тазалык шотышто тӱнямбал кечым эртарат (World Mental Health Day)[6]. Ты кечым палемдаш Тазалыкым аралыше тӱнямбал организаций да Психике тазалык шотышто тӱнямбал федераций темленыт. Пайрем тӱрлӧ элыште тунар кумдан палыме лийын, эсогыл кок ий гыч, 1994 ийыште, ВОЗ-ын тӱҥ секретарьже кажне ийын пайремлан посна йодышым палемдаш темлен, кудын нерген тӱнямбалне идалык мучко психолог-влакын конференцийлаштышт кумдан каҥашаш тӱҥалыт. Тиде пайремын тӱҥ шонымашыже психолог-влакым пашаеҥ семын пагалымаш огыл, а психике тазалык шотышто йодыш-влаклан вашмутым кычалмаш. США-ште южо штатыштыже 27 майыште Психологийын кечыжым (Psychology Day) пайремлат[7], а 14 июльышто — Психолог-влакым пагалыме калыкле кече (National Psychologist Appreciation Day)[8][9].
Российыште
Психолог-влакын официалдыме профессионал пайремым 2000 ий гыч палемденыт. 1994 ий 22 ноябрьыште Москошто Российысе психолог-влак ушемын учредитель погынжо лийын — элыште психолог-влакын эн кугу профессий да шанче организацийже, а 2000 ий 22 ноябрь гыч Москошто Психолог-влакын кечышт ий еда палемдалтын. Пайрем кечылан 1994 ийыште Россий психологий обществын шочмо кечыжым ойырен налыныт. Психолог кечын мероприятий-влакшым йӱла почеш тӱҥ шотышто М. В. Ломоносов лӱмеш Моско кугыжаныш университет темла[10]. Тиде кечынак 1966 ийыште МГУ-ын психологий факультетшым почмо. Илен-толын пайремлымашке элысе моло университет-влакат ушненыт, а 2023 ийыште пайрем официал статусым налын.
А 2023 ий 10 октябрьыште Российын правительствыже 22 ноябрьым официальнын Психологын кечыж семын пеҥгыдемден. Пунчалеш премьер-министр Михаил Мишустин кидым пыштен[1][2]. 22 ноябрьым Российыште психолог-влакын кечышт семын увертарымаш профессий еҥ-влакын вияҥмаштышт эше ик кугу ошкыл семын улеш. 2023 ийыште пайрем кече вӱргечылан толын[11].
Профессий нерген
Психолог — тиде пашаеҥ, кудо айдемын кӧргӧ тӱняжым шымла, психике да тудын кышкаржым, тыгак тудым авалтен шогышо йырвелым ужеш. Психолог-влак лӱмын тунемме але посна ойырымо йогын, илышын тӱрлӧ аланыштыже пашам ыштен кертме шотышто ойыртемалтыт (паша, еш, тунемме шотышто) да ийготымат шотыш налын, тӱрлӧ тӱшка дене пашам ыштат[12].
Эмпатийын (вес еҥын шижмыжым умылен моштымын) кӱкшӧ улмыжо — кызытсе психолог-влак деч ик эн тӱҥ йодмаш, эсогыл еҥ-влак дене пашам ыштыдыме, шанче пашам шуктышыланат. Тиде аланыште тыршыше пашаеҥ-влакым тӱҥ моштымашлан туныктат — пациент-влак деч туге торлашаш, вес айдемылан шке йырвелым тӱкаш эрыкым пуаш огыл. Толшо еҥ-влакын йодышышт чӱчкыдынак тунар чот лугалт пытыше, психологлан шке шымлымаштыже айдемын эртыше илышышкыже шыҥаш перна, молан манаш гын, лачак тиде йодыш чынын кузе лиймым рашемдаш полша. Психологий тазалыкым лончылымаш, посна койыш-шоктыш, тудым тӧрлатен туныктымо паша, психологий нормо деч кораҥмым ужын шуктымаш да эсогыл пашам ойырен налмаш (профориентаций) — чыла тиде психологын порысышкыжо пура.
Психологий шотышто пашаеҥ лияш кӱшыл тунемме заведенийыште психологий факультетым тунем лекман[13][10].
Кӧ пайремла
Российыште пайремым кугыжаныш кӱкшытыштӧ увертарыме огыл гынат, Психолог-влакын кечыштым кумдан палемдат. Мутлан, Hоссийысе университетлаште. Эн ончычак, Моско ден Санкт-Петербургышто, «Психологий» дисциплиным элыште эн ончыч тунемаш тӱҥалыныт. Тиде кечын профессий пайрем дене психологий полышым пуымо шотышто лӱмын ыштыме подразделений-влакын пашаеҥыштым саламлаш лиеш, нуно МЧС-ыште, моло ведомство ден тӱрлӧ школлаште, лӱмын почмо тунемме верлаште йоча-влак дене пашам ыштат[13].
Пайрем йӱла
Психологын кечыже нине пашаеҥ-влакын профессий пашаштын кӱлешан улмыжым палемдышаш. Тиде пайрем кечын ий еда конференций, семинар, лекций-влак эртат, нуно илыш гыч налме темым каҥашаш полшат, кызытсе психологийын йодышыжо да сеҥымашыже-влак лончылалтыт. Тыгак посна тӱшка ден лишыл еҥ-влак жапым пайремлын эртарат, концерт, банкет да саламлымаш лиеда[10].
Оҥай факт-влак
- hh.ru увертарымыж почеш 2023 ий октябрьлан, Москошто 5,5 тӱжем «психолог» паша вер яра улеш. Шуко пашам пуышо-влаклан тӱрыс пашаверан да тичмаш паша кечылан психолог кӱлеш.
- Пытартыш ийлаште онлайн-платформылаште психолог дене пашам ыштымаш чапланен (Ясно, Zigmund. Online, AIBY да молат). Кокла шот дене посна айдеме дене пашам ыштыме сессий 3 тӱжем теҥге наре шога.
- Россий Минздравыште ойлат: 2023 ий июль гыч поликлиникылаште эмлыме-психологий шотышто полыш кабинет-влак почылтыт, тушко шкевуя але эмлышын темлымыж почеш логалаш лиеш[9].
Палемдымаш
- ↑ 1 2 Александр Астафьев/. Правительство утвердило 22 ноября Днем психолога. ТАСС (14 шыжа 2023). Тергыме кече: 21 кылме 2023.
- ↑ 1 2 Правительство утвердило 22 ноября Днём психолога. government.ru. Правительство Росcии (14 шыжа 2023). Тергыме кече: 21 кылме 2023.
- ↑ В РФ утвердили День психолога 22 ноября. bfm.ru. BFM.RU (15 шыжа 2023). Тергыме кече: 21 кылме 2023.
- ↑ Мария Маковей. Теперь официально: 22 ноября — День психолога в России. sport-express.ru. Спорт-экспресс (16 шыжа 2023). Тергыме кече: 21 кылме 2023.
- ↑ Всемирный день психолога. ikp-rao.ru. Институт коррекционной педагогики. Тергыме кече: 21 кылме 2023.
- ↑ Всемирный день психического здоровья. Всемирная организация здравоохранения. Тергыме кече: 21 кылме 2023.
- ↑ День психолога в США. m.webplus.info. Webplus.info. Тергыме кече: 21 кылме 2023.
- ↑ Национальный день признательности психологам (англ.). /blogs.cooperhealth.org. Inside Cooper (13 сӱрем 2023).
- ↑ 1 2 Когда отмечают День психолога в России: дата и история. rbc.ru. РБК Life (21 кылме 2023). Тергыме кече: 21 кылме 2023.
- ↑ 1 2 3 День психолога 2023: история и традиции праздника. kp.ru. Семья. Тергыме кече: 21 кылме 2023.
- ↑ 22 ноября – день психолога в России. psyjournals.ru (22 шыжа 2023). Тергыме кече: 21 кылме 2023.
- ↑ День психолога. kakoysegodnyaprazdnik.ru. Какой сегодня праздник. Тергыме кече: 21 кылме 2023.
- ↑ 1 2 Евгений Майструк. День психолога: запутанная история сложной науки о непростой душе. radiosputnik.ru. Радио sputnik (22 кылме 2021). Тергыме кече: 21 кылме 2023.