Теле (тылзе)
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| 2026 ий | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Тéле (руш. декабрь, лат. December, Decembris, лат. decem гыч — десять) — григориан кечышот почеш латкокымшо тылзе. Цезарьын реформыж деч ончыч ӱярня тылзе гыч тӱҥалше, тошто рим идалыкын лумшо тылзыже. Идалык тӱҥалтышым шорыкйол тылзыш кусарымеке, латкокымшо, идалыкын пытартыш тылзыже лийын. 31 кече гыч шогышо шым тылзе гыч иктыже. Мландын Кечывалвел полушарийыштыже кеҥежын, а Йӱдвелне — телын икымше тылзыжлан шотлалтеш. Чех-влак тудым ожно «пире тылзе» (vlčí měsíc) маныныт[1].
Кызытсе жапыште (XXI курым) григориан кечышот почеш Кече 20 теле деч ончыч Кишкым нумалше шӱдыръешыште, а 20 теле деч вара Пикшызе шӱдыръешыште лиеш[2] (моло данный почеш — 18 теле гыч[3]).
Пайрем-влак
- 1 теле — СПИД ваштареш кучедалме тӱнямбал кече; Математикын кечыже.
- 2 теле — Куллыкым кораҥдыме верч кучедалме тӱнямбал кече; Россий банкысе пашаеҥын кечыже.
- 3 теле — Инвалид еҥ-влакын тӱнямбал кечышт; Баск йылмын тӱнямбал кечыже; Палыдыме салтакын кечыже; Юристын кечыже; Атом ийпудыртыш флотын кечыже.
- 4 теле — Ӧндалалтме кече; Российыште информатике кече; Юмым Шочыктышо Эн Святой Ӱдырым храмыш пуртымаш; Пуртымаш.
- 5 теле — Поро кумылан-влакын тӱнямбал кечышт; Рокын тӱнямбал кечыже.
- 7 теле — Граждан авиацийын тӱнямбал кечыже; Качыри Терызе.
- 9 теле — Коррупций ваштареш кучедалме тӱнямбал кече; Ачамландысе Талешке-влакын кечышт; Кӱртньыгорно транспортым оролымо ведомствын (сарзаҥдыме) кечыже.
- 10 теле — Айдеме праван кечыже; Марий Тиште кече.
- 11 теле — Курыкын тӱнямбал кечыже.
- 12 теле — Нейтралитетын тӱнямбал кечыже; Россий Федерацийын конституций кечыже.
- 13 теле — Ондрен кечыже.
- 14 теле — Пошкырт йылмын кечыже.
- 16 теле — Иоанн Молчальник.
- 17 теле — Стратегий кӱлешлыкан ракет войскан кечыже; Российысе атоман вӱдйымал флотын кечыже Варваран кечыже.
- 18 теле — ООН-ышто араб йылме кече; Мигрант-влакын тӱнямбал кечышт; ЗАГС органласе пашаеҥ-влакын кечышт; Россий Федерацийын элгӧргӧ паша орган-влакын шке лӱдыкшыдымылыкышт шотышто подразделений-влакын кечышт; Савван кечыже.
- 19 теле — Шнуй Миклайын кечыже.
- 20 теле — Калыкын татулык кечыже; Россий Федерацийын лӱдыкшыдымылык орган пашаеҥже-влакын кечышт.
- 22 теле — Энергетикын кече.
- 23 теле — Россий Федерацийысе мӱндыр авиацийын кечыже.
- 25 теле — Спиридон кечысавыртыш.
- 26 теле — Пӧлек кече.
- 27 теле — Утарышын кечыже (Россий).
- 28 теле — Кинон тӱнямбал кечыже; Депортироватлыме калмык калыкын азапшым шарныме кече.
- 29 теле — Россий ЭПМ-ын элгӧргӧ войскасе лӱмын погымо подразделенийын кечыже.
- 31 теле — Шнуй Сильвестрын кечыже; У ий ожсыгече.
Руш калык пале-влак
- Теле тылзын лум пече дек чак возеш — кеҥеж шурно лектыш деч посна лиеш.
- Парамон кечын (12 теле) эрдене игече сай гын, теле тылзе ояр лиеш. Поран ӱштеш гын, тыгай игече Святой Николайын пайремже марте аралалтеш (19 теле).
- Спиридон кечын (24 — 25 теле) кече лектын да «модын» гын, У ийлан да Роштолан сай игечым вучыман.
- Агтей кечын (29 теле) шуко покшым возеш — У ийлан да Роштолан келге лум возеш. Тиде кечын чатлама йӱштӧ лиеш гын, йӱштӧ Крешене марте шога.
- Имне олымбаке возеш — лумлан.
- Кӱкшака-влак ӱмбалне шуко лум уло — кеҥежым тамле пушан мӧр лиеш.
Палемдымаш
- ↑ Лушникова А. В., 2005. С. 16.
- ↑ За год Солнце проходит не через 12, а через 13 созвездий. Новый знак зодиака — «Змееносец». Тергыме кече: 19 шыжа 2025. Архивлыме 20 идым 2011 ий.
- ↑ Климишин И. А. Календарь и хронология. — Изд. 3. — М.: Наука. Гл. ред. физ.-мат. лит., 1990. — С. 41. — 478 с. — 105 000 экз. — ISBN 5-02-014354-5.
Литератур
Лушникова А. В. Календари северной Евразии и Сибири как источник для реконструкции древней картины мира. // Вопросы языкознания. № 5, 2005.
Кылвер-влак
- Декабрь // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
- Календарь // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907. Статья Витковского В. В.
 | |
|---|---|
| Библиографий каталоглаште |
|
