Куллыкым кораҥдыме верч кучедалме тӱнямбал кече

РУВИКИ — эрыкан энциклопедий гыч материал
Тергыме статья
Умылаш лийдыме саска, Сандрин Плант-Ружольын скульптуржо, Бордошто Пале Роган садыште верланен, 2019 ий 2 декабрьыште Куллыкым кораҥдыме тӱнямбал кечым палемдыме лӱмеш почмо

Куллыкым кораҥдыме верч кучедалме тӱнямбал кече ( ООН-ын моло официал йылмыла дене: англ. International Day for the Abolition of Slavery, фр. la Journée internationale pour l'abolition de l'esclavage ) — куллыкын кызытсе формыжым пытарымылан пӧлеклалтше ООН-ын шарнымаш кечыже. 1985 ийыште ООН-ын куллык шотышто пашаче тӱшкажын докладше дене пеҥгыдемдыме; 2 декабрьыште палемдалтеш. Икымше гана 1995 ийыште палемдалтын[1]. 1949 ий 2 декабрьыште ООН-ын Генеральный Ассамблейже Айдеме дене торгайыме да кумшо еҥ-влакын проституцийым кучылтмышт дене кучедалме нерген конвенцийым луктын (ваштареш укцийыштым эксплуатацийлыме нерген Конвенцийым налын (317 № (IV резолюций).

Тӱҥ шонымаш

Тиде кечым ыштымын тӱҥ шонымашыжлан куллыкын кызытсе чыла формыжым пытарымаш шотлалтеш[2][1].

Тиде кечын моло шонымашыже-влак — айдеме дене торгайыме нерген пален налмым кушемдымаш, чыла еҥын, поснак нунын, кӧмыт куллыкын жертвыже лийыныт, права ден лӱмнерыштым ончык колтымаш. Тиде мероприятийым эртарымаш уло тӱнямбалысе правительстве, организаций ден посна еҥ-влаклан кызытсе куллыкым пытарыме да илен лекше-влаклан полшымо верч вийым ушен шогаш йӧным пуа[3].

Тыгак тиде кызытсе куллыкын жертвыже-влакым шарнымаш кече[4].

Куллыкым кораҥдыме тӱнямбал кечын тӱҥ шонымашыже Кул дене торгайымын жертвыштым шарныме да куллыкым пытарыме тӱнямбал кечын цельже деч ойыртемалтеш, пытартышыже кул-влак дене трансатлантический торгайымаш саманыште шукталтше янлык койыш нерген шонкалымаш да шарнымаш кече улеш[1].

Историй

Куллыкым кораҥдыме верч кучедалме тӱнямбал кечым ООН-ын Генеральный Ассамблейже 1985 ийыште, Айдеме дене торгайыме да кумшо еҥ-влакын проституцийым кучылтмышт дене кучедалме нерген конвенцийым лукмын (1949) идалыкыштыже, ыштен[3].

2016 ий ноябрьыште Пашан тӱнямбал организацийже Ӧкымеш пашам ыштыктыме нерген протоколым луктын, тудо ӧкымеш пашам ыштыктымым пытарыме шотышто путырак кугу вийым пеҥгыдемдаш полшышаш[2][5]. Тиде юридически шуктышаш тӱнямбал документ, тудо ты документым ратифицироватлыше кугыжаныш-влакын правительствышт деч ӧкымеш пашам ыштыктымын чыла тӱрлӧ формыжо денат кучедалме шотышто мерым ышташ йодеш. Тудо кум тӱҥ кӱкшытыштӧ пашам ышта: ӧкымеш ыштыктыме пашам ончылгоч чарымаш, жертвым аралымаш да нунылан правосудий ден компенсаций деке корным почмаш. Протоколым ратифицироватлыше эл-влак чыла пашаеҥ-влак чыла секторыштат тӧртыкшот дене аралалтше лийышт манын тергышаш улыт; нуно пашаеҥ-влакым индырен ыштыктымаш деч аралыше пашаче инспекций ден моло службо-влакым вияҥдышаш улыт. Нуно тыгак еҥ-влакым да ушем-влакым айдеме дене торгайыме гай осал паша нерген увертарыме шотышто ешартыш ошкылым ыштат[5].

Ӧкым ыштыктыме паша нерген протокол Ӧкым ыштыктыме паша нерген конвенцийым (1930) ешара, молан манаш гын тудым лукмо тат гыч ӧкым пашам ыштыктымашын у формыжо-влак лектыныт, мутлан, еҥ-влак дене торгайымаш[5].

Протоколым ратифицироватлаш правительстве-влакым тараташ манын, 2015 ий октябрьыште «Эрык верч 50» кампаний ышталтын. Тиде кампанийын шонымашыже 2021 ийыште шукталтын, тунам икымше 50 эл Протоколым ратифицироватлен[5][6][7]. Россий Протоколым 2019 ийыште ратифицироватлен[8].

Кызытсе куллык

Кул пашам кеч-могай формыжо денат кучылтмым Айдемын праважын чылалык декларацийже дене чарыме[9]. Тиде декларацийын 4 лончыштыжо каласыме: «…Иктат куллыкышто але эрыкде улмаште шогышаш огыл; куллык да кул дене торгайымаш нунын чыла формыштыштат чаралтыт»[10].

Но кызытсе тӱняште куллык закон почеш нигуштат пеҥгыдемдалтын огыл гынат, тудо эше уло да путырак кугу проблемылан шотлалтеш[11]. Кызытсе куллык, акрет годсо семынак, шке негызыштыже ик еҥын вес еҥ шотышто шыгыремдымашым куча[12].

Кызытсе куллык тӱнясе чыла гаяк элыште, кеч-могай калык, тӱвыра да религий тӱшкаште уло. Ӧкым ыштыктыме чыла пашан 52 % да чыла ӧкым мужыраҥмын чырык ужашыже кыдалаш деч шуко але кӱкшӧ парышан эл-влаклан логалеш[2].

МОТ-ын уверже дене келшышын, ӧкымеш мужыраҥмаш да ӧкымеш пашам ыштыктымаш 2016 гыч 2021 ийлаште 10 миллионлан шукемын. Тӱня мучко 50 млн наре куллыкышто улшылан шотлалтеш[2].

Куллыкын кызытсе формыжо-влак

  • Айдемым ужалымаш,
  • ӧкымеш ыштыктыме паша,
  • ӧкымеш ыштыктыме йоча паша,
  • йоча-влакым сарзе тӱкнылмаште кучылташ виеш вербоватлымаш,
  • ӧкымлымӧ дене мужыраҥмаш,
  • оръеҥым ужалымаш,
  • сексуал индырымаш,
  • тулыквате-влакын насыл почеш пуымаш,
  • кӱсынлык кул лиймаш,
  • теҥызыште куллык,
  • куллыкын кеч-могай вес формыжо, кунам жертве лӧдышкӧ виешлыме, таратыме, ондалыме дене лӱдыктылмылан але власть дене осалын пайдаланымылан кӧра логалеш[1][2].

Статистике

Тӱнямбал паша организацийын (МОТ), Walk Free да Миграций шотышто тӱнямбал организацийын вашкылышт дене ямдылыме отчётын уверже почеш 2021 ийыште[13][14]:

  • 49,6 миллион еҥ кызытсе куллык келшыкыште илен, нунышт кокла гыч 27,6 миллион ӧкымеш пашам ыштеныт да 22 миллион ӧкымеш мужыраҥмаште иленыт[13].
  • Эрыкде пашам ыштыше 27,6 миллион еҥ кокла гыч 17,3 миллион еҥ шкелык секторышто индыралтеш; 6,3 миллион сексуал индырымашке логалын да 3,9 миллион еҥ кугыжанышын тушкен пуымо ӧкым пашаште лийын[13].
  • 4,9 миллион ӱдырамаш ден ӱдыр-влак коммерциян ӧкым сексуал индырымашке логалеш да 6 млн ӱдырамаш экономикын вес секторлаштыже ӧкымеш пашам ышта[13].
  • Ӧкымеш пашам ыштыктыме чыла еҥ гыч 12 % йоча-влак улыт. Нунын кокла гыч пелыже утла коммерциян сексуал индырымашке логалеш[13].
  • Азиат-Тымык океан кундемыште ӧкымеш пашам ыштыше-влак эн шукын улыт (15,1 миллион), а араб кугыжанышлаште эн кумдан шарлен (тӱжем еҥлан 5,3)[13].

Куллыкым кораҥдыме верч кучедалме Тӱнямбал кечыш ушнымаш

Тиде кечын тӱрлӧ мероприятий: конференций, вебинар, дискуссий — да куллык проблемым утларак пален налаш полшышо моло тӱрлӧ мероприятий-влак эртаралтыт. Тыгак еҥ-влак, лӱмын ыштыме (#КуллыкымКораҥдаш, #АйдемынПраваже, #Айдеме денеТоргайымыланМучаш, #КызытсеКуллык, #АйдемеЛӱмнер, #ЧынлыкЧылалан; #SlaveryAbolitionDay, #2December, #endmodernslavery да молат) хэштег-влакым кучылтын, тиде кече нерген увер-аҥар дене илышкыл вапшлаште пайлалтыт; айдеме дене торгайыме дене кучедалме але индырымашке логалше-влаклан полшымо шотышто увеор-аҥар кампанийлаште, волонтёр мероприятийлаште участвоватлат. Тыгак куллыкым кораҥдыме шотышто толкыныш ушнышо-влак, кызытсе куллык ваштареш мерым ышташ, айдеме дене торгайыме ваштареш кучедалме нерген тӧртыкым шыҥдараш але тудым шуктен шогымым йӧнештараш таратен, шке элыштын правительствышт деке мелын лиедат[3][4].

Тыгак тиде кечым пайремлымаште да пӱтынь налмаште куллык ваштареш кучедалмаш участвоватлымаш йорло да маргиналыш савырныше тӱшка-влаклан, нунын коклаште расе да этнос шот дене шагал-влаклан, тӱп калык-влаклан, кызытсе куллык деч орланыше куржшо ден мигрант-влаклан полшымаште, тыгак кондыштарыме глобал чылвырыште йӧнлӧ пашам пуымаште да айдемын праважым пудыртымым чарымаште палдырнен кертеш[4].

Чыла тӱнясе виктер, организаций да еҥ-влак тиде кечын тӱняште куллыкын але мартеат чыла формыжо-влакым титаклен ойлат.

Тӱҥ организатор ден участник-влак

Куллыкым кораҥдыме верч кучедалме тӱнямбал кечым нине организаций-влак эртарат[4]:

  • ООН,
  • ООН-ын Генеральный Ассамблейже,
  • ООН член кугыжаныш-влак,
  • ООН-ын мер увер-аҥар департаментше (UNDPI)),
  • Айдеме дене торгайыме ваштареш кучедалме шотышто глобал инициативе (UN.GIFT).

Тылеч посна пайремым эртарымашке ушнен[4]:

  • Айдемын праваже шотышто каҥаш,
  • Йочан праваже шотышто комитет (CRC),
  • ООН-ын айдемын праваже шотышто Кӱшыл комиссаржын виктемже (УВКПЧ),
  • Куллыкын кызытсе формыжо шотышто лӱмын докладчик,
  • Айдеме дене торгайыме йодыш шотышто лӱмын докладчик,
  • Куллыкын кызытсе формыжо-влак шотышто шке кумылын ыштыме надырын целевой фондшо,
  • Йоча дене торгайыме, йоча проституций да йоча порнографий йодышла дене лӱмын докладчик,
  • Пашан тӱнямбал организацийже (МОТ),
  • ООН-ын фондшо,
  • ООН-ын наркотике да преступлений шотышто виктемже (УНПП ООН),
  • ЮНФПА,
  • ЮНЕСКО,
  • ЮНИСЕФ.

Мероприятий-влак граждан обществын организацийже-влакын, тӱнямбал да правительствын огыл организаций-влакын, тоштер, историк, библиотекарь, шымлызе да шанчызе-влакын ушнымышт дене эртаралтыт[4].

Палемдымаш

  1. ↑ 1 2 3 4 International Day for the Abolition of Slavery — December 2, 2023 (англ.). National Today. Тергыме кече: 27 кылме 2023.
  2. ↑ 1 2 3 4 5 Международный день борьбы за отмену рабства 2 декабря. Организация Объединённых Наций. Тергыме кече: 27 кылме 2023.
  3. ↑ 1 2 3 International Day for the Abolition of Slavery 2023 (англ.). Awareness Days. Тергыме кече: 27 кылме 2023.
  4. ↑ 1 2 3 4 5 6 International Day for the Abolition of Slavery (англ.). internationaldays. Тергыме кече: 27 кылме 2023.
  5. ↑ 1 2 3 4 A treaty to change 25 million lives (англ.). 50forfreedom. Тергыме кече: 27 кылме 2023.
  6. ↑ Call for support: Make a Stand to End Modern Slavery (англ.). Migrant Forum in Asia. Тергыме кече: 27 кылме 2023.
  7. ↑ Кампания по борьбе с принудительным трудом «50 за свободу» достигла знаменательного рубежа. Международная организация труда. Тергыме кече: 27 кылме 2023.
  8. ↑ Russian Federation’s renewed commitment to combat forced labour (англ.). 50forfreedom (18 шорыкйол 2019). Тергыме кече: 30 кылме 2023.
  9. ↑ Международный день борьбы за отмену рабства. РИА новости (2 теле 2021). Тергыме кече: 27 кылме 2023.
  10. ↑ Abolition of Slavery Day (англ.). democratsabroad. Тергыме кече: 27 кылме 2023.
  11. ↑ 2 декабря — Международный день борьбы за отмену рабства. Чеченская Государственная Телерадиокомпания «Грозный» (2 теле 2017). Тергыме кече: 27 кылме 2023.
  12. ↑ Международный день борьбы за отмену рабства. iryston.tv (28 кылме 2018). Тергыме кече: 27 кылме 2023.
  13. ↑ 1 2 3 4 5 6 Forced labour, modern slavery and human trafficking (англ.). International Labour Organization (ILO). Тергыме кече: 27 кылме 2023.
  14. ↑ Global Estimates of Modern Slavery: Forced Labour and Forced Marriage (англ.). International Labour Organization (ILO). Тергыме кече: 27 кылме 2023.

Кылвер-влак

"https://mhr.ruwiki.ru/w/index.php?title=Куллыкым_кораҥдыме_верч_кучедалме_тӱнямбал_кече&oldid=1156844" гыч налме