Россий Федерацийысе мӱндыр авиацийын кечыже
| Россий Федерацийысе мӱндыр авиацийын кечыже | |
|---|---|
 неле бомбардировщик Илья Муромец — РФ ВВС-ын мӱндыр авиацийын пионерже | |
| Тӱрлылык | Профессионал пайрем |
| Ышталтын | 1999 ийыште РФ ВВС-ын главкомжо Анатолий Корнуков |
| Палемдат | Российын Сарзе Вийже |
| Кече | 23 теле |
| Пайремлымаш | 23 теле |
| Кылдалтын | Россий империйыште икымше неле бомбардировщик эскадрым ыштымаш |
Россий Федерацийысе мӱндыр авиацийын кечыже — мӱндыр авиацийыште служитлыше чыла сарзыслужышо-влакын профессионал пайремышт. Лётчик-влак семынак командный да технике пашаеҥ-влак палемдат[1].
Тыгак тиде чыла сарзыеҥ-влакын пайремыштлан шотлалтеш, кудышт стратегий кӱлешлыкан Кӱшыл Командованийын 37-ше юж армийже дене паша кыл дене кылдалтыныт (кӱчыкын 37 ВА ВГК (СН).
Тиде пайрем Российыште ий еда 23 декабрьыште палемдалтеш, тудым 1999 ийыште пайремлаш тӱҥалме[1].
Историй
Россий ВВС-ын мӱндыр авиаций кечыже моло пайрем дене таҥастарымаште самырык улеш. Тудым Россий Федерацийын сар-юж вийын тӱҥ командирже Анатолий Корнуковын кӱштыкшӧ дене 1999 ийыште тӧнежлыме.
Мӱндыр авиацийын историйже тидын годым шӱдӧ ий утла шотлалтеш, мӱндыр авиаций семын умылымо икымше самолёт-влак россий армийыште эше революций деч ончычсо жапыштак шочыныт.
Россий Федерацийыште Мӱндыр авиаций кечым тыглай ойырен налме огыл. Лач тиде кечын, 1913 ий 23 декабрьыште, тӱняште эн кугу (ту жаплан) самолёт — авиаконструктор Игорь Иванович Сикорскийын стратегий бомбардировщикын «кугезе кочаже» (ныл моторан неле «Илья Муромец» бомбардировщик) икымше эн кугун тергалтме чоҥештылмашке лектын. А лач идалык эртымек, 1914 ий 23 декабрьыште император Николай II кӱштыкшӧ почеш «Илья Муромец» самолёт-влак дене икымше эскадрым ыштыме нерген Сарзе Каҥашын пунчалже пеҥгыдемдалтын. Тиде Российыште веле огыл, чумыр тӱняште неле бомбардировко авиацийлан тӱҥалтыш лийын[2]. 23 декабрьыште лийше событий-влак нерген шарнымаш «мӱндырчӧ-влаклан» профессионал пайремым эртарыме кече шотеш ойыралтын[1].
Мӱндыр авиацийым умбакыже вияҥдымаш 1930 ийыште, Андрей Туполевын ыштыме, ТБ-3 бомбардировщикым саргурал тӱшкаш ешарыме дене кылдалтын[3].
Мӱндыр авиацийын кӱлешлыкше Кугу Ачамланде сар жапыште моткоч кумда верым айлен. Сарын тӱҥалмыж годым ГК ДБА-ште вич авиакорпус, кум посна улшо авиадивизий, ик посна авиаполк лийын, (тыште 1500 самолёт да 1000 наре экипаж, сарлан тичмашын ямде шотлалтын). Сар жапыште мӱндыр авиаций Йошкар Армийын чыла кугу операцийыштыже участвоватлен, лӱмын пуымо заданийым шуктен[3].
1961 ийыште мӱндыр авиаций армийысе йӧн гыч корпусан организацийыш савырнен[4].
1970-1980-ше ийлаште Ту-22МЗ, Ту-95МС да Ту-160 авиаций комплекс шыҥдаралтын. 1980 ийыште МА корпус-влакше негызеш Кӱшыл Тӱҥ командирын кум юж армийжым чумырымо да Мӱндыр авиаций командованийым шалатен колтымо. 1988 ий майыште Мӱндыр авиаций войска угыч шкевуя структур семын ышталтын, а 1992 ий май гыч тудо Россий Федерацийын Сарзе-юж вий-влакын кышкарышкыже пурен[3].
2004 ийыште Российын Президентше Владимир Путин РФ ВВС Мӱндыр авиацийжылан 90 ий темме вашеш авиацийым саламлен да тыге каласен:
«Таче мӱндыр авиацийын личный составше мемнан элнан юж чекшым оролымаште шога, профессионал мастарлыкым вияҥда, XXI курымын сарзе машинажым сайын виктара. Ӱшанем, тачысе авиатор тукым шкенжын ончылъеҥже-влакын легендысе йӱлажым арален кода да шукемда, палемдыме чыла задачым ончыкыжат раш да чулымын шуктен шогаш тӱҥалеш»…[5]
Тиде ой Российын обороно йӧнжым кумдаҥдымаште мӱндыр авиаций пашам шуктышо эн кӱлешан улмыжым раш ончыкта.
2015 ий гыч, Россий ВС-ын у видшым — Юж-сандалык вий-влакым ыштыме деч вара, пайрем Россий Федерацийын Юж да сандалыкысе вийжын мӱндыр авиаций кечыже семын палемдалтеш.
Пайремлымаш
Пайрем каныш кечын статусшо уке гынат, ВКС мӱндыр авиацийын аэродромыштыжо тудлан пеш кумда верым ойырат[6].
Тыге, Мӱндыр авиаций кече Дягилевошто[7], Энгельсыште[8], Воронежыште[9] палемдалтеш, тыште пайремле мероприятий-влак эртаралтыт.
Тыгак Мӱндыр авиаций кечылан эре гаяк ойыртемалтше сарзыслужышо-влаклан наградым кучыктат[10].
Тӱвыраште
Мӱндыр авиаций лётчик-влаклан «Ме мӱндырчӧ-влак» муро пӧлеклалтын, кудылан клип войзалтын[11]. Муро Россий ВКС Мӱндыр авиацийын гимнже лийын, икымше гана 2004 ий 25 декабрьыште Москошто, «Россия» концерт залыште, Мӱндыр авиацийлан 90 ий темме концертыште калык драме театр йоҥгалтарен. Мурылан мутым Юрий Баранов возен, семже Александр Шевцовын[12].
Тыгак Мӱндыр авиаций кечылан Николай Анисимовын «Предельные режимы», альбомжо гыч «Атлантикыш толыныт маска-влак» муро пӧлеклалтын, туштыжо ТУ-95 самолёт-влакын чоҥештымышт нерген ойлалтеш[13].
Мӱндыр авиацийлан 100 ий темме лӱмеш «Бэкфайр», «Бьюти» да моло фильм-влакым лукмо[14].
Тыгак Российыште мӱндыр авиацийлан 100 ий темме вашеш «Российын мӱндыр авиацийжылан - шӱдӧ ий» документ фильмым лукмо[15].
Литератур
- Соловьев Рустам Арсланович. Дальняя авиация СССР в 1950-1960-х годах // Научный диалог : журнал. — 2017.
- Антошина Наталья Васильевна. 1930-е: Воронеж — столица Дальней авиации // Берегиня. — 2014. — Т. 21, № 2.
Палемдымаш
- ↑ 1 2 3 МО РФ: дальняя авиация России выполнила все мероприятия на хорошо и отлично в 2023 году. ТАСС (23 теле 2023). Тергыме кече: 23 теле 2023.
- ↑ В Военно-воздушных силах России отмечают День Дальней авиации
- ↑ 1 2 3 День дальней авиации ВКС России. РИА Новости (23 теле 2023). Тергыме кече: 23 теле 2023.
- ↑ Соловьев.
- ↑ Путин поздравил Дальнюю авиацию ВВС с 90-летием. РИА Новости (25 теле 2004). Тергыме кече: 13 сорла 2010. Архивлыме 12 вӱдшор 2012 ий.
- ↑ В Энгельсе отметили День дальней авиации России. ИА «Регион 64» (25 теле 2022). Тергыме кече: 23 теле 2023.
- ↑ В Рязани отметили День дальней авиации. Рязанская городская дума (21 теле 2018). Тергыме кече: 23 теле 2023.
- ↑ Поздравление Главы Энгельсского района Дмитрия Плеханова с Днем дальней авиации Воздушно-космических сил РФ. Администрация Энгельсского муниципального района (22 теле 2023). Тергыме кече: 23 теле 2023.
- ↑ Союз ветеранов Дальней авиации г. Воронежа и Воронежской области. Союз ветеранов Дальней авиации. Тергыме кече: 23 теле 2023.
- ↑ В Энгельсе медалями и орденами наградили летчиков дальней авиации. Саратов 24 (23 теле 2023). Тергыме кече: 23 теле 2023.
- ↑ Дальняя авиация России. "Мы Дальники". youtube.com. Тергыме кече: 23 теле 2023.
- ↑ История написания гимна дальней авиации "Дальники". Союз ветеранов Дальней авиации. Тергыме кече: 23 теле 2023.
- ↑ АЛЬБОМ Предельные режимы Николай Анисимов 2020 русская авторская песня. Яндекс.Музыка. Тергыме кече: 23 теле 2023.
- ↑ "Бэкфайр", "Бьюти" и другие. Сто лет дальней авиации. Смотрим.ру. Тергыме кече: 23 теле 2023.
- ↑ 100 лет дальней авиации России. Телеканал Россия. Тергыме кече: 23 теле 2023.