Энергетикын кече
| Энергетикын кечыже | |
|---|---|
 Анкеран-лукан 750 кВ ЛЭП-лан кум йолан меҥге, ХХ курымын 80-шо ийлаштыже чоҥымо, СССР | |
| Тӱрлылык | Профессионал пайрем |
| Ышталтын | СССР Кӱшыл Советын Президиумжын кӱштыкшӧ дене 1966 ий 23 майыште |
| Палемдат | Россий Федераций, Украине, Белоруссий, Армений, Казахстан, Киргизий, Таджикистан |
| Кече | 22 теле |
| Пайремлымаш | 22 теле, Казахстаныште — декабрьын кумшо рушарнянже |
| Кылдалтын | ГОЭЛРО планым пеҥгыдемдыме дене |
 РУВИКИ.Медиаште медиафайл-влак | |
Энергетикын кечыже — энергетике йӧнозанлыкын пашаеҥже-влакын профессий пайремышт, калык да озанлык-влаклан тулвийым (электричестве) да шокшо энергийым ыштен лукмо да ужалыме пашам авалтыше специалист-влакын профессий пайремышт. Тыгак тудым тыгаяк профилян студент, вузысо да ссузысо выпускник да туныктышо-влак палемдат, туштыжо энергийым ыштен лукшо отрасль ты кундемысе калыклан илаш йӧным ыштыше отрасльлан шотлалтеш[1].
Пайрем 1966 ий гыч палемдалтеш. Каныш кечылан ок шотлалт.
Пайрем историй
1966 ийыште Совет Ушемыште Энергетикын кечыжым икымше гана палемденыт. СССР Кӱшыл советын Президиумжо 3018-ше №-ан кӱштыкым «Пайрем да шарныктыш кече нерген» кӱштыкым 1980 ий 1 октябрьыште савыктен. Указым лукмаш Россий электрификацийын Кугыжаныш планжым (ГОЭЛРО) пеҥгыдемдымылан ик идалык темме вашеш келыштаралтын[1][2].
ГОЭЛОРО планым лӱмын ыштыме комиссий ямдылен, тудым академик Глеб Кржижановский вуйлатен. 1920 ий 22 декабрьыште почылтшо Пӱтынь Российысе Советын VIII погыныштыжо темлыме паша план илышлан налалтын. Тиде кече гыч СССР-ын энергетик кышкаржын историйже тӱҥалын. Лач тиде кече лӱмеш 1966 ийыште Энергетикын кечыжым увертареныт[3].
1980-ше ийлаште пайрем кече вашталтын. 1980 ийыште тудым официальнын декабрьын кумшо рушарняшкыже кусареныт, эре каныш кечылан логалже ман шоненыт. Но пайрем кече иланен огыл. Энергетик-влак молгунамсе семынак 22 декабрьыште шке пайремыштым палемденыт[1].
СССР шаланымек, Российыште Энергетикыне кечыжым официальнын пайремлымым чарненыт. 2015 ий 21 декабрь гына Россий Федераций Правительствын 1396-шо №-ан пунчалже лектын, Энергетикын кечыжлан адак 22 декабрьым палемдыме[1].
Тиде профессионал пайрем, Россий деч моло вереат, ончычсо СССР радамыште лийше эллаштат палемдалтеш: Арменийыште, Белоруссийыште, Киргизийыште, Украиныште[4]. Казахстаныште тудо декабрьысе кумшо рушарнян толеш[5].
Пайремын кӱлешлыкше
Энергетике кече — экономике вияҥдымаште, калыкын илыш кечыжым саемдымаште да кажне кечын йӧнандарымаште энергетик йӧнозанлыкысе пашаеҥ-влакын суапыштым палемдыме кече. Тидат оҥай: энергетик-влакын профессионал пайремышт идалыкыште ик эн кӱчык волгыдо кечылан шотлалтеш — теле кечысавыртыш кечын Йӱдвел полушарийыште энергетик-влакын пашашт поснак раш коеш[6].
Йӱла почеш энергетик-влакым профессий пайремышт дене Российын президентше саламла. 2022 ийыште Владимир Путин энергетик отрасльын специалистше-влаклан Донбассын, Запорожье да Херсон кундемын шалатен пытарыме энергокышкаржым уэш чоҥымашке кугу надырым пыштымылан таум ыштен[7].
Илыш-йӱла
Российыште Энергетикын кечыже кажне олаште гаяк палемдалтеш. 22 декабрь эл мучко пайремле вашлиймаш, концерт-влак эртат, энергетик отрасльын эн сай специалистше-влакым пайрем дене саламлат. Предприятий-влак тиде кече вашеш профессионал мастарлыкым ончыктышо ончерым чумырат[6].
Москошто тӱҥ пайрем вашлиймаш-влак эртат. Пайрем вашлиймашлаште тӱҥ шотышто рӱдолам вуйлатыше ден лӱмлӧ артист-влак ушнат. Эн сай пашаеҥ-влакым чап грамот, медаль да премий дене суапландарат[6].
Российысе энергетике кышкар
2020 ийысе иктешлымаш почеш, Россий электроэнергетике системе тӱняште ик эн кугу улеш. Мланде кумдыкым авалтыме шотышто тудо ончылно улеш, а электроэнергийым ыштен лукмо шотышто нылымше верыште шога. Российын энергетике системышкыже (ЕЭС) 70 кундемысе энергокышкар пура, нуно шым энерготӱшкаш ушненыт: Эрвел, Сибирь, Урал, Кыдал Юл, Кечывалвел, Рӱдӧ да Йӱдвел-Касвел. Нуно синхрон режимыште пашам ыштат, а шке коклаштышт 220—500 кВ куатан электровийым кусарыше линий-влак дене кылдалтыныт. Российысе чыла электростанцийын(тӱжемат пеле утла шотлалтеш) чумыр куатше 240 Ий наре лиеш. Нуно идалыкыште 1053,8 млрд кВТ/ч электровийым ыштен луктыт[6].
Палемдымаш
- ↑ 1 2 3 4 День энергетика. Министерство энергетики и жилищно-коммунального хозяйства Кировской области. Тергыме кече: 19 теле 2023.
- ↑ П. Г. Грудинский. Первый съезд советских электротехников. К 60-летию 8-го Всероссийского электротехнического съезда. Журнал «Электричество» 1981 г., № 10 (шыжа 1981). Тергыме кече: 19 теле 2023. Архивлыме 20 идым 2016 ий.
- ↑ Алексей Ханин. День энергетика в России: История, традиции, интересные факты и идеи для подарков. Российская газета (13 теле 2023). Тергыме кече: 19 теле 2023.
- ↑ День энергетика. Какой Сегодня Праздник. Тергыме кече: 19 теле 2023.
- ↑ Перечень профессиональных и иных праздников в Республике Казахстан (утверждён Указом президента Республики Казахстан от 20 января 1998 года № 3827). Архивысе копий 17 вӱдшор 2022 гыч Информационно-правовая система нормативных правовых актов Республики Казахстан «Әділет» // egov.kz
- ↑ 1 2 3 4 Александра Егорова. День энергетика в 2023 году: история и традиции праздника. Комсомольская правда. Тергыме кече: 19 теле 2023.
- ↑ Путин отметил особый вклад энергетиков в восстановление новых регионов России. ТАСС (22 теле 2022). Тергыме кече: 19 теле 2023.
Кылвер-влак
- Справка. День энергетика в России. «РИА Новости»