Стратегий кӱлешлыкан ракет войскан кечыже
Стратегий кӱлешлыкан ракет войскан кечыже — Российыште 17 декабрьыште палемдыме шарныктыш кече[1].
Профессий пайрем 1995 ийыште РФ президентын кӱштыкшӧ дене негызлалтын. 2006 ийыште пайрем радам гыч шарнымаш кече тӱшкашке кусарыме. Шке пайрем шочмешке, ядер паритетым аралыше-влак Ракет войскан да артиллерийын кечыжым 19 ноябрьыште палемденыт[2].
Историй
1959 ий 17 декабрьыште СССР Министр-влак Советын Пунчалже дене келшышын СССР Сарзе вий-влакын у тӱшкаже — Стратегий кӱлешлыкан ракет войскаже (РВСН), нунын тӱҥ штабышт да сарзе виктерын моло органышт ышталтыныт, тӱҥ командир должность увертаралтын, ты верыш артиллерийын тӱҥ маршалже Митрофан Неделин шогалын[3].
Стратегий кӱлешлыкан ракете войска сар деч варасе ийлаште сарзе-политике илыш пӱсеммылан, США-н да НАТО-со моло элын саргурал шотышто ончык писын лектын вияҥмыжлан кӧра ышталтын. Тыгай саргуралтмаш СССР-лан чынак лӱдыкшым ыштен[2].
Российысе аралыше министерстве РВСН вияҥмаштыде икмыняр тӱҥ йыжыҥым палемда[2]:
- 1946–1959 — СССР-ыште РВСН-ым ышташ негызым ямдылымаш. Ракете-ядер саргурал, вӱдымӧ баллист ракете-влакын икымше образецышт ышталтыныт. Тунамак икымше ракете часть ден соединенийлам ыштыме. 1957 ийыште ачамландысе континент кокласе баллистике Р-7 ракетым тергашлан икымше гана лукмо, а 2 ий гыч, 1959 ий декабрьыште, Плесецкыште нине ракете-влакын старт кумдыкыштым почмо[4].
- 1959–1965 — СССР Сарвийын у видше семын Стратегий кӱлешлыкан Ракет войскам ыштымаш да вияҥдымаш.
- 1965–1973 — СССР-ыште МБР-н кокымшо тукымжо гыч гыч ик стартан тӱшка шарла. РВСН элын стратегий атом вийже-влакын тӱҥ кышкарышкыже савырнен да СССР ден США кокласе сарзе стратегий паритетыш тӱҥ надырым пыштен.
- 1973–1985 — РВСН кумшо тукым, ойыралтше тӱҥ ужаш-влакан, ракете комплекс (РК) дене пойдаралтеш, тушманын ракете ваштареш аралалтмыжым сеҥен куснаш йӧндартыш ден кокла кужытан мобиль баллистикан РК ышталтыныт. Саргурал радамыш МБР РС-18, РС-20 да РС-16 мландыште куснылшо РСД-10 ракете комплекс («Пионер») налалтыт.
- 1985–1992 — саргуралыш нылымше тукым стационар да куснылшо ракете комплекс-влак РС-22, РС-20В, да «Тополь» лектыныт, тиде йылт у, саргуралым да войскам автомат кышкар дене виктарыше саргурал лийын.
- 1992 — РВСН Россий Федерацийысе ВС-ын ужашыже лийын. Россий деч ӧрдыжсӧ ракете комплекс-влак пытаралтыныт. Сӧйланыме дежурствыш визымше тукым «Тополь-М» ракете комплексым шогалтыме.
- 1997 — РВСН Сарзе-сандалык вий да ракете-сандалыкым аралыше войска-влак дене пырля ушымо.
- 2001 — РВСН Саргуралан вий гыч рӱдерлан подчинятлалтше кок шкевуя пашам шуктышо, но ваш-ваш пеҥгыдын кылдалтше кок войска ышталтын: Стратегий кӱлешлыкан ракете войска да Сандалык войска.
- 2009–2010 — сӧйланыше дежурствыш ракете полк-влакым шогалтыме, у мланде ӱмбалне куснылшо ракете комплекс (ПГРК) «Тополь-М» РТ-2ПМ2 ракетан лийын.
- 2010 ий июнь гыч — ракетан тӱшкам иземдымаш; тудым сӧйланыме кӱкшытыштӧ кучаш да радам дене уэмден толмо пашам шуктымаш. У ракете комплекс-влак шотышто паша, сӧйым виктарыме кышкарым уэмден чоҥымаш[2].
РВСН кызытсе жапыште
РВСН кызытсе жапыште – РФ ВС-ын посна тукым войскаже. Тӱҥ штаб Моско воктенсе Власихыште вераҥын[4]. РВСН — Владимирыште, Омскыште да Оренбургышто 3 ракете армий гыч чумырген, тушто иктеш ончалмаште эреак ямде улшо 12 ракете дивизий шога. Нунын саргуралыштышт куд тӱрлӧ 400 наре ракете комплекс уло, нунын коклаште станционар да куснылшо-влакат улыт[2]. Россий ракете-влакын стационар негызшым «неле» ракете-влак (РС-20В «Воевода») да «куштылго» (РС-18А) «Стилет», РС-12М2 «Тополь-М») класслаште шотлалтыт[5]. РВСН стратегиян ядер вийын (СЯС) 60% саргурал ужашыжым куча[4]. Стратегий кӱлешлыкан Ракетысе войскаже Россий Федерацийын 21 кундемыштыже вераҥдалтыныт[5].
Тыгай войскан шкешотан улмыжо теве мо дене умылтаралтеш: РВСН шке илымаштыже нигунамат сӧйысӧ саргурал вий семын кучылталтын огыл, но ачамландысе СЯС кышкарыште сар-политике шотышто неле йодышым тӧрлымӧ годым нуно эре лийыныт[5].
РВСН эре ямде улшо войскалан шотлалтеш, нуно чарныде пашаште улыт, Российысе ВС Кӱшыл тӱҥкомандирын шындыме задачыжым шукташ кажне татыште ямде улыт. Кажне кечын дежуритлыше вий кышкарын сӧй постыштыжо куд тӱжем наре сарзыслужышо шогат.
Пайремлымаш
Стратегий кӱлешлыкан ракете войска 1959 ийыште ышталтын гынат, шке пайрем кечыже 1995 ийыште веле ышталтын, негызым пыштымеке 36 ий эртен, кунам 1995 ий 10 декабрьыште РФ Президентын 1239-ше №-ан кӱштыкым луктын[6]. Но 2006 ий гыч, Россий Федераций Президентын 2006 ий 31 майысе 549-ше №-ан Кӱштыкше денак Стратегий кӱлешлыкан Ракете войскан кечыжым пайрем радам гыч шарныктыш кече тӱшкаш кусарыме[2].
РВСН кечыже кажне ийын чыла сарзе часть ден туныктымо тӧнежлаште палемдалтеш: 17 декабрьыште тӱрлӧ мероприятий да сарзыслужышо-влакын рыҥшогалмышт (посторений) эртат. А служымаште ойыртемалтше сарзе-влакым тиде кечын чап лӱм да награде дене суапландарат[3].
Тыгак РВСН кечын дивизий черкылаште шке элым эреак саклыше, юж-космос войскан аралышыже, шнуй преподобный Иьля Муромцын сӱретан юмоҥажлан вуйым сават[3]. Тыгак РВСН шнуй кугун орланыше Варварам (тудым шарныме кече 17 декабрьыште толеш) 1995 ийыште руш православий черке Москосо да Пӱтынь Российысе Шнуй Патриарх Алексий II сугыньлымыж дене РВСН-ын кававомышысо саклышыжлан шотлымо[4].
А эн тӱҥ пайрем — ий еда РВСН кечылан пӧлеклалтше пайрем Кремльыште эрта[3].
Палемдымаш
- ↑ Указ Президента Российской Федерации от 31 мая 2006 г. N 549 Об установлении профессиональных праздников и памятных дней в Вооруженных Силах Российской Федерации (руш.). Российская газета (3 пеледыш 2006). Тергыме кече: 18 пеледыш 2019. Архивлыме 19 шорыкйол 2012 ий.
- ↑ 1 2 3 4 5 6 Ракетные войска стратегического назначения. Министерство обороны Российской Федерации. Тергыме кече: 11 теле 2023.
- ↑ 1 2 3 4 Дарья Ивашкина. День РВСН в 2023 году: история и традиции праздника. Семья. Комсомольская правда. Тергыме кече: 11 теле 2023.
- ↑ 1 2 3 4 Людмила Петрова. 17 декабря - День Ракетных войск стратегического назначения. История и традиции праздника. Российская газета]] (17 теле 2021). Тергыме кече: 11 теле 2023.
- ↑ 1 2 3 День Ракетных войск стратегического назначения. Российское информационное агентство «Победа РФ» (17 теле 2022). Тергыме кече: 11 теле 2023.
- ↑ Указ Президента России № 1239 от 10 декабря 1995 г. Архивысе копий 19 шорыкйол 2010 гыч
Литератур
- Ракетные войска стратегического назначения: истоки и развитие / Под ред. Н. Е. Соловцова. — М.: ЦИПК, 2004. — 320 с.
Кылвер-влак
- Ракетные войска стратегического назначения на сайте МО РФ]]
- Музей Ракетных войск стратегического назначения
- М. Лукин, А. Стукалин (авторы-составители). На большом ракетном // Журнал «Власть». — ИД «Комерсантъ», 2009. — 14 теле (№ 49 (853)).
- Коваль В. РВСН — гарант безопасности Отечества // Российское военное обозрение : Ежемесячный журнал. Информационно-аналитическое издание Министерства обороны Российской Федерации. — М.: Агентство «Военинформ», 2011. — № 1 (81). — ISSN 0134-921X.
- Наш ядерный щит остаётся надёжным. Интервью с С. В. Каракаевым // Красная звезда, 17.12.2018
- Какую ракету испытало Минобороны в День космонавтики. Новая система станет важным элементом в разработке российского гиперзвукового оружия // Известия, 16 апреля 2023