У ий ожсыгече
| У ий ожсыгече | |
|---|---|
| Таймс-скверыште У 2012 ийым вашлиймаш. Таймс-скверыште У 2012 ийым вашлиймаш. | |
| Тӱрлылык | Тӱнямбал пайрем |
| Тыгак |
|
| Палемдат | тӱня мучко |
| Кече | григориан календарь почеш 31 декабрьыште |
| Пайремлымаш | фейерверк, кочмаш-йӱмаш, пайрем кас |
| Йӱла | Еҥ-влак ваш-ваш пӧлекым пӧлеклат, еш але йолташ-влак дене погынат, мӧҥгешла шотлымашым вучат, куштат, кочкыт, кочывӱдым йӱыт да эскерат але фейерверкым колтедылыт. |
| Кылдалтын | У ий дене |
 РУВИКИ.Медиаште медиафайл-влак | |
У ий ожсыгече (тыгак шуко элыште Тошто ийын кечыже але Шнуй Сильвестр кече семын палыме) — григориан кечышот почеш У ий деч ончычсо талукын пытартыш кечыже. Кызытсе йӱлаште У ий пайремын тӱҥалтышыже улеш, тиде жапыште вес ийым вашлийме пайрем тӱҥалеш. Шуко тӱвырасе пайремлымаште фейерверк да моло пиротехнике кучылталтеш.
Россий ден Белоруссий
Шуко руш ден белорус-влак У ий пайремым шке ешыштышт да лишыл йолташышт дене пайремлат. Российыште тиде пайрем Рошто (Шорыкйол) гыч лийын. Рошто (Шорыкйол) Российыште коммунист-влакын христиан пайремым палемдаш чарымышт деч ончыч кугу пайрем йӱла лийын. Рошто пайремын укежым алмаштыме семын У ий пайрем шочын, У ий Рошто семынак, но юмыйӱла деч посна палемдалтын. Ондаксе Рошто пайрем йӱла гыч ятырже У ий вашлиймашке куснен, мутлан, ондаксе рошто кож У ий кожыш савырнен. Совет Ушем шаланымекат, У ий Российыште тыгак палемдалтеш да руш йӱлаш савырнен. Тошто ырым (суеверие) уло: суртыш икымше толшо еҥ (поснак вучыдымо) 1 январьыште пӧръеҥ лиеш гын, идалык сай лиеш. Еҥ-влак тыгак У ийым парым деч посна тӱҥалаш тыршат.
Пайремым пайремлымаш утларакшым пелйӱд деч 1-2 шагат ончыч тӱҥалеш. Пытартыш латкок тылзысе эн шарналт кодшым шарнен, «тошто ий дене чеверласаш» чумыр йӱла уло. Пелйӱд деч вич минут ончыч, пелйӱд деч варат шукышт телевизор дене президентын у ий ойжым, кумдан палыме фильмым, пайрем концерт але телешоум ончат. Кремль курантын латкок гана перымыжым радио дене але телевизор дене колышташ йӱла уло, тудын почеш кугыжанышын гимнже йоҥга.
Курант перкалыме годым еҥ-влак шке шонымашыштым туштат, вара шампанскийым йӱыт. Южышт, шонымаш тӱрыснек шукталтше манын, вес ийын кагазеш возымо шолып сугыньыштым йӱлалтен шукташ да шампанскиеш ломыжшым лугалтен йӱын колташ тӧчат. Курантын перен пытарымыж деч вара икте-весылан пӧлекым пӧлеклат, поян кас кочкыш дене сийлат, телевизор концерт-влакым ончат да веселитлат. У ий ӱстелыште кумдан палыме «Оливье», «Ужга йымал сельд» «Крабовый» салат-влак, йошкар мӧртнян бутерброд, холодец шотлалтыт. Южо еҥ-влак уремлаште фейерверкым ылыжтат да пошкудо, йолташышт деке унала коштыт. Идалыкын пытартыш кечылаште шуко еҥ шке коллегыже-влак дене пайремым эртара («корпоратив» маналтеш). Правил семын, нуно рестораныште але йӱд клублаште лийыт, но южгунамже паша верыштат пайремлат. Йоча сад ден изирак класслаште у ий эрвашлиймаш (утренник) эрта, тушкыжо йоча-влак дене пырля ача-авашт, южгунам моло родышт (коча-ковашт, изашт, акашт-шӱжарышт) толыт. Утренниклаште йоча-влак у ий мурым мурат, шке моштымыштым ончыктат, у ий кож йыр мурен пӧрдыт. Пытартышлан Йӱштӧ Кугыза шке уныкаже Лумӱдыр дене пырля толеш да йоча-влаклан пӧлекым кучыкта. 31 декабрь тӱҥ шотышто мӧҥгыштӧ але йолташ-влак дене эртаралтеш.
Америкысе Ушымо Штат-влак
Америкыште У ий эн чотшо Тайс-скверысе жап шар дене кылдалтеш. Кристал шар, кугытшо дене 5386 кг и 3,7 м, Times Square леведыш ӱмбалныже верланен, Полатын леведышыж марте эртыше ийын пытартыш ик минут жапыштыже кӱза, тыге тудо У ий тӱҥалме нерген уверым пуа. Мероприятий 1907 ий гыч эртаралтеш, да тидым ужаш ий еда кокла шот дене 90000 еҥ погына.
Гай Ломбардо да тудын The Royal Canadians тӱшкаже ий еда (1977 ий марте) у ий концертым ончыктеныт, тидым Уолдорф-Астория унагудын бал залже гыч трансляций йӧн дене ончыктеныт. Телевизор вӱдышо Дик Кларк 33 ий эртыше ийын пытартыш минутшым Тайм-скверыште эртарен. Инсульт деч вара 2004 ий декабрьыште Кларк канышыш каен, 2006 ийыште тудым Райан Сикрест алмаштен. Кларк лӱмын ыштыме выпусклаште 2012 ийыште колымыж марте войзалтын[1].
Моло пайремле вашлиймаш-влак Лас-Вегас-Стрипыште эртат, тысе урем у ий водын автотранспортлан петыралтеш да пелйӱдлан фейерверк эрта.
Тайм-сквер пайрем ден пырля Нью-Йоркын Рӱдӧ паркыштыже «Midnight Run» мероприятий лиеда, тудым York Road Runners эртара, пайрем фейерверк да парк йыр поктен куржталме дене пыта, куржталмаш пелйӱдым тӱҥалеш[2].
Флорида штатыште Дисней тематике паркыш, Анахаймысе, Калифорнийысе Диснейлендыш у ий водын да у ий ончычсо кечылаште пеш шуко калык толеш[3].
Палемдымаш
- ↑ Dick Clark: Rockin' it on New Year's since 1972, USATODAY.COM, <https://web.archive.org/web/20111229172120/https://www.usatoday.com/life/television/news/story/2011-12-27/dick-clark-rockin-new-years-eve-40th-anniversary/52246914/1>. Тергыме: 8 теле 2017.
- ↑ Vora, Shivani (2015-12-28), Four Cities That Celebrate New Year’s Eve in a Big Way, The New York Times, 0362-4331, <https://web.archive.org/web/20200921134630/https://www.nytimes.com/2015/12/28/travel/new-years-eve-new-york-las-vegas.html>. Тергыме: 8 теле 2017.
- ↑ Disneyland reopens after temporarily closing gates to new visitors on Christmas afternoon, Orange County Register, 2015-12-26, <https://web.archive.org/web/20170202030214/http://www.ocregister.com/articles/park-697493-disneyland-guests.html>. Тергыме: 8 теле 2017.
Литератур
- Neujahr. In: Eduard Hoffmann-Krayer; Hanns Baechtold-Staeubli: Handwoerterbuch des deutschen Aberglaubens: Mauer- Pflugbrot, Walter de Gruyter, 2002, ISBN 3110065940, ISBN 978-3110065947, Spalte 1021 ff. (нем.)
