Россий Федерацийын лӱдыкшыдымылык орган пашаеҥже-влакын кечышт

РУВИКИ — эрыкан энциклопедий гыч материал
Россий Федерацийын лӱдыкшыдымылык орган пашаеҥже-влакын кечышт
«ВЧК-ОГПУ орган-влаклан 10 ий» тамга (1927 ий)
«ВЧК-ОГПУ орган-влаклан 10 ий» тамга
(1927 ий)
Тӱрлылык Профессионал пайрем
Вес семын Чекистын кечыже
Ышталтын Россий Федераций президентын кӱштыкшӧ дене
Палемдат Россий Федераций
Кече 1995 ий 20 теле
Пайремлымаш 20 теле
Кылдалтын РСФСР СНК пеленысе ВЧК
Логотип РУВИКИ.Медиа РУВИКИ.Медиаште медиафайл-влак
Тергыме статья

Россий Федерацийын лӱдыкшыдымылык орган пашаеҥже-влакын кечышт — обществын да кугыжаныш-влакын лӱдыкшыдымылыкыштлан мутым кучышо ФСБ, ФСО, СВР, ГУСП да т. м. россий специалист-влакын профессионал пайремышт[1].

Кугыжаныш лӱдыкшыдымылык орган-влакын пашашт кугыжаныш строй, да Российын кӧргӧ да тӱжвал лӱдыкшӧ деч аралыме, гражданже-влак ваштареш тӱрлӧ преступленийым ыштымашым чарен шогалтыме порысым шуктымашке виктаралтын[2].

Совет Ушемыште тиде пайрем Чекистын кечыже семын сайын палыме лийын[3]. Российыште тудо ий еда 20 декабрьыште (1995 ий гыч) палемдалтеш[4].

Пайрем историй

Российыште лӱдыкшыдымылык орган-влакын паша кечыштым Россий Федераций Президент Борис Ельцинын 1280-ше №-ан Кӱштыкшӧ (1995 ий 20 декабрь) дене пеҥгыдемдыме[5]. Тылеч ончыч кугыжаныш лӱдыкшыдымылык совет орган-влак тиде профессионал пайремым ятыр ий 20 декабрьыште (официалдыме лӱмжӧ — Чекист кече) палемденыт[6].

СССР министр-влак каҥаш пелен КГБ-ын председательже Владимир Семичастный (1-ше шола) Рудольф Абельын (2-шо шола) совет разведчикше-влакым да Конон Молодыйым (пурлаште 2-шо) вашлиеш. Моско, 1964-ше ий сентябрь

20 декабрьысе кечым тыглай ойырымо огыл: 1917 ий 20 декабрьыште РСФСР калык комиссар-влакын каҥашышт РСФСР СНК контрреволюций да саботаж ваштареш кучедалме нерген декретым (ВЧК) луктын[7]. ВЧК-ам почаш Владимир Ленин темлен, а тудын икымше председательже — Феликс Дзержинский лийын[8].

Граждан сар пытымеке, 1922 ий 6 февральыште Российысе рӱдӧ сомылшуктызо комитет (ВЦИК) Россий элгӧргӧ паша Шотышто Кугыжаныш политике управленийым (ВЧК) пытарыме да Кугыжаныш политике виктерым (ГПУ) ыштыме нерген пунчалым луктын[8].

1934-1941 ийлаште кугыжаныш лӱдыкшыдымылык орган-влак СССР-ын калык элгӧргӧ паша комиссариатышкыже (НКВД) пуреныт. Вара НКВД гыч СССР кугыжаныш лӱдыкшыдымылык шотышто наркомат (НКГБ) тӧнежлалтын, тудыжо 1946 ийыште СССР Кугыжаныш лӱдыкшыдымылык министерствыш (СССР МГБ) савырнен[4].

1954 ийыште СССР кугыжаныш лӱдыкшыдымылык комитетым тӧнежлыме (КГБ СССР)[9], СССР-ын шаланымыж дене шке пашажым чарен. 1992 ийыште РФ президент Борис Ельцин Россий лӱдыкшыдымылык министерствым почмо нерген кӱштыкеш кидпалым пыштен, тудо ик ий гыч Контрразведкын федерал службыжо (ФСК) маналташ тӱҥалын. 1995 ий апрель гыч, Президентын «Россий Федерацийыште лӱдыкшыдымылык Федерал службын органже-влак нерген» кӱштыкшӧ негызеш ФСК ФСБ -шке савырна[4].

Мемнан кечылаште лӱдыкшыдымылык орган-влак тыгай кышкарлаште улыт: ФСБ, СВР, ГУСП, ФСО да тулеч-молат[2]. Россий лӱдыкшыдымылык шотышто Федерал службо да моло ведомство-влак 109 элла гыч 200 утла вий структур дене (кугыжаныш лӱдыкшыдымылык орган, спецслужбо да правам аралыше орган-влак) официал кылым кучат[4][3].

Пайрем йӱла

Лӱдыкшыдымылык органласе пашаеҥ-влакын профессионал пайремышт кугыжаныш кӱкшытыштӧ палемдалтеш. Элыште пайремле мероприятий-влак, эн ончычак концерт ден тӱрлӧ церемоний-влак эртат. Ойыртемалтше пашаеҥ-влаклан медальым, орденым, оҥеш пижыктыме знак-влакым, чап грамот ден таумутан серышым кучыктат[10].

Пайремын тӱҥ атрибутшылан кугыжаныш Кремль полатыште концерт да Россий президентын саламлымашыже шотлалтеш[11]. Мероприятийыш пашам ыштыше ойыртемалтше салтак ден офицер-влакым веле огыл, тыгак сулло ветеран-влакымат ӱжыт[7].

Россий Федерацийын лӱдыкшыдымылык орган пашаеҥын кечыж лӱмеш пайремле концерт Москошто веле огыл, тыгак элын моло олаштыжат эртаралтыт[12].

Палемдымаш

  1. ↑ Видеообращение Президента РФ по случаю Дня работника органов безопасности. Kremlin.ru (20 теле 2022). Тергыме кече: 19 теле 2023.
  2. ↑ 1 2 Система органов безопасности обязана стать действенным государственным инструментом, способным обуздать экстремизм и терроризм. Федеральная служба безопасности Российской Федерации (19 теле 2004). Тергыме кече: 19 теле 2023.
  3. ↑ 1 2 Арсений Замостьянов. Щит и меч: почему День работника органов безопасности отмечается 20 декабря Как появились отечественные спецслужбы. Известия (20 теле 2022). Тергыме кече: 19 теле 2023.
  4. ↑ 1 2 3 4 День работника органов безопасности РФ. Досье. ТАСС (20 теле 2016). Тергыме кече: 19 теле 2023.
  5. ↑ Указ Президента Российской Федерации Б. Ельцина от 20 декабря 1995 года № 1280 «Об установлении Дня работника органов безопасности Российской Федерации». Федеральная служба безопасности Российской Федерации (20 теле 1995). Тергыме кече: 19 теле 2023.
  6. ↑ Дмитрий Гончарук. День работника органов безопасности отмечается в 25-й раз. Парламентская газета (20 теле 0220). Тергыме кече: 19 теле 2023.
  7. ↑ 1 2 День работника органов безопасности. Парламентская газета (20 теле 2018). Тергыме кече: 19 теле 2023.
  8. ↑ 1 2 День работника органов безопасности России. РИА Новости (20 теле 2021). Тергыме кече: 19 теле 2023.
  9. ↑ История создания органов госбезопасности. Федеральная служба безопасности Российской Федерации. Тергыме кече: 19 теле 2023.
  10. ↑ День ФСБ: история, дата и традиции праздника. РЕН ТВ (19 теле 2022). Тергыме кече: 19 теле 2023.
  11. ↑ Торжественный вечер, посвящённый Дню работника органов безопасности. Kremlin.ru (15 теле 2015). Тергыме кече: 19 теле 2023.
  12. ↑ Мария Панина. Когда день ФСБ в 2023 году и как поздравить сотрудников? Бердск-Онлайн (11 теле 2023). Тергыме кече: 19 теле 2023.

Кылвер-влак

"https://mhr.ruwiki.ru/w/index.php?title=Россий_Федерацийын_лӱдыкшыдымылык_орган_пашаеҥже-влакын_кечышт&oldid=1158624" гыч налме