Савван кечыже
| Савван кечыже | |
|---|---|
![]() Варвара ден Савван пайремышт. Украинын маркыже | |
| Тӱрлылык | калык-христиан |
| Вес семын |
Савван кечыже, Шнуяҥдыме Савва |
| Тыгак | Савва (черк.) |
| Кече | 5 (18) теле |
| Йӱла | унала коштын огытыл, Роштолан ямдылалтыныт |
| Кылдалтын | Теле Миклай |
Савин кечыже — славян-влакын 5 (18) декабрьлан толшо калык кечышот пайрем. Кече лӱм шнуй Савва лӱм гыч ышталтеш. Славян калык православийыште тиде ик йӱла радам дене кылдалтше кече-влак улыт, пырля ик тӱшкам ыштат: Варваран кечыже, Савин кечыже[1].
Моло лӱм-влак
укр. День Сави[2], белор. Міколін бацька[3], Савва Освящённый, Савки, Саўка[4], сербхорв. Усечни дан — «Усечённый день».
Йӱла ден ӱшан
Тиде сурт кӧргысӧ пайрем лийын, унала коштын огытыл — уло еш шочшо у кечым вашлияш погынен. «Омса лондем гоч ит кай — корным кӱварлаш ит мешае»[5]. «Савва Кечын — сурт вуйлатышын (еш)»[6]. Тиде кечынат, ончычсо да варасе кечыжат ятыр ӱдырамаш пашам тӧрлаш чарен[7].
Тиде кечысе игече нерген ойленыт: «Сава шинчалта ий шартышым шара, пудам пӱсемда. Варвара варваритла, Сави шинчалта, Миколо ий ден ковыжла»[8]. Але эше тыге ойленыт: «Варвара кӱварла, Сави пудам пӱсемда»[9]. Игече нерген уремыш лекде паленыт: коҥгаште тул йошкаргын йӱла гын, сӱрт тӧрзашке йӱштӧ тӱкала. Пу чолган йӱла, пудештеш — йӱштӧ толеш»[8].
Белоруссийыште Сави кече Варвара семынак «ӱдырамаш пайремлан шотлалтын. Сави шке ачажлан Миколым шотлен, тудыжо йодын: «мыйым пайремле да ачамым!» (белор. святкуй мяне і бацьку майго)[10]. Савин кечылан шӱртым шӱдырен огытыл, тарым тӱеныт, киндылык шурным йоҥыштеныт, постолым (коваште гыч йолчиемым, ӱмбач кылдыш дене шупшыл кылдыман) тодыныт, тувыр йолвам, коваште йолчиемлан, йыдаллан кандырам пуненыт. «Савин годым шӱдырымӧ ок кӱл, пӧрдыктыман огыл, вольыклан сай лийже манын, уке гын презе йыргекыш савырна». Савин кечыже Миколо деч ончыч толынат, садлан «Миколын ачаже» маналтын[11]. А эрлашыжым, Миколылан, чыла суртоза-влак — братчиныш — чумыргеныт[12]. Эрвел славян-влак Варварин, Савин ден Миколын кечыж-влаклан кутьям да компотым шолтеныт[13].
Украиныште ӱдырамаш-влак кидпашам ышташ кас шинчымашке вашкеныт — «і савити, і варварити, і куделю кучматити»[14]. Украиныште ойленыт: «Варвари ночі урвали, а Сави дня прибавили»[15].
Тиде кечын оза-влакын имньыштым поснак сайын онченыт: Савин кечыж годым имньым кучышо озалан туманлаш ок лий улмаш[16].
Калыкмут ден пале-влак
- Сава-Варвар-влак йӱдым уреныт, чывым шолыштыныт, коҥга йымак оптеныт.(еш)[17].
- «Сави кечым ешареныт» (укр.)[18].
- Савин кечыже — Вуй суртышто[19].
- Сави годым имнян озалан туманлаш ок лий (воронеж.)[17].
- «Варвара шолта, Миколо комыжла, Сава когыльым шолта»[20].
- «Сави коям кочкын, ӱштылалтын, петыралтын, каласен: ужын омыл» (орловск.)[21].
Тыгак ончо
Палемдымаш
- ↑ Плотникова, 2009, с. 527.
- ↑ Сапіга, 1993, с. 18.
- ↑ Толстая, 1995, с. 323.
- ↑ Васілевіч, 1992, с. 599.
- ↑ День Саввы Архивысе копий 3 пеледыш 2015 гыч // Московский фонд «Наследие»
- ↑ День Саввы Архивысе копий 3 пеледыш 2015 гыч // Культура Новгородской области
- ↑ Плотникова, 2009, с. 528.
- ↑ 1 2 Рожнова, 1992, с. 149.
- ↑ Даль (Варвар), 1880—1882.
- ↑ Чаквін, Гурко, Кухаронак, 2007, с. 497.
- ↑ Лозка, 2002, с. 218.
- ↑ Терещенко, 1999.
- ↑ Скуратівський, 1995, с. 257.
- ↑ Скуратівський, 1993, с. 156.
- ↑ Скуратівський, 1994, с. 190.
- ↑ Некрылова, 1991, с. 44.
- ↑ 1 2 Некрылова, 2007, с. 604.
- ↑ Скуратівський, 1995, с. 258.
- ↑ Народный календарь Архивысе копий 4 сӱрем 2015 гыч. Дубненский общественный фонд «Наследие»
- ↑ Толстая, 2005, с. 346.
- ↑ Даль (Запирать), 1880—1882.
Литератур
- Марковић Г. Годишњи обичаји и веровања у Волуји. Записала 2002. године као сарадник Музеја у Мајданпеку Гордана Марковић (1952) из Волује. — Мајданпек, 2002.
- Запирать // Толковый словарь живого великорусского языка : в 4 т. / авт.-сост. В. И. Даль. — 2-е изд. — СПб. : Типография М. О. Вольфа, 1880—1882.
- Варвар // Толковый словарь живого великорусского языка : в 4 т. / авт.-сост. В. И. Даль. — 2-е изд. — СПб. : Типография М. О. Вольфа, 1880—1882.
- Некрылова А. Ф. Круглый год. Русский земледельческий календарь. — М.: Правда, 1991. — 496 с. — ISBN 5-253-00598-6.
- Некрылова А. Ф. Русский традиционный календарь: на каждый день и для каждого дома. — СПб.: Азбука-классика, 2007. — 765 с. — ISBN 5352021408.
- Савва св. / Плотникова А. А. // Славянские древности: Этнолингвистический словарь : в 5 т. / под общ. ред. Н. И. Толстого; Институт славяноведения РАН. — М. : Межд. отношения, 2009. — Т. 4: П (Переправа через воду) — С (Сито). — С. 527–530. — ISBN 5-7133-0703-4, 978-5-7133-1312-8.
- Пропп В. Я. Русские аграрные праздники. — СПб.: Терра — Азбука, 1995. — 176 с. — ISBN 5-300-00114-7.
- Рожнова П. К. Радоница. Русский народный календарь: обряды, обычаи, травы, заговорные слова. — М.: Дружба народов, 1992. — 174 с. — ISBN 5-285-00135-8.
- Терещенко А. В. Быт русского народа: забавы, игры, хороводы. — М.: Русская книга, 1999. — 336 с. — ISBN 5-268-01383-1. (по изд. 1847—1848 гг.)
- Толстая, С. М. Праздник // Славянская мифология. Энциклопедический словарь. — М.: Эллис Лак, 1995. — С. 322—324. — ISBN 5-7195-0057-X.
- Толстая, С. М. Полесский народный календарь. — М.: Индрик, 2005. — 600 с. — ISBN 5-85759-300-X. Архивысе копий 7 шорыкйол 2014 гыч
- Беларусы / І. У. Чаквін, А. У. Гурко, Т. І. Кухаронак. — Мінск: Беларуская навука, 2007. — Т. 10. Славянскія этнакультурныя традыцыі. — 514 с. (белор.)
- Васілевіч Ул. А. Беларускі народны каляндар // Паэзія беларускага земляробчага календара. Склад. Ліс А.С.. — Мн., 1992. — С. 554—612. Архивлыме 11 ага 2012 ий. (белор.)
- Лозка А. Ю. Беларускі народны каляндар (белор.). — Мн.: Полымя, 2002. — 238 с. — ISBN 98507-0298-2. (белор.)
- Сапіга В. К. Українські народні свята та звичаї. — К.: Т-во «Знання України», 1993. — 112 с. — ISBN 5-7770-0582-9. (укр.)
- Скуратівський В. Т. Дідух. — К.: Освіта, 1995. — 272 с. — ISBN 5-330-02487-0. (укр.)
- Скуратівський В. Т. Місяцелік: український народний календар. — К.: Мистецтво, 1993. — 207 с. (укр.)
- Скуратівський В. Т. Святвечір : нариси-дослідження : у 2-х кн. — К.: Перлин, 1994. — 207 с. — (Українська пізнавальна б-ка «Земляни». Серія «Українці»). — ISBN 5-7707-3429-9. (укр.)
