Покро шуматкече

РУВИКИ — эрыкан энциклопедий гыч материал
Покро шуматкече
«Кавасе Кугыжан суапле воинствыже» юмоҥа
«Кавасе Кугыжан суапле воинствыже» юмоҥа
Тӱрлылык Калык-православий
Палемдат Руш православий черкыште да эрвел славян-влак коклаште
Йӱла колышылан панихидым служитлымаш, шӱгарлаш коштмо йӱла
Кылдалтын Покро кече

Покро шуматкече — эрвел славян-влакын колышым уштымо кече, ача-аван шуматкечышт[1] Покро кече деч ончыч 1 (14) октябрьыште толеш. Руш православий черкыште да эрвел славян-влакын калык йӱлаштышт Юмынава Покро пайрем вашеш шӱгарлаш коштмо йӱла южо вере гына аралалт кодын.

Пайрем нерген

Руш православий черкыште Покро ача-ава шуматкече патриарх Иовын 1592 ий 25 февральысе архиепископ Ермоген Казанскийлан кӱштымыж дене кылдалтын. Кӱштык ий еда 1552 ийыште Озаҥым сеҥен налме годым колышо православий сарзе-влакым Шнуй деч шнуй Шочынаван Покрож годым ушташ кӱштен[2].

Руш православий черкыште Покро пайрем деч ончыч шуматкечын колышо-влакым шарныме да шӱгарлаш коштмо йӱла пеш шагал кундемлаште шарлен — Юл, Кама, Урал, Сибирь епархийласе мландыште, ты мланде Российышке 1552 ий деч вара ушалтын[2]. Кызытсе жапыште Покро ача-ава шуматкече Озаҥ, Виче, Одо да Екатеринбург епархийлаште палемдалтеш[3]. Покро ача-ава шуматкече апостол Иоанна Богословын кечыж дене иктеш толеш гын, уштымо кумалтыш — «панафиде» шуматкече гыч рушарнян кусаралтеш[4].

Руш калык традицийыште Покро шуматкече — ача-авам шарнен уштымо кече[1], но тунаржак шотлен шуктымо огыл, могай улеш Метри (Дмитриевский) кече. Белорус-влак тиде кечын верын-верын «Покро кочайын» кечым палемдалтыт. Пайрем утларакшым кугарня деч вара, кас кочкышым кондымеке тӱҥалын, шуматкече кастенак сийым ямдылкаленыт; шуэнракын тыгай йӱла шуматкечын кастене да рушарнян эрдене шукталтын[5]. Йӱдвел Русышто XIX курым мучаште пытартыш шыже уштымаш акрет годсо йӱла семын Покро шуматкечын лийын, а Метри кечын огыл[6].

Литургист епископ Афанасий (Сахаров) возен: акрет годым южо вере колышо-влакым тойымо «чӱдӧ пӧртлаште» уштымо пайремым Тройчын деч ончыч изарнян веле огыл, тыгак Шнуй деч шнуй Юмынава Покро пайрем вашеш эртареныт[7].

Онежье пеленсе кумыкышто Покро кечын «вольыкым вӱташ йӧршеш петырыме кечылан» шотлалтын, тидын годым вольыкын икмыняр ужашыжым шыллан шӱшкылыныт. Белоозерск кундемыште вольыкым вӱташ шогалтыме Покро кече дене кылдалтын, чынжым гын, сурт вольыкым кӱтӱш лукмо жапын мучашыже шукыж годым игече дене кылдалтын да тудлан келшышын кусаралтын. Но тиде суртвольыкым ончымо кӱлешан татым лачак Покро кечын (южо вере Покро шуматкечын) шуктеныт[8].

Бесермян-влак Виче кундемысе руш-влак деч ятыр кечышот йӱлам налыныт, нунылан Покро шуматкече идалыкын тоштыеҥым уштен шарныме пытартыш кече лийын. Шӱгарлаш у шурно дене кӱэштме сийым конденыт да колышо-влак дене шошо марте чеверласеныт. Тиде кечылан шукыж годым «Угинде» шыже пайрем келшен толын, да суртоза надыр шотеш вӱтасе тагам пуэн[9].

Калыкмут ден пале-влак

  • Покро шуматкече чара гын, Метрият чара (перм.)[10].
  • Покро шуматкече лум деч посна гын, Метрият лум деч посна (верхневыч.) коми Пӧкрев субет ке кушен воас, и Митрей субет кушен воас)[11]

Тыгак ончо

Палемдымаш

  1. ↑ 1 2 Толстая, 2009, с. 161.
  2. ↑ 1 2 Покровская родительская суббота. Тергыме кече: 6 шыжа 2017. Архивлыме 7 шыжа 2017 ий.
  3. ↑ Покровская родительская суббота. Тергыме кече: 25 сорла 2014. Архивлыме 22 шыжа 2013 ий.
  4. ↑ Фурсова, 2003, с. 177.
  5. ↑ Виноградова, Толстая, 1999, с. 43.
  6. ↑ Афанасий (Сахаров) «О поминовении усопших по уставу Православной церкви» Архивысе копий 28 ӱярня 2018 гыч — С. 33.
  7. ↑ Афанасий (Сахаров). О поминовении усопших по уставу Православной Церкви Архивысе копий 18 сорла 2014 гыч.
  8. ↑ Народный календарь на 14 октября Архивысе копий 26 сорла 2014 гыч ped-kopilka.ru
  9. ↑ Попова Е. В. Календарные обряды бесермян. Ижевск: УдмИИЯЛ, 2004. Архивысе копий 25 шыжа 2017 гыч С. 164.
  10. ↑ Надель-Червинская, 2011, с. 92.
  11. ↑ Словарь диалектов коми языка | dict.fu-lab.ru

Литератур

  1. Деды / Виноградова Л. Н., Толстая С. М. // Славянские древности: Этнолингвистический словарь : в 5 т. / под общ. ред. Н. И. Толстого; Институт славяноведения РАН. — М. : Межд. отношения, 1999. — Т. 2: Д (Давать) — К (Крошки). — С. 45. — ISBN 5-7133-0982-7.
  2. Надель-Червинская М. Личные имена русской паремиологии. Лингвокультурологический словарь / Рецензент — dr hub. Tatiana Stepnowska. — Тернополь: Крок, 2011. — 258 с. — (Библиотека Научного Альманаха «Studia Methodologica»). — ISBN 978-966-2362-86-2.
  3. Поминальные дни / Толстая С. М. // Славянские древности: Этнолингвистический словарь : в 5 т. / под общ. ред. Н. И. Толстого; Институт славяноведения РАН. — М. : Межд. отношения, 2009. — Т. 4: П (Переправа через воду) — С (Сито). — С. 161—162. — ISBN 5-7133-0703-4, 978-5-7133-1312-8.
  4. Фурсова Е. Ф. Календарные обряды. Ч. 2: Обычаи и обряды летне-осеннего периода. — Новосибирск: Институт археологии и этнографии СО РАН, 2003. — 267 с. — (Этнография Сибири). — ISBN 5-7803-0116-6. Архивысе копий 29 ага 2007 гыч

Кылвер-влак

"https://mhr.ruwiki.ru/w/index.php?title=Покро_шуматкече&oldid=1147779" гыч налме