Хэллоуин

РУВИКИ — эрыкан энциклопедий гыч материал
Хэллоуин
Кобеште пайрем постамент, Японий, 2007 ий
Кобеште пайрем постамент, Японий, 2007 ий
Тӱрлылык пайрем
Вес семын Halloween
Тыгак Hallowe'en
All Hallows Evening
All Hallows' Even
All Saints' Eve
Ыҥ Чыла шнуй-влакын кечышт водын, йӱла почеш идалыкыште лач ик кече шотлалтеш, кунам колышын шӱлышыжӧ илыше-влакын тӱняш пӧртыл кертеш
Ышталтын Кельт чий вера почеш у кечышот циклын тӱҥалтышыже
Палемдат  Великобританий,
 Ирландий,
 США,
 Канада,
 Австралий,
 У Зеландий,
Европо Ушем да молат
Кече 31 шыжа
Пайремлымаш фейерверк, еш дене кочмаш-йӱмаш, кас пайрем
Йӱла йоча-влакын тамле кочкышым кӱчен йодмаш, лӱдыкшӧ аттракцион, костюман кас пайрем[1][2][3]
Кылдалтын Самайн, Лемурий, Чыла шнуй-влакын кечышт
Логотип РУВИКИ.Медиа РУВИКИ.Медиаште медиафайл-влак

Хэ́ллоуи́н[4] (але Хе́ллоуи́н[5]; англ. Halloween, All Hallows' Eve[6] или All Saints' Eve[4]) — кызытсе жапысе тӱнямбал пайрем[7], Ирландий ден Шотландийысе акрет кельт-влакын йӱлашт гыч вожым налын: тудын историйже кызытсе Великобританий ден Йӱдвел Ирландийын мландыштышт тӱҥалын[6][8][9]. Ий еда 31 октябрьыште, Чыла шнуй-влакын кечышт водын, палемдалтеш[10]. Йӱла почеш Хэллоуин Касвел Европо ден Америкыште пайремлалтеш, но официальный каныш кечылан ок шотлалт. ХХ курым мучаш гыч, глобализаций каен шогымылан кӧра, Хэллоуинын атрибутикыжлан модо Эрвел Европысо да СНГ-се шуко эллаште шочын. Хэллоуин США але Великобританий дене лишыл культур кылым кучышо икмыняр элыштат, мутлан, Японийыште, Кечывалвел Корейыште, Сингапурышто, Австралийыште да У Зеландийыште, Океанийысе икмыняр отроан элыште формальныдымын палемдалтеш.

Лӱмын этимологийже

Англичан йылмын Оксфордысо мутерже почеш, «Хэллоуин» шомак икымше гана XVI курымышто All-Hallows-Even англичан ой-савыртышын шотландла кӱчыкемдымашыже семын ушештаралтеш (англ. йылме гыч  — ««Чыла шнуй-влакын касышт»» , even — evening («кас» гыч кӱчыкемдымаш); шотландла «хэллувин» семын лудалтеш). Тунам Чыла шнуй-влакын кечышт водынысо йӱдым тыге маныныт. Но All Hallows мутсавыртышым тошто англичанлаштат муаш лиеш (ealra hālgena mæssedæg — «Чыла шнуй-влакын кечышт»), All-Hallows-Even мутсавыртыш серен кодымашлаште 1556 ий марте ок вашлиялт[11].

Историй

Самайн

Тӱҥ статья: Самайн

Хэллоуинын кушеч тӱҥалмыжым шымлыше историк Николас Роджерс палемден: тудын шочмыжым 13—21 февральыште палемдалтше Паренталий (parentes деч— ача-ава) акрет Рим годсо пайрем дене кылдаш тӧчымым ончыде, Хэллоуинын тӱҥалтыш тӱссӱретше, очыни, Самайн манме кельт чий вера пайрем лекме дене веле шочын, тудым 31 октябрь вашеш йӱдым пайремленыт. Тудын могай улмыж нерген возымаш тошто ирланд литературышто Х курым гыч лектеш. Кельт-влак идалыкым волгыдо (шошо да кеҥеж) ден пычкемыш (шыже да теле) пелылан шелыныт. Самайным пайремлымаш пычкемыш ужашын тӱҥалмыжым да у шурным поген налмын мучашлалтмыжым ончыктен; пайремын лӱмжӧ Samhain тошто ирланд шомак гыч лектын, тудо «кеҥеж мучаш» манмым ончыктен да варажым ирландла ноябрь тылзын лӱмышкыжӧ савырнен[12][13]. Тыгеракын, кельт ден Римысе пайрем-влакын келшен толмышт шуко шотышто кельт ден латинян-влакын ик индоевропейский вожышт дене кылдалтын.

Оксфордысо фольклор мутер почеш, Самайн Британ отроласе чыла калык-влакланат иканаште ик пайрем улмаш да колымаш ден пӱртӱс вий деч кугурак вий дене пеҥгыдын келыштаралтын. Тидын годымак чий вера жапыште пайрем ял озанлык да посна тургым дене кылдалтдыме моло умылымашан лийын манын, нимогай ӱшандарымашат уке[14].

Лемурий

Тӱҥ статья: Лемурий (пайрем)

Папа Григорий I миссионер-влакым чий вера пайрем дене кучедалаш огыл, а тудым христиан пайремыш савыраш туныктен — тудын шонымыж почеш, тидыже Йӱдвел Европым христиан вераш савыраш полшышаш улмаш. Тыге, 601 ийыште Самайн Лемурий пайрем семын ончыкталтын (эше 84 ий гычак лийын), тудын годым еҥ-влак колышо-влакын чоныштым поремдаш тӧченыт; пайрем 13 майыште палемдалтын.

Чыла шнуй-влакын кечышт

Тӱҥ статья: Чыла шнуй-влакын пайремышт

Но Римысе черкын да папа Бонифаций IV-ын тӱҥалтышышт дене 609 ийыште Лемурий олмыш 13 майыштак палемдалтше да Чыла шнуй-влакын кечышт (All Hallows Day, Dies d’omni Sancti) маналтше у пайрем толын, тудо шнуй христан-влакым пагалымым ончыктымылан пӧлеклалтын. Тидыже чий вера пайремым католик черкын христиан могырыш савыраш тӧчымыжӧ лийын. Черкым папа Григорий III (731—741) вуйлатыме пагытыштыже Чыла шнуй-влакын кечыштым 1 ноябрьыште пайремлаш увертарен, тиде кечын, религийын шонымыж почеш, колышо-влак дене мутланаш лачак шотлан толеш. Тыгак 31 октябрьыште Самайным пайремлымым алмаштен, у лӱм пурен — Чыла шнуй-влакын кечышт (All Hallows Evening). Кельт йӱла ден христиан илыш-йӱлан тыге икте-весышкышт шыҥымышт Хэллоуинлан тӱҥалтышым ыштеныт[11].

Чыла шнуй-влакын кечыштым пеҥгыдемдыме деч вара кок курым эртымек (Ирландийын христанствыш куснымекыже, иктаж 400 ий деч вара) — X—XI курым-влак тӱкнымаште, — монах-влакын возен кодымаштышт Самайным колымаш дене кылдалтше пычкемыш чий вера пайрем могырыш тайныше семын умылымаш коеш. Изиш варарак, XVI курымын кокымшо пелыштыже, Чыла шнуй-влакын касышт Чыла шнуй-влакын водо кечышт дене алмашталтын (All Hallows' Even) да мучашлан калыкыште Хэллоуин (Halloween) манын кӱчыкемдалтын. Тыгак католик черке Чыла чон-влакын кечыштым увертарен (All Souls' Day), тудо 2 ноябрьыште палемдалтын.

Шотландийыште да Ирландийыште Самайн Oidhche Samhna да Oíche Samhna лӱмым нумалын (радам почеш шотландла да ирландла), да кызыт гэльла кутырышо-влак Хэллоуиным тошто семынак Oíche/Oidhche Samhna мут-влак дене лӱмдат. Шотландийын да Ирландийын йӱдвелнышт колышо-влакым лыпландараш кызытат йӱлам эртарат да 31 октябрь йӱдым кугезе-влак нерген легендым каласкалат[15][16].

Жап эртымеке, шотландец ден ирландец-влакын тӱшкан США-шке кайымыштлан кӧра, Хэллоуин туштат кумдан шарлен[17].

31 октябрь йӱдым тамле кочкышым йодыштмо йӱла иктаж XVI курымышто шочын, тудо кокла курымысо «чонын изи тортшо» семын палыме улшо изюман тамле кексым йодыштмо йӱла гыч лектын, олмешыже эрыкталтме верыш логалше-влакын чоныштым лыпландараш кумалыныт. Рольлык костюмым чийыме да пелен «Джекын волгалтарышыжым» коштыктымо йӱла XIX да XX курым-влак тӱкнымаште гына шочын, тыгодым оксала але кочкышла эн ончычшым тӱрлӧ модмашым темлыман улмаш. XIX курым мучаште йоча-влакат, кугыеҥ-влакат куэм чурийпетыртыш дене ик омса деч весе деке озашт деч сийым йодышт коштыныт да изирак ӱчым ыштылыныт[18].

Символ-влак

Файл:Halloween Witch 2011.JPG
Хэллоуин годым сурт-пече оралте, калык коштмо вер, да тыгак ятыр оралте-влак йӱла почеш шучката атрибут: вувер, лулеге, шинчалан коймо, эҥыремышвот да шӱгарла ӱмбал — дене сӧрастаралтыт
Уизерлиште пайремлан сӧрастарыме пӧрт, Пенсильваний
Тӱҥ статья: Кавун гыч понар

Пайремын ятыр символыштын историйышт кужу. Ик эн палыме атрибутлан кавун гыч изи понар, але Джекын волгалтарышыже, шотлалтеш, — сынже дене тудо кӧргыдымӧ кавун гай коеш, ӱмбаланже шучката чурий гайым сӱретлыме, а кӧргышкыжӧ сортам вераҥдыме. Тыгай саска, Чыла шнуй-влакын кечышт годым сурт воктелан кодымеке, тудын деч осал шӱлышым[19] да моло тӱрлӧ йырныкым[20] поктен колта, манын шотлалтын. Тиде йӱлан тӱҥалтышыже курымла кӧргышкӧ кая, тунам британ отролаште илыше-влак шурным погымо годым саска ӱмбалан чурий гайым пӱчкеденыт. Ятыр моло чий вера йӱла семынак, тиде символ христиан вераш куснен. Джек нерген кумдан палыме ӱшанымаш почеш (лӱм тышечын), Джекын волгалтарышыже «узьмакышкат, тамыкышкат налдыме чоным» ончыкта[21]:

<…> Подылаш йӧратыше Джек, мӧҥгыжӧ ошкылшыжла, Азыреным вашлийын, но тудым ондален сеҥен — йырныкым тудо пушеҥгыш саскалан кӱзаш йодын, садыжын шарлака тӱҥыш кӱзен шичмекше, Джек пушеҥге тӱҥеш ыресым коркален, тыге Азыреным руалтен кучен да шкаланже привилегий манмым торгаен луктын. Илышым йӱын да языкеш эртарымыже дене Джек, колымекше, узьмакыш логал кертын огыл. Пуымо сӧрымыжым шуктен, Азырен Джекым тамыкышкат налын огыл, лачак тамык тулсалым гыч шӱ падырашым гына тудлан кудалтен. Саде йӱштӧ йӱдым Джек эҥше шӱ падырашым, тудо ынже йӧрӧ манын, яра ревыш пыштен. Тылеч вара тудо, шкаланже верым нигузе муын сеҥыде, мланде мучко перныл коштеш[22].

Но Хэллоуинлан изи понар-влакым эре годымак кавун гыч ыштен огытыл: Ирландий ден Шотландийыште тидлан йӱла почеш ревым кучылтыныт, но Йӱдвел Америкыш толшо иммигрант-влак тудым кавун дене алмаштеныт, вет тудо утларак муаш лийше да шолдырарак, куштылгынрак пӱчкедаш лийше пакча-саска[23]. Кавун гыч изи понар-влакым ыштымым Америкыште икымше гана 1837 ийыште палемден кодымо[24]; шурным погымо жапыште эртаралтше тиде йӱла Хэллоуин дене XIX курымын кокымшо пелыже марте нигузеат кылдалтын огыл[25]. 1900 ийыште гына Хэллоуиным пайремлыме жапыште кавуным кучылтмаш илышыш шыҥен.

Турнепс гыч пӱчкын лукмо Джекын волгалтарышыже, ХХ курым тӱҥалтыш. Илыш-йӱлам ончыктышо тоштер, Ирландий

Вес кӱлешан атрибутлан маскарад шотлалтеш: классикыш савырныше шучко фильмла гыч персонаж-влакын: мутлан, Мумийын да Франкенштейнын — костюмышт кумдан шарлен[26]. Сурт оралтым пайремлын сӧрастарымаште кугу рольым шыже пале-влак шуктат: мутлан, ялысе пакчачучыл-влак. Хэллоуинын тӱҥ темыжлан йырнык вий, колымаш, оккультизм, эзотерике да монстр-влак шотлалтыт. Йӱлаш пурышо тӱс шеме да саре улыт[27].

Ох! — йоча годсо йӧратыме пакча-саска-влак! — кунам, тошто кечылам шарныктарен, виноград пушеҥге чеверген да кӱрен пӱкш камвозын! Кунам нунын шӱмыштышт мемнан пӱчкеден луктедыме шучката чурий-влак пычкемышышке кӧргашысе сорта дене онченыт!

— Джон Уиттьер, «Тыква» (1850)[28]

Сем

Моло пайрем-влак семынак, Хэллоуинын шкенжын палыме муро-влак да тематикан семже уло. Поп-музыкант Бобби Пикеттын кумдан палыме «Monster Mash» мурыжо, икмыняр сем критикын шонымашыж почеш, Хэллоуинын шкешотан гимнышкыже савырнен. Вес кумдан шарлыше мурылан Дэнни Эльфманын возымо «This Is Halloween» композиций шотлалтеш, тудо «Рошто вашеш шучкылык» анимациян фильмын саундтрекышкыже пурен. Тудым ик гана огыл американ мурызо-влак веле огыл, тыгак япон мурызо-влакат муреныт[29][30][31].

Тыгак пайрем дене Midnight Syndicate группо кылдалтеш, тудын усталык пашаже, южо авторын шомакышт почеш, тиде пайремын синонимышкыже савырнен. Коллективын усталык пашаже «Хэллоуинын семжын» да тудын стандартшын тӱҥ ойыртемжым палемден, да тыгак моло тыгаяк проект-влаклан шӱкалтышым ыштен[32][33][34]. 2009 ий 11 сентябрьыште AOL Radio «„Хэллоуин“ жанрыште 10 эн сай альбом» манме рейтингым савыктен; Midnight Syndicate тушто иканаште кум верым налын: кумшым, нылымшым да кандашымшым[35]. 2010 ийыште группо Halloween Music Collection посна сборникым луктын.

Хэллоуиным пайремлыме жапыште лӱдыктышӧ аттракционым ыштылаш чӱчкыдынак эмбиент жанран атмосфер композицийым кучылтыт, тудо кочыртатыме, пире урмыжмо да тулеч моло тыгай лӱдыктылшӧ элементла гыч шога. Тидын шотышто саде Midnight Syndicate группынак семже утларак кумдан шарлен[36]. Nox Arcana группо палыме, тудын Grimm Tales альбомжо Universal Studios Halloween Horror Nights студийыште Scary Tales: Once Upon A Nightmare паркым ышташ кумыл нӧлтышым пуэн[37][38]. Кас модмашлаште мыскара-лӱдыктышӧ стиль дене возымо куштымо сем але шучко фильм-влаклан саундтрекла гыч композиций-влак кучылталтыт. Палыме композицийыш Let’s Get Tricky муро савырнен, тудым Белла Торн ден Рошон Фиган муреныт. Тудо Дисней каналыште «Танцеватлыме йӱштымужо» ТВ-сериалыште йоҥгалтын.

Йӱла-влак

Костюм-влак

Карнавал костюмым чийымаш — пайремын йӧршеш шукерте огыл лекше элементше. Тӱрыс йӱла семын тудым ХХ курым тӱҥалтыште палемден кодымо да костюм-влакым чиен кас модмашым эртарыме американ йӱла гыч тӱҥалтышым налеш. Хеллоуинлан маскарад костюмым чийымым икымше гана Шотландийыште 1895 ийыште палемден кодымо, тунам йоча-влак чурийпетыртыш дене пӧрт еда коштыныт да кампетым, пирожныйым, саскам да оксам наледеныт[39]. США-ште, Ирландийыште але Английыште 1900 ий марте тыгай йӱла нерген ик ушештарымашат уке[40]. Шотландийыште карнавал костюмым чийыше, тӱрлӧ монстрым але моло персонажым койшо, пӧрт гыч пӧртыш коштшо да тамле кочкышым йодыштшо йоча-влакым guisers, а йӱлажым шкежым Guising маныт («гайзинг», англ. guise гыч — чурийпетыртышым, вургемым чиен коштмаш, мыскара семын вашталтен чийымаш)[18][41]. Хэллоуинлан костюм-влакым тӱҥ шотышто эше августыштак ужалаш тӱҥалыт[42].

Хэллоуинлан костюм-влак эртыше курымышто ятырлан ончыко вашталтыныт. Эн ондакше нуно шучко какши чурий сыным ончыктеныт, но 2000 ий тӱҥалтышлан костюм-влак пеш волгалтшыш савырненыт, а пайрем шкеже шоушко савырнен.

США-се рознице дене торгайыше Институтын эртарыме шымлымаш ончыктен: 2005 ийыште йодыштмо 53,3% процент американец-влак тидлан кокла шот дене 38 долларат 11 центым кучылташ палемденыт. Костюм-влакым ужалыме дене тӱшка парыш 2005 ийыште 3,3 млрд доллар да 2006 ийыште 4,96 млрд доллар лийын[43]. 2009 ийыште, экономике кризис годым, США граждан-влакын Хэллоуин атрибутикым наледаш роскотышт 2008 ий дене таҥастарымаште 15 процентлан иземын да 56 долларат 31 цент лийын.

Хэллоуинлан костюм-влакын тӱҥ темышт — йырнык вий але пӱртӱс деч талырак виян персонаж-влак, но ялт эрык тематикан костюм-влакат кумдан шарленыт, тыгодым тӱҥ мотив эн чот шарлышак лийын кодеш[44]. Тыге, 2000-ше ийлаште Хэллоуинлан костюм-влак коклаште вампир, колышо але пират-влакын костюмыштым веле огыл, но фея, король, поп-культур еҥ-влакын да эсогыл сексуал тематикан рольлык костюм-влакымат вашлияш лиеден.

Тамле кочкышым йодыштмаш (Trick-or-treat)

Тӱҥ статья: Тамле кочкышым йодыштмаш

Тамле кочкышым йодыштмо йӱла эше Кокла курымыштак шочын да эн тӱҥалтышыште Рошто дене кылдалтын. Английыште да Ирландийыште йорло-влак Чыла шнуй-влак кечын ожнысекак пӧрт еда коштыныт да чонын изи тортшо манмым, але «чонлык пирожныйым», йодыштыныт, олмешыже оза-влакын колышо родыштын чонышт верч кумалаш сӧреныт. Тиде йӱла чылтак британ йӱлалан шотлалтеш гынат[45], шымлызе-влак тудым ушештарымым тыгак Италийын кечывалвелныжат муыныт. Уильям Шекспирын «Кок веронец» комедийже гыч ик персонаж тыгай ойым каласа: «Тый Чыла шнуй-влак кечысе кӱчызыла йыҥысет», — тидыже ты йӱлан эше XVI курымыштак кумдан шарлымыже нерген ойла.

Trick-or-treat термин икымше гана США-ште кучылталташ тӱҥалын: тудым кучылтмым икымше гана 1934 ийыште возен кодымо, а шкеже тудо кумдан 1939 ий гыч гына чулымын шарлаш тӱҥалын[46]: первый раз его использование было зафиксировано в 1934 году, а сам он начал активно распространяться только с 1939 года[47]. Литератур сын дене тудым «мыскара але сийлымаш» манын кусараш лиеш (шарлыше вариант-влак: «ӱчым ыштылмаш але сийлымаш», «тамле але шакше» да моло), тидыже, йоча-влаклан оза сийым ок кондо гын, мыскара семын зияным ышташ лӱдыктен ойлымо нерген ойла. Туге гынат терминым руш йылмыш пеҥгыдын кусарыме уке, да шукыж годым тудо оригинал дене але «оксагалта але илыш» ой-савыртыш дене алмашталт пуалтеш. Термин ондакше Йӱдвел Америкын касвелныже веле ушештаралтын гынат, 1940 ийлан уло эл мучко кумдан шарлен шумым палемден кодымо. Тенийысе жапыште ой-савыртыш раш мыскара сынан да тудым США деч ӧрдыжтӧ, Ирландийыште[46] да Японийыште, лӱдыктен йодыштмылан титаклыме деч лӱдде, чӱчкыдын кучылтыт.

Модмаш да моло йӱла-влак

Тамле кочкышым йодыштмо да тӱрлӧ костюмым чийыме деч посна, Хэллоуиным пайремлымаш тыгак шкешотан икмыняр модмаш да мужедмаш дене кылдалтын. Мутлан, саска шӱм дене мужедме нерген ушештарымым вашлияш лиеш: шотланд ӱдыр-влак олма шӱмым пӱчкеденыт, тудым лийме семын кужуракым ышташ тӧченыт да ваче гоч кышкеныт. Камвочшо саска шӱм пӱралтше качын фамилийжын икымше букважын сынжым налеш манын шотлалтын[16]. Англойылман эллаште вӱдым темыман йоҥгыт гыч кид полшыде пӱй дене олмам лукмо дене кылдалтше йӱла нерген возалтын[48]. Вес йӱла Вӱран Мэри нерген палыме ӱшанымашеш негызлалтын, мемнан жапыште тудо оласе кумдан шарлыше легендыш савырнен. Тиде мужедмаш тыгай лийын: самырык ӱдыр-влак пычкемыш пӧртыштӧ тошкалтыш дене тупынь ончыкыла кӱзышаш да воштончыш ончылно сортам коштыктышаш улыт улмаш. Тиддеч вара воштончышышто пуйто ончыкылык марийын чурийже койшаш улмаш, но воштончышышто ӱдыр вуйгоҥгырамат ужын сеҥен — тидыже ончыктен: тудо марлан лекдеак кола[49][50][51].

Аттракцион-влак

Хэллоуиным пайремлымын эше ик йӱлажлан Haunted attractions манмым ыштымаш шотлалтеш (англ. йылме гыч  — «гыч — «Шинчалан коймо-влакын илыме аттракцион-влак»» ), тудын тӱҥ шонымашыже — толшо-влакым куанлын лӱдыкташ. Эн тошто тыгай аттракционлан 1915 ийыште почылтшо «Ортон ден Спунерын шинчалан коймо-влакын илыме пӧртышт» шотлалтеш[52]. Шукыж годым тиде бизнесын раш сезон кышкарже уло. Тыглай «шинчалан коймо-влакан пӧрт» деч нине аттракцион-влак символикыштышт шудо каваным да кукуруз лабиринтым кучылтмышт дене ойыртемалтыт. Тыгай мероприятий-влак США-лан идалыкыште 300—500 миллион наре долларым кондат; тиде индустрийын эн кӱшыл пагытше годым 2005 ийыште 400 000 лишке клиентым сымыстарен[53]. Тыгай проект-влакын техникан кӱкшытышт эртак кушкеш, Голливуд кӱкшытышкат шуэш.

США-ште тиде аттракцион-влак деке икмыняр йодмаш уло. Лӱдыкшыдымылык правилым стандартан шуктымаш деч посна, нуно нугыдо тӱтыра, тале йӱк да моло тыгай нергенат шижтарыше пале-влак дене йӧнештаралтшаш улыт. Шукыж годым тиде аттракционлашке мӱшкыран ӱдырамаш да начар шӱман еҥ-влаклан пураш чарыме. Законлан келшышын, почмо деч ончыч тергыше-влак деч аттракцион лӱмын разрешений манмым налшаш.

Дисней корпораций кажне ийын Хэллоуиным шкежын чыла тематике парклаштыже палемда. «Шинчалан койман оралте» аттракционышто (Калифорний ден Токиошто гына) Чыла шнуй-влак кече водын Тим Бёртонын «Рошто деч ончычсо шучко» гычше илыш сӱрет озалана, кушто мультфильмын тӱҥ персонажше Джек Скеллингтон улеш.

Пайрем ӱстел

Тӱҥ статья: Ирландийысе кухньо да Британийысе кухньо

Пайремын олма шумо жаплан логалмыжлан кӧра Хэллоуин годымсо ятыр тамле кочкыш олма дене кылдалтын. Пайремлан лӱмынак олма карамельым, сиропан олмам (южгунам пӱкшым ешарат), олма ирискым ямдылат. Ондакше йоча-влаклан олма-кампетым пуэдыме йӱла улмаш, но тудо тыгай кампетышке осал еҥ-влак булавкым да имым оптат манме нерген каласкалыше оласе легендылан кӧра вашке йомын[54]. Тыгай лиймашыже такше икмыняр гана палемдалт кодын, но нуно неле эмганымаш мартеак шуктен огытыл[55]. Ятыр ача-ава ӱшанен: тыгай лиймашыжым СМИ-влак таратеныт, нуно ончыч лекше шояк манеш-манеш кӱшеш истерий манмым пуэн овартеныт[56].

Йӱдвел Америкыште, шке черетешыже, кенди корн ден кенди пампкин — радамын кукуруз да кавун сынан кампет-влак — кумдан шарленыт. Кенди корн сакыр, кукуруз сироп, искусственный чиялтыш да пижыктыше настала гыч ыштыме кампет. Нунын рецептышт да ямдылыме йӧнышт йӧршеш вашталтын огытыл, кенди корным кызытат кид дене ыштат. Шке лӱмжым ончыде, кенди пампкин тылеч ончычсо тамле кочкышын вариацийже веле. «Кавунын» «кукуруз» деч тӱҥ ойыртемже — тиде мӱйым кучылтмаш, зефирым шукырак ешарымаш да, пытартышлан, коядыме кремым чӱчкыдын кучылтмаш.

Шуко тӱрлӧ тамле кочкыш деч посна, йӱлаш пурышо бармбрэк манме кинде уло, Ирландийыште тудым тӱрлӧ пайремлан, поснак Хэллоуинлан ямдылат. Пайремлык бармбрэкым ямдылыме годым руашыш пурсам, пу шанчашым, куэм лаштыкым, оксам да шергашым шылтеденыт. Кочшо еҥлан логалше арвер ончыкылыкым каласен: пурса — сӱаным вашке вучыман огыл, шанчаш — еш илышыште пудыранчык, куэм лаштык — йорлылык, окса — поянлык, шергаш – вашке лийшаш сӱан. Тиде йӱлалан келшышын, кызыт кӧргыштыжӧ модыш шергашан бармбрэкым ужалат[57].

Хэллоуиным тӱнямбалне пайремлымаш да кундемласе ойыртем-влак

XIX курым гыч Хэллоуиным США ден Канадыште чулымын палемдаш тӱҥалмеке, тудо американ культурын шӱкалтышыжлан кӧра уло тӱня мучко шарлен. Туге гынат кундемласе икмыняр ойыртем уло. Мутлан, Ирландийыште пеш кугу пиротехнике модмашым эртарат, а Шотландийыште тыгай йӱла уке[58][59]. Кельт-влакын тукымышт илыме элла деч ӧрдыжтӧ пайрем культур але йӱлам шуктымо сынан огыл, а утларакше коммерций сынан[60]. Японийыште пайрем лӱмеш кажне ийын парадым эртарат, южгунам тушко моткоч шуко калык ушна да оласе службо-влаклан нелылыкым луктеш[61]. Тыгай шотан эн чот палыме мероприятий Кавасаки олаште эрта: Японийыште тудо Хэллоуиным пайремлыме эн тошто верлан шотлалтеш.

Хэллоуин Российыште

Ростов-на-Донушто пайрем автомобиль

Российлан Хэллоуин ик сынан пайрем огыл. Левада-Рӱдерын 2016 ийыште социологиян йодыштмыж почеш, йодыштмо вич россиянин гыч нылытше пайрем нерген пала, но йодыштмо коло еҥ кокла гыч иктыже веле тудым пайремлаш шона[62]. Ситуаций манме эркын-эркын вашталтеш, Хэллоуинлан костюмым ужалыше кевыт-влак лектедат, а тудым пайремлымаш торгайыше рӱдер ден йӱд клуб-влакын расписанийышкышт пура. Руш православий черкын южо еҥышт пайремым торешла ончат. РПЦ-н коммуникаций службыжым вуйлатыше Георгий Завершинский пайремым «осаллык карнавал» да «руш культур дене кылдаш лийдыме религий фестиваль» манеш. Религиовед Ивар Максутов тыге шотла:

Мемнан элыште Хэллоуин нигунамат карнавал лийын огыл, карнавал — шукыж годым руш культурышто шуэн вашлиялтше сӱрет. Тыгеракын, чыла тиде вашталтен чиедымашын, южгунам театрлык гайжынат, мемнан культурышто культур вожшо уке. Православий черке тыгай сӱретым эртак консервативно аклен, а пайремын иктаж-могай конфессий сынан лиймыже да вес религийын культур койышыжым кояш тӧчымыжӧ годым негативан реакцийым пешак умылаш лиеш.

Хэллоуин дек негативан кумылым икмыняр чиновникат сайлан шотлен, тидыже тышечат коеш: южо кундемыште, мутлан, Кубаньыште 2012 ийыште да Карелийыште 2001 ийыште, кугыжаныш тӧнежлаште тудым пайремлаш чарыме. Тыгайын ик амалжылан Российыште пайремын вожшо деч кораҥмым ойлат, молан манаш гын россиян-влак коклаште Хэллоуин годым мистике тематике деч тора улшо исторический але тематикан костюмым чийымаш чӱчкыдынрак да чӱчкыдынрак модныйыш савырна[63].

2023 ийыште ЛДПР деч депутат Ярослав Нилов Хэллоуиным «Шучката йомак ден лиймаш-влак кечыш» вашталтен лӱмдаш темлен[64]. Тудын мутшо почеш, компромисс решенийым лукташ лиеш, кудыжо самырык-влак коклаште шарлыше пайремым арален кода да патриотизм шӱлышан мер калыкын кумылжым шукта[65]:

Иктышт касвел пропагандын элементше семын чараш кӱштат, весышт ойлат: «Кумдан шарлыше модмаш деч киддам кораҥдыза!» Икымшыштат, кокымшыштат чын улыт, молан манаш гын тиде кечым пайремлыме койыш лу идалык дене йочасад гычак шыҥдаралт толын. Тыглай налаш да чараш ок лий… Хэллоуиным Российыште Шучката йомак ден лиймаш-влак лӱм дене пайремлаш темлем. Тыге ме касвел культур дек кылдалтме деч да йотэл лӱм деч утлена, но шуко еҥлан веселалыкым арален кодена.

Хэллоуин Турцийыште

2024 ий февраль гыч Турцийысе частный школлаште икмыняр йотэл пайремым, тыгак Хеллоуинымат, палемдаш чарыме. Частный туныктышо тӧнеж-влак нерген уэмдыме положенийын текстшылан келшышын, «турко нацийын национальный, моральный, гуманитар, кӧргӧ чон да культур поянлыкыштлан тореш улшо да тунемше-влакын психосоциал вияҥмыштлан полшыдымо мероприятий ден пайрем-влакым» эртараш чаралтеш[66][67].

Религий дене кыл

Христианстве

Тӱрлӧ христиан конфессийын еҥышт Хэллоуиным пайремлымым тӱрлӧ семын ончат. Англикан черкын южо приходышт, тудым эртарымым Чыла шнуй-влак кечын христиан йӱлажын ужашыжлан шотлен, тудлан мелын улыт[68], а южо протестант-влак Хэллоуиным тиде кечынак Реформацийым шарныме лӱмеш пайрем дене пырля палемдат[69][70]. Габриэле Аморт, Ватиканысе экзорцист, тыге шотла: «американ да англичан йоча-влак идалыкыште ик гана йӱдлан вувер семын чият гын, тиде нелылык огыл. Тиде улыжат мыскара веле гын, нимо удажат уке»[71]. Кызытсе ятыр протестант да католик юмынъеҥ-влак пайремым йоча-влаклан эртарыме весела мероприятий семын ончат, тудым шке приходлаштышт эртараш пуат, йоча-влаклан да нунын ача-аваштлан вашталтен чияш, модыш дене модаш да кампетым яра наледаш чаракым огыт ыште[72].

Касвел шотан ӱшаныше христиан-влак пайремым тудын утыждене мыскара да модмаш шӱлышан улмыжлан чӱчкыдынжӧ нейтрально ончат. Рим-католик черке пайремым юмылыканлан ок шотло, но тудын христанстве дене кылжым шотыш налеш, тидлан кӧра тудым кеч-могай черке-приход школыштат палемдаш чаракым ок ыште[73].

Тидын годымак христиан-влак Хэллоуиным пайремлымым, тудын йӱлаже христиан идеаллан тореш улшо чий вера ден оккультизм ден эзотерикын южо йыжыҥышт тӱҥалмылан шотлен, шылталат да шкешт деч кораҥдат[74]. Посна фундаменталист да консервативный евангелий черке-влак языкыш пурышо-влакын тамыкыште орланымышт нерген каласкалыше брошюр-влакым Хэллоуин кече вашеш луктыт[72] да пайремым эртарыме ваштареш шогат, тидым тыге умылтарат: тудо чий верасе колышо-влакын кечышт гыч вияҥын[75]. Социолог Джеффри Виктор ден культуролог Джек Сантино пеҥгыдемден ойлат: США-ште Хэллоуин вашеш «сенсациян» газет савыктыш ешаралтеш да тӱрыс налмаште «сотана панике» кугемеш[76][77].

Эрвел Европысо эллаште православий черкын ятыр еҥышт, тиде «пайрем кӧргӧ яралыкан да глобализацийын палыжым ӧрдыж гыч ончыктышо» манын, Хэллоуиным пайремлымылан пеш чот тореш улыт. Запорожьесе да Мелитопольысо архиепископ Лука Запорожье ден областьысе кучем дек кундемыште «православий калыклан йот» пайремым шаркалаш чараш эсогыл ӱжмаш дене лектын. Российыште тиде пайрем шарлен толеш гынат, Руш православий черке ден Российысе муфтий-влак каҥаш Хэллоуиным пайремлымым негативно ончат:

Тиде кече дене кылдалтше йӱла-влак, осаллыклан могай-гынат йозакым пуаш, Руш православий черкын осал дене кучедалаш да тудым йӧршешак кораҥдаш туныктымыжо олмеш туддене тыныслын илаш, эсогыл вашкыл дене пашам ышташ манын, еҥ-влакым изинекак туныктат.

— Протоиерей Всеволод Чаплин[78]

Тыгай шонымашанак лийын Лондонысо Успенье собор гыч юмынъеҥ Михаил Дудко. «Тошто христиан йӱлам кучышо калык-влак ожнысо жапыште кавун дене да титакдыме йоча чурийын контрастше дене модыныт, тидыже Христосын осалым сеҥымыжым гына ончыктен. Тений гын чынже денак осал озалана», — палемден юмынъеҥ. Тудын шонымаштыже, кызытсе жапысе Хэллоуин, поп-культурын моло сынже семынак, патологиян осаллыклан туныкта. Тыгайын амалжылан тудо англикан черкын либерализмжым каласен[79].

У чий вера

Виккилан мелын улшо-влак Хэллоуиным Самайн дене икгай манын ойлат да тудым идалыкысе шнуй кече семын палемдат[80]. Виккан-влак коклаште Самайн ден Хэллоуин ик пайремлан шотлалтыт, нуно тудым «sow-en» маныт. Тыгай умылымаш «Самайн юмын» (але «Сам Айнын») культешыже негызлалтеш, тудыжым виккан-влак, XIX курымысо икмыняр фольклорист-влак почеш, кельт-влакын Колымаш юмыштлан шотленыт. Тидын дене пырляк южо христиан фундаменталист-влак «Самайн» шомакым Сотанан лӱмжӧ гыч лектын манын шотленыт. Кызытсе шанчызе-влак тиде кок шонымашымат шӧрат, молан манаш гын чынже дене «Самайн» шомак тошто ирландла гыч «ноябрь» семын кусаралтеш, шомакын тиде умылымашыже кызытсе йылмыштат аралалт кодын[81].

Кельт калык-влакын илышыштым уэш чоҥен ончыктышо-влак тиде кечын юмо-влаклан да шке кугезыштлан пӧлекым ыштат[80].

Хэллоуин кумдан шарлыше культурышто

Файл:Helloween - Rockin' field festival - luglio 2008 (9).jpg
Helloween группын 2009 ийыште Rockin' field festival фестивальыште выступатлымыже

Спид-метал ден пауэр-металын ик эн тӱҥалтыш шочыктышыштлан Helloween немыч группо шотлалтеш. Группым негызлыше Кай Хансен тыгай лӱмым пайрем лӱмеш ойырен налын да Джекын волгалтарышыжым группын талисманжым ыштен. Группын лӱмжӧ, тамык деке ушештарен колташ манын (англ. hell), «е» гоч возалтеш, а «а» гоч огыл. «Trick or Treat» лӱмым Модена гыч пародиян итальян пауэр-метал-группо нумалеш, тудын мурыжо-влак йоча пагытлан да тематикылан келшыше вулно салтак ден Диснейын персонажше-влаклан пӧлеклалтыныт.

Пайремын декорациешыже режиссёр Джон Карпентерын слэшер жанрыште ик эн серыпле сӱрет семын аклалтше «Хэллоуин» фильмже модалтеш. Маньяк Майкл Майерсын историйже варарак умбакыже шуйналтын, да 2009 ий марте франшиз кышкареш эше индеш фильмым войзымо. Карпентерын шкешотан усталык мумашыже жанрым вияҥдаш шӱкалтышым ыштен, да тыгак Карпентерлан шучко фильм-влакын ик эн сай режиссёржын чапшым конден[82]. Майкл Майерс варажым ятыр киноманьяклан шӱкалтышым ыштыше культан да палыме персонажыш савырнен[83][84].

Хэллоуинлан палыме писатель Роджер Желязнын «Ойган октябрьысе йӱд» произведенийже пӧлеклалтын. Книгаште Хэллоуинлан икмыняр лу ий жапыште эртаралтше да кажне гана у верыште лийше Кугу Модмаш нерген ойлалтеш. Хэллоуин йӱд тичмаш тылзылан келшен толеш гын, чын улмо сӱрет чӱдемеш да тиде тӱня ден Пеш Кугу Акрет-влакын кугыжанышышт коклаште капка почылт кертеш. Тиде капка почылтмашак Модмаш улеш. Тиде пайрем тыгак Генри Селик ден Тим Бёртонын «Рошто вашеш шучкылык» тичмаш метражан мультфильмыште ончыкталтеш.

Хэллоуинлан «South Park» мультсериалын икымше тургымжын шымше серийже («Конъюнктивит») пӧлеклалтын. Тушто директрисе Виктория Эрик Картманым шинчалан коймын йӱлашке пурышо костюмжым чикта, тудыжо путыракак ку-клукс-кланын балахонжыла коеш, а Кенни зомбиш савырна да олаште эпидемийым тарвата. The Independent гыч Майк Хиггинсын мутшо почеш, тиде серийыште Гитлерын Хэллоуинлык костюмжо, кудым Эрик Картман чиен, Эрикын сынже пелен 1990-шо ийласе кугу негатив палым пеҥгыдемдаш полшен. Хэллоуин теме эше ик гана «Мландыште тамык 2006» серийыште нӧлталалтын, тудо тыште тидын деч кок тылзе наре ончыч колышо Стивен Ирвиным ончыктымылан кӧра шургышаныш савырнен[85].

Хэллоуинлык эпизод-влак гыч тыгак Treehouse of Horror (англ. йылме гыч  — «гыч «Пушеҥгыште шучко пӧрт»» ) — «Симпсон-влак» американ сериалын эпизодшо-влак кумдан палыме улыт, нуно, пайрем жапыште лекмышт дене, шучко фильмлан келшыше йӱлаш пурышо сын дене ышталтыныт. Кажне тыгай эпизод оласе тӱрлӧ легенде-влакым, палыме шучко фильм-влакым да тыглай поп-культур объект-влакым койдарыше кум мини-историй гыч шога. Тыгай эпизод-влак кажне тургымыштат эн рейтинган улыт манын шотлалтеш, мутлан, 1996 ийыште тиде циклын визымше лекмашыже Оттавыште Тӱнямбал анимаций фестивальыште тӱҥ наградым налын.

Тыгак ончо

Палемдымаш

  1. ↑ Anne E. Kitch. The Anglican Family Prayer Book. Church Publishing, Inc. (2004). — «All Hallow's Eve, which later became known as Halloween, is celebrated on the night before All Saints' Day, November 1. Use this simple prayer service in conjunction with Halloween festivities to mark the Christian roots of this festival.» Тергыме кече: 31 шыжа 2011.
  2. ↑ The Book of Occasional Services 2003. Church Publishing, Inc. (2004). — «Service for All Hallows' Eve: This service may be used on the evening of October 31, known as All Hallows' Eve. Suitable festivities and entertainments may take place before or after this service, and a visit may be made to a cemetery or burial place.» Тергыме кече: 31 шыжа 2011.
  3. ↑ The Paulist Liturgy Planning Guide. Paulist Press (2006). — «Rather than comete, liturgy planners would do well to consider ways of including children in the celebration of these vigil Masses. For example, children might be encouraged to wear Halloween costumes representing their patron saint or their favorite saint, clearly adding a new level of meaning to the Halloween celebrations and the celebration of All Saints' Day.» Тергыме кече: 31 шыжа 2011.
  4. ↑ 1 2 Хэллоуин / Михайлова Т. А. // Хвойка — Шервинский. — М. : Большая российская энциклопедия, 2017. — С. 241—242. — (Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов ; 2004—2017, т. 34). — ISBN 978-5-85270-372-9.
  5. ↑ Орфографический академический ресурс «АКАДЕМОС». orfo.ruslang.ru. Тергыме кече: 24 шыжа 2020.
  6. ↑ 1 2 Merriam-Webster's Encyclopædia of World Religions (англ.). Merriam-Webster (1999). — «Halloween, also called All Hallows' Eve, holy or hallowed evening observed on October 31, the eve of All Saints' Day. The pre-Christian observances influenced the Christian festival of All Hallows' Eve, celebrated on the same date.» Тергыме кече: 28 ага 2024.
  7. ↑ Halloween in Wien: Was Sie heute wissen müssen (нем.)
  8. ↑ Nicholas Rogers. Halloween: From Pagan Ritual to Party Night (англ.). Oxford University Press (2002). — «Halloween and the Day of the Dead share a common origin in the Christian commemoration of the dead on All Saints' and All Souls' Day. But both are thought to embody strong pre-Christian beliefs. In the case of Halloween, the Celtic celebration of Samhain is critical to its pagan legacy, a claim that has been foregrounded in recent years by both new-age enthusiasts and the evangelical Right.» Тергыме кече: 28 ага 2024.
  9. ↑ Austrian information (англ.) (1965). — «The feasts of Hallowe'en, or All Hallows Eve and the devotions to the dead on All Saints' and All Souls' Day are both mixtures of old Celtic, Druid and other heathen customs intertwined with Christian practice.» Тергыме кече: 28 ага 2024.
  10. ↑ Augsburger Allgemeine: Halloween 2017: Datum, Bedeutung, Brauch (нем.)
  11. ↑ 1 2 The Oxford English Dictionary (англ.). — 2nd. — Oxford: Oxford University Press, 1989. — ISBN 0-19-861186-2.
  12. ↑ Salomonsen, Jone (2002). Enchanted Feminism: Ritual, Gender and Divinity Among the Reclaiming Witches of San Francisco, p.190. New York: Routledge. ISBN 0-415-22392-X.
  13. ↑ Ellwood, Robert S; McGraw, Barabara A. (1999). Many Peoples, Many Faiths: Women and Men in The World Religions, p. 31. Prentice Hall. ISBN 0-13-010735-2
  14. ↑ Hutton, R., The Stations of the Sun: A History of the Ritual Year in Britain (Oxford: Oxford University Press, 1996)
  15. ↑ O’Driscoll, Robert (ed.) (1981) The Celtic Consciousness New York, Braziller ISBN 0-8076-1136-0 pp. 197—216: Ross, Anne «Material Culture, Myth and Folk Memory» (on modern survivals); pp.217-242: Danaher, Kevin «Irish Folk Tradition and the Celtic Calendar» (on specific customs and rituals)
  16. ↑ 1 2 McNeill, F. Marian (1961, 1990) The Silver Bough, Vol. 3. William MacLellan, Glasgow ISBN 0-948474-04-1 pp. 11—46
  17. ↑ Rogers, Nicholas (2002). «Samhain and the Celtic Origins of Halloween». Halloween: From Pagan Ritual to Party Night, pp. 11-21. New York: Oxford Univ. Press. ISBN 0195168968.
  18. ↑ 1 2 Bannatyne, Lesley Pratt (1998) Forerunners to Halloween Pelican Publishing Company. ISBN 1-56554-346-7 p. 44
  19. ↑ Arnold, Bettina Bettina Arnold – Halloween Lecture: Halloween Customs in the Celtic World (англ.). Halloween Inaugural Celebration. University of Wisconsin–Milwaukee: Center for Celtic Studies (31 шыжа 2001). Тергыме кече: 28 ага 2024. Архивировано из оригинала 24 пеледыш 2011 ий.
  20. ↑ The Encyclopedia of Witches, Witchcraft and Wicca, Infobase Publishing, p. 183
  21. ↑ The Guinness Encyclopedia of Ghosts and Spirits (Rosemary Guiley), Guinness World Records Limited, p. 178
  22. ↑ Encyclopedia of Death and Dying (Glennys Howarth, Oliver Leaman), Taylor & Francis, p. 320
  23. ↑ The Oxford companion to American food and drink Архивировано 11 ага 2011 года. p. 269. Oxford University Press, 2007. Retrieved 17 February 2011
  24. ↑ Nathaniel Hawthorne, «The Great Carbuncle» in «Twice-Told Tales», 1837: Hide it [the great carbuncle] under thy cloak, say’st thou? Why, it will gleam through the holes, and make thee look like a jack-o'-lantern!
  25. ↑ As late as 1900, an article on Thanksgiving entertaining recommended a lit jack-o'-lantern as part of the festivities. «The Day We Celebrate: Thanksgiving Treated Gastronomically and Socially», The New York Times, November 24, 1895, p. 27. «Odd Ornaments for Table», The New York Times, October 21, 1900, p. 12.
  26. ↑ Rogers, Nicholas (2002). «Halloween Goes to Hollywood». Halloween: From Pagan Ritual to Party Night, pp. 103—124. New York: Oxford University Press. ISBN 0195168968.
  27. ↑ Simpson, Jacqueline All Saints' Day in Encyclopedia of Death and Dying, Howarth, G and Leeman, O (2001)London Routledge ISBN 0-415-18825-3, p.14 Halloween is closely associated in folklore with death and the supernatural.
  28. ↑ Whittier, John Greenleaf. «The Pumpkin» Архивысе копий 28 кылме 2010 гыч
  29. ↑ Nagy, Evie (2006-10-11), Manson, Fiona, Fall Out Boy Revisit 'Nightmare', <https://www.billboard.com/music/music-news/manson-fiona-fall-out-boy-revisit-nightmare-56987/>. Тергыме: 28 ага 2024. 
  30. ↑ Montgomery, James (2008-08-28), Fall Out Boy, Panic, Marilyn Manson Add To New 'Nightmare Before Christmas' Soundtrack, <https://www.mtv.com/news/mka3dj/fall-out-boy-panic-marilyn-manson-add-to-new-nightmare-before-christmas-soundtrack>. Тергыме: 28 ага 2024. 
  31. ↑ Visual kei bands to take on Disney songs for ‘V-ROCK Disney’! tokyohive.com. Тергыме кече: 28 ага 2024. Архивлыме 20 ага 2012 ий.
  32. ↑ Heather Adler, «Haunted Harmonies», Rue Morgue (Toronto, ON), Issue 50, Pg. 131
  33. ↑ Scream Kings Jason Bracelin, Scene Magazine (Cleveland, OH), May 25, 2005, Pg. 10—13.
  34. ↑ Trevor Tuminski, «Hymns from the House of Horror», Rue Morgue (Toronto, ON), Issue 100, Pg.49.
  35. ↑ Best Halloween Music CDs Sara Anderson, AOL Radio Blog
  36. ↑ John Horton, «Scary Music Writers Accomplish Their Ghouls», The Plain Dealer (Cleveland, OH), October 17, 2006, Sec. A, Pg. A1.
  37. ↑ Koster, Rick (October 7, 2008), Nox Arcana, The Day (New London, CT.), <https://www.theday.com/dayarc/20081007/nox-arcana/>. Тергыме: 12 шыжа 2008 
  38. ↑ Teresenza, Serena (October 2008), Interview with Joseph Vargo, Gothic Gateways, <http://www.monolithgraphics.com/interviews/gateways.html>. Тергыме: 26 сорла 2009 
  39. ↑ Addis, November 1895, p. 540—543.
  40. ↑ Dunwich, 2007, p. 17.
  41. ↑ Rogers, Nicholas. (2002) «Festive Rights:Halloween in the British Isles». Halloween: From Pagan Ritual to Party Night. p.48. Oxford University Press. ISBN 0-19-514691-3
  42. ↑ Shellenbarger, Sue. «Saying Boo to Halloween». Wall Street Journal. Retrieved November 14, 2010.
  43. ↑ Grannis, Kathy; Scott Krugman.: As Halloween Shifts to Seasonal Celebration, Retailers Not Spooked by Surge in Spending. National Retail Federation (20 идым 2006). Тергыме кече: 31 шыжа 2006. Архивировано из оригинала 27 теле 2006 ий.
  44. ↑ Rook, Dennis W. (Dec 1985). «The Ritual Dimension of Consumer Behavior». Journal of Consumer Research (Univ. of Chicago Press) 12 (3): 251—264. Accessed November 14, 2010.
  45. ↑ Rogers, Nicholas. Halloween: From Pagan Ritual to Party Nightkl (англ.). — Oxford University Press, 2001. — P. 28—30. — ISBN 0-19-514691-3.
  46. ↑ 1 2 Stuart Christie (2002) The cultural and political formation of a west of Scotland «baby-boomer», Volume 1 Retrieved 2010-11-11
  47. ↑ Doris Hudson Moss, «A Victim of the Window-Soaping Brigade?» The American Home, November 1939, p. 48.
  48. ↑ Russell W. Belk. Halloween: an Evolving American Consumption Ritual (англ.) // ACR North American Advances. — 1990. — Vol. NA-17.
  49. ↑ Urban Legends Reference Pages: Bloody Mary. Snopes. Тергыме кече: 31 шыжа 2011. Архивлыме 20 ага 2012 ий.
  50. ↑ Bloody Mary, Mary Worth and other variants of a modern legend. MythologyWeb. Тергыме кече: 31 шыжа 2011. Архивировано из оригинала 27 идым 2007 ий.
  51. ↑ Ronald Hutton. Stations of the Sun: A History of the Ritual Year in Britain (англ.). — Oxford University Press, 2001. — ISBN 0-19-285448-8.
  52. ↑ Haunted House (1915). Hollycombe Working Steam Museum. Тергыме кече: 29 ӱярня 2011. Архивировано из оригинала 25 вӱдшор 2011 ий.
  53. ↑ Haunted house business getting frightfully hard (англ.). NBC (30 шыжа 2005). Тергыме кече: 28 ага 2024. Архивлыме 20 ага 2012 ий.
  54. ↑ Rogers, Nicholas (2002). «Razor in the Apple: Struggle for Safe and Sane Halloween, c. 1920—1990,» Halloween: From Pagan Ritual to Party Night, pp. 78-102. New York: Oxford University Press. ISBN 0-19-516896-8.
  55. ↑ Urban Legends Reference Pages: Pins and Needles in Halloween Candy. Snopes.com. Тергыме кече: 31 шыжа 2008. Архивлыме 20 ага 2012 ий.
  56. ↑ Nixon, Robin Poisoned Halloween Candy: Trick, Treat or Myth? — LiveScience. LiveScience.com (27 шыжа 2010). Тергыме кече: 23 шорыкйол 2011. Архивлыме 20 ага 2012 ий.
  57. ↑ Barmbrack: A Taste of Irish Halloween (англ.). The Irish Place. Тергыме кече: 28 ага 2024.
  58. ↑ Halloween fire calls 'every 90 seconds' UTV News Retrieved 22 November 2010
  59. ↑ McCann, Chris Halloween firework injuries are on the increase (англ.). Belfast Telegraph (28 шыжа 2010). Тергыме кече: 22 кылме 2010. Архивлыме 20 ага 2012 ий.
  60. ↑ Rogers, Nicholas (2002). Halloween: From Pagan Ritual to Party Night, p.164. New York: Oxford University Press. ISBN 0-19-516896-8.
  61. ↑ 今夜、山手線を厳重警戒せよ！　ハロウィーンでＪＲ, MSN産経ニュース (産経新聞), 2008-10-31, <https://web.archive.org/web/20081104134208/http://sankei.jp.msn.com/affairs/crime/081031/crm0810311201018-n1.htm>. Тергыме: 31 шыжа 2011. 
  62. ↑ Празднование Хэллоуина. Левада-Центр (31 шыжа 2016). Тергыме кече: 28 ага 2024.
  63. ↑ How Russia will celebrate Halloween (англ.). Тергыме кече: 29 шыжа 2020. Архивлыме 4 кылме 2012 ий.
  64. ↑ В Госдуме предложили праздновать День жутких сказок и историй вместо Хэллоуина (руш.). Афиша. Тергыме кече: 31 шыжа 2023. Архивлыме 31 шыжа 2023 ий.
  65. ↑ В Госдуме предложили праздновать в России День жутких сказок и историй (руш.). RT на русском (29 шыжа 2023). Тергыме кече: 31 шыжа 2023. Архивлыме 30 шыжа 2023 ий.
  66. ↑ В Турции запретили отмечать Хэллоуин и Рождество в частных школах, 2024-02-19, <https://www.rbc.ru/rbcfreenews/65d2bddc9a79473e05144bf1?ysclid=lssuim5ett649079015>. Тергыме: 19 пургыж 2024. 
  67. ↑ В Турции запретили частным школам отмечать некоторые нетурецкие праздники, 2024-02-19, <https://tass.ru/obschestvo/20025059?ysclid=lsswbqsakm561631926>. Тергыме: 19 пургыж 2024. 
  68. ↑ Halloween and All Saints Day. newadvent.org (26 теле 4241). Тергыме кече: 22 шыжа 2006. Архивлыме 20 ага 2012 ий.
  69. ↑ Reformation Day. Тергыме кече: 22 шыжа 2009. Архивировано из оригинала 19 теле 2009 ий.
  70. ↑ Reformation Day: What, Why, and Resources for Worship. The General Board of Discipleship of The United Methodist Church (21 шыжа 2005). Тергыме кече: 22 шыжа 2006. Архивлыме 23 пургыж 2007 ий.
  71. ↑ Gyles Brandreth. The Devil is gaining ground. // Sunday Telegraph (London). — March 11, 2000.
  72. ↑ 1 2 Salem 'Saint Fest' restores Christian message to Halloween (англ.). The Pilot (26 теле 4241). Тергыме кече: 28 ага 2024. Архивировано из оригинала 29 идым 2006 ий.
  73. ↑ Halloween’s Christian Roots AmericanCatholic.org. Retrieved on October 24, 2007.
  74. ↑ Halloween: What’s a Christian to Do? (1998) by Steve Russo.
  75. ↑ "Trick?" or "Treat?"—Unmasking Halloween (англ.). The Restored Church of God (26 теле 4241). Тергыме кече: 21 идым 2007. Архивлыме 20 ага 2012 ий.
  76. ↑ Jeffry Victor. Satanic panic: the creation of a contemporary legend. — Open Court Publishing, 1993. — P. 2. — 408 p. — ISBN 081269192X.
  77. ↑ Jack Santino. Halloween and other festivals of death and life. — Univ. of Tennessee Press, 1994. — P. 41. — 280 p. — ISBN 0870498134.
  78. ↑ Хэллоуин в России. hallo-ween.ru.
  79. ↑ Russian Orthodox Church harshly condemns Halloween for its cult of death, 2007-11-01, <https://english.pravda.ru/history/99982-halloween/>. Тергыме: 2016-28-10. 
  80. ↑ 1 2 A to Z of Halloween. The Limerick Leader (29 шыжа 2009). Тергыме кече: 29 шыжа 2009. Архивировано из оригинала 2 кылме 2009 ий.
  81. ↑ Wicca for beginners: fundamentals of philosophy & practice. Llewellyn Worldwide (2006).
  82. ↑ John Carpenter to Receive Lifetime Achievement Award from the Freak Show Horror Film. DreadCentral. Тергыме кече: 29 шыжа 2011. Архивлыме 20 ага 2012 ий.
  83. ↑ John Carpenter, Jamie Lee Curtis, Josh Hartnett, Adam Arkin, Steve Miner, and Richard Schickel. Unmasking the Horror (Halloween H20 DVD Special Features) [DVD (Region 2)]. United States: Dimension Films.
  84. ↑ Stuart Fischoff, Alexandra Dimopoulos, François Nguyen, and Rachel Gordon. The Psychological Appeal of Movie Monsters (англ.) // Journal of Media Psychology. — Hogrefe, 2005. — 25 August (vol. 10, no. 3).
  85. ↑ Collins, Glen (2006-09-04), Stingray Attack Kills Australia’s ‘Crocodile Hunter’, <https://www.nytimes.com/2006/09/04/world/04cnd-irwin.html?_r=1&hp&ex=1157428800&en=e595418a474cbe40&ei=5094&partner=homepage>. Тергыме: 9 шорыкйол 2009. 

Литератур

  • Diane C. Arkins, Halloween: Romantic Art and Customs of Yesteryear, Pelican Publishing Company (2000). 96 pages. ISBN 1-56554-712-8
  • Diane C. Arkins, Halloween Merrymaking: An Illustrated Celebration Of Fun, Food, And Frolics From Halloweens Past, Pelican Publishing Company (2004). 112 pages. ISBN 1-58980-113-X
  • Dunwich, Gerina. A Witch’s Halloween. Avon, Mass.: Adams Media, 2007.
  • Editha Hörandner (ed.), Halloween in der Steiermark und anderswo, Volkskunde (Münster in Westfalen), LIT Verlag Münster (2005). 308 pages. ISBN 3-8258-8889-4
  • Jack Santino (ed.), Halloween and Other Festivals of Death and Life, University of Tennessee Press (1994). 280 pages. ISBN 0-87049-813-4
  • Lesley Bannatyne, Halloween: An American Holiday, An American History, Facts on File (1990, Pelican Publishing Company, 1998). 180 pages. ISBN 1-56554-346-7
  • Lesley Bannatyne, A Halloween Reader. Stories, Poems and Plays from Halloweens Past, Pelican Publishing Company (2004). 272 pages. ISBN 1-58980-176-8
  • Lherm, Adrien. «Halloween — A 'Reinvented' Holiday.» In Celebrating Ethnicity and Nation: American Festive Culture From the Revolution to the Early Twentieth Century. Geneviève Fabre, ed. New York: Berghahn Books, 2001.
  • Lisa Morton, The Halloween Encyclopedia, McFarland & Company (2003). 240 pages. ISBN 0-7864-1524-X
  • Nicholas Rogers, Halloween: From Pagan Ritual to Party Night, Oxford University Press, USA (2002). ISBN 0-19-514691-3
  • Northrup, Lesley A. Women and Religious Ritual. Washington, D.C.: Pastoral Press, 1993.
  • Phyllis Galembo, Dressed for Thrills: 100 Years of Halloween Costumes and Masquerade, Harry N. Abrams, Inc. (2002). 128 pages. ISBN 0-8109-3291-1
  • Rogers, Nicholas. Halloween: From Pagan Ritual to Party Night. New York: Oxford University Press, 2002.
  • Addis, M.E. Leicester. «Allhallowtide.» Frank Leslie’s Popular Monthly. 40:5 (November 1895).
  • «Halloween.» In Encyclopedia of the End: Mysterious Death in Fact, Fancy, Folklore, and More. Deborah Noyes, ed. Boston: Houghton Mifflin Co., 2008.
  • Маркаль Ж. Хэллоуин: история и традиции. — М. : Городец, 2022. — 208 с. — ISBN 978-5-907483-18-7.

Кылвер-влак

"https://mhr.ruwiki.ru/w/index.php?title=Хэллоуин&oldid=1151684" гыч налме