Покро кече

РУВИКИ — эрыкан энциклопедий гыч материал
Шнуй деч шнуй Юмынаван Покрожо
«Шнуй деч шнуй Юмынаван Покрожо» юмоҥа (Новгород, 1401—1425 ийла. Кугыжаныш Третьяков галерей)
«Шнуй деч шнуй Юмынаван Покрожо» юмоҥа
(Новгород, 1401—1425 ийла. Кугыжаныш Третьяков галерей)
Тӱрлылык Православий
Ышталтын Влахернский храмыште Юмынаван кончымыжо лӱмеш
Палемдат Православий черке, эрвел славян-влак
Кече 14 (1) октябрь
Пайремлымаш юмылан кумалмаш
Йӱла кастене шинчылтмаш, сӱан-влак тӱҥалме жап
Логотип РУВИКИ.Медиа РУВИКИ.Медиаште медиафайл-влак

Шнуй деч шнуй Юмынаван Покрожо — православий черкын кугу куснылдымо пайремже. Руш православийын йӱлаштыже 14 (1) октябрьыште палемдалтеш[1][2]; грек православийыште 1 гыч 28 октябрьыште[3][4] у стиль дене пайремлат, туддеч посна (Иурусалим православий черке, Афон, тошто стильым кучышо-влак деч посна), нуно юмынйӱлаште тошто стильым кучат. Пытартыш кечылаште пайрем кече руш православийын лукмо дене иктеш толеш.

Пайремын тичмаш лӱмжӧ юмылан служымо книгалаште черке-славян йылмыла дене: Покро́въ прест҃ы́ѧ влⷣчцы на́шеѧ бцⷣы и҆ приснодв҃ы мр҃і́и (акр.-грек Τῆς ἁγίας Σκέπης τῆς Ὑπεραγίας Δεσποίνης ἡµῶν Θεοτόκου — «Святого Покрова Пресвятой Владычицы нашей Богородицы» але акр.-грек Ἀνάµνησιν ἐπιτελοῦµεν τῆς ἁγίας Σκέπης τῆς Ὑπεραγίας Δεσποίνης ἡµῶν Θεοτόκου καὶ Ἀειπαρθένου Μαρίας — «Воспоминание совершаем святого Покрова Пресвятой Владычицы нашей Богородицы и Приснодевы Марии»).

Пайремын негызшылан Андрейлан, Христос ради юридический лицалан, Юмым пагалыше Аважлан, Константинополышто Пуымо Константинополышто пуымо преданийым пуымо[2][5]. Кумалме ойыртем шукыж годым Юмынавалан двунадесятысе служымо семынак эртат, туге гынат Шнуй Юмынаван Покро пайремже двунадесят пайрем радамыште ок шотлалт.

Пайрем историй

Пайремын шочмыж нерген шонымаш-влак

Кызытсе шымлызе, сымыктышъеҥ С. Н. Липатован шонымыж почеш[6], Юмынава Покро пайремын шочмыж нерген йодыш черке да шанче возымаште ятыр гана нӧлталалтыныт гынат, але мартеат рашлык уке[7]. Тудын шочмо верже нергенат тӱрлӧ шонымаш-влак каласалтыныт.

Андрей Боголюбский
(В. М. Васнецовын пашаже)
Владимир Мономах (Иван Билибинын пашаже, 1926 ий)

Афон монах Пахомий Логофет, XV курымысо кумдан палыме агиограф, Великий Четьи Минейыште вераҥдыме «Покром моктымо мутышто» пайремын[8] Константинополышто шочмыжо да тушечын Русьышко толмыж нерген ойла[9].

Пахомий ойлымыжым нимо денат пеҥгыдемден огыл, но тудын ӱшанлын ойлымыжо кужу жап ӱчашаш амалым ыштен: Покро пайрем ышталтмыж дене руш але визвнтийысе улеш[9]? Византий шонымаш почеш, пайремым император Лев Мудрый (866—912) тӧнежлен[10]. Г. П. Георгиевский[11] тыге ойлен: «1 октябрьыште грек черкыште Покро пайремым палемдымаш — шнуй Роман Сладкопевцым шарнымаш кече вашеш лийын кертын, Шнуй деч Шнуй Юмынавалан акафистым серыше ик авторжо ман шонаш лиеш, Влахерн храмыште служиен»[7].

Кызытсе шымлызе-медиевист-влакын темлыме руш-влакын шонымышт почеш, Покро грекысе юмылан служийыме уставыш пурыдымо, руш черке пайрем улеш[10]. Покро пайрем руш тылзымут дене веле палыме, византий источниклаште тудо уке — палыме лийын огыл але йомын[12]. Моло православий черкылаште тудо руш влиянийлан кӧра шочын. Русьыште пайрем ХІІІ курымышто уставышке пурен. Покролан ямдылыме ойлымаш ден текстым XII курымышто ямдылыме, XIII—XIV курымласе списке почеш палыме улыт[10]. Туге гынат пайремын Руш мланде деке лӱмын келыштаралтмыже уке[13]. Йӱлаш пурышо шинчаончалтыш, кудым М. А. Остроумов сайлан шотлен, Покрон Русьышто шочмыжо «Владимир-Судальск мланде да шнуй князь Андрей Боголюскийын лӱмжӧ дене кылдалтын»[7]. Н. Н. Воронин тыге шотлен: Юмынаван Покро, кудылан Нерлиште Покро черке пӧлеклалтын (1158—1165), у пайрем лийын, кудым Андрей Боголюбский ден киевысе санкцийдыме митрополит ыштеныт. «Тиде пайрем утларак почылтын, но важмалдын князьлан да тудын калыкшылан Юмынаван Владимир мландым аралымыж нерген шонымашым ойлен»[14]. Владимир кундем гыч пайремын лекмыж нерген шонымаш Православий энциклопедийыштат вераҥдалтын, туштыжо тидым А. В. Назаренко каласа[15]:

Шочынаван Владимирысе юмоҥаж гоч Андрей Юрьевич Боголюбскийын сарзыже-влаклан Юлысо булгар ваштареш коштмаште аралтыш лиймыжым шарныме лӱмеш 1164 ийыште князьын темлымыж почеш пайрем-влак увертаралтыныт — Шнуй деч шнуй Юмынава Покро (1 октябрь) да Пӱтынь Серлагыш Утарышын (1 август), нуно Руш Черкын литургий радамышкыже пуреныт. Икмыняр произведений-влак ышталтыныт (Андрей Юрьевич Боголюбскийын автор семын тыршымыж дене), нунын тӱҥ темыжлан Юмынаван Владимир-Судаль кажнам аралымыже шотлалтеш: Юл булгар-влакым сеҥыме нерген йомак, Покро пайрем нерген йомак, Владимирысе юмоҥан масакше нерген йомак.

Пытартышлан, «эше революций деч ончычсо возымаште йоҥгалтше гипотеза пайремын XII курымын икымше пелыштыже Киевыште палемдыме нерген икмыняр савыктышлаште тачысе кечынат шокта». Тидын нерген ойлышо-влак коклаште тӱрлӧ ийлаште архиепископ Сергий (XIX курым мучаште), А. Александров (ХХ курымын 80-ше ийлаште) да кызытсе шымлызе И. А. Шалина лийыныт[7]. Е. А. Фет «Акрет Русьын книга да книгазе-влакын мутерыштышт» воза: Русьышто, векат, пайрем ондак Киев-Печерысе да пошкудо Влахернск монастырьыште шочын[16]. «Южо учёный-влакше пайремым ыштыме темлышыже Андрей Боголюбский огыл, а тудын кочаже Владимир Всеволодович Мономах улмаш»[17].

Шнуй деч шнуй Шочынава Покро Руш мландылан Покро Юмынаван поснак аралыше тамгаж (символжо) семын шотлалтеш[16]. М. Б. Плюханован шонымыж почеш, кокла курымысо Русьлан «Покро символыш шыҥдарыме мер тӱҥалтыш» манме кумда верым айлен. Тиде пайремын ойыртемже Русьышто тыгай: Черкын сынже «петырыше, песте, аралтыш» семын умылымаште[13].

Топонимикысе покро

Покро пайрем Белоруссийын, Казахстанын, Российын, Украинын да СССР-ысе моло элын топонимикыштышт пеш кугу кышам коден, нунын мландыштышт Покров, Покровка, Покровск, Покровский, Покровское да тыгаяк моло лӱман ял (ола) илем-влак ятырын улыт.

Тиде пайрем нерген моско урем, кумдык да район лӱм-влакат ушештарат: Покровка, Покро Капка, Покро-Глебово, Покро-Стрешнево да тулеч молат.

Калык йӱла

Раш (тӱрыс) онч. Покро кече

Русьыште тиде пайрем кресаньык илыш-йӱлаште кумдан палемдалтын, тудын дене шыже пытымылан да теле тӱҥалтышлан пӧлеклалтше шуко пале кылдалтын. Икымше теле пайрем. Тиде кече гыч ӱдыр шинчымаш кас да телымсе сӱан пагыт тӱҥалеш[18].

Калык йӱлаште тиде кечын шыжын телым вашлиймыж дене палемдалтын. Калык этимологий пайрем лӱмым икымше лум дене кылда, кудо мландым леведын да теле йӱштӧ лишеммым ончыктен[18]. Тыгаяк умылымашым калыкмут арала: «Покро годым кечывал марте шыже, а кечывал деч вара теле»[19].

Палемдымаш

  1. ↑ БРЭ, 2014, с. 603.
  2. ↑ 1 2 Покров Пресвятой Богородицы. Архивысе копий 11 теле 2013 гыч Православие.Ru
  3. ↑ Τῆς ἁγίας Σκέπης τῆς Ὑπεραγίας Δεσποίνης ἡµῶν Θεοτόκου Ψαλλομένη τῇ α' Ὀκτωβριου. Тергыме кече: 14 шыжа 2014. Архивлыме 23 шыжа 2014 ий.
  4. ↑ Τῌ ΑΥΤῌ ΗΜΕρᾼ (ΚΗ') 28 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ Ἀνάµνησιν ἐπιτελοῦµεν τῆς ἁγίας Σκέπης τῆς Ὑπεραγίας Δεσποίνης ἡµῶν Θεοτόκου καὶ Ἀειπαρθένου Μαρίας*. Тергыме кече: 14 шыжа 2014. Архивлыме 23 шыжа 2014 ий.
  5. ↑ Жития святых Димитрия Ростовского, 1903—1916.
  6. ↑ Светлана Липатова Архивысе копий 23 шыжа 2014 гыч // Православие.Ru
  7. ↑ 1 2 3 4 Липатова, Светлана Покров Пресвятой Богородицы: Иконография праздника в искусстве Древней Руси Архивысе копий 31 сорла 2014 гыч // Православие.Ru.
  8. ↑ Слово похвально честному Покрову пресвятыя Владычица нашея Богородица и Приснодевеи Марии.
  9. ↑ 1 2 Николай (Погребняк), архимандрит. Иконография Покрова Божией Матери. Тергыме кече: 15 кылме 2014. Архивлыме 29 кылме 2014 ий.
  10. ↑ 1 2 3 Сказание на Покров Святой Богородицы Архивысе копий 3 сӱрем 2014 гыч / Подготовка текста, перевод и комментарии М. А. Федотовой // Из Великих Миней Четьих митрополита Макария // Библиотека литературы Древней Руси / РАН. ИРЛИ; Под ред. Д. С. Лихачёва, Л. А. Дмитриева, А. А. Алексеева, Н. В. Понырко. СПб. : Наука, 2003. Т. 12 : XVI век.
  11. ↑ Георгиевский Архивысе копий 19 шыжа 2014 гыч // Православная энциклопедия, т. 10, с. 655—656.
  12. ↑ Wortley J. Hagia Skepe and Pokrov Bogoroditsi // Annalecta Bollandiana. 1971. Vol. 89. P. 149—154.
  13. ↑ 1 2 Плюханова М. Б. Сюжеты и символы Московского царства. СПб., 1995. С. 52—63.
  14. ↑ Воронин Н. Н. Зодчество северо-восточной Руси XII—XV веков. Т. 1. XII столетие. М., 1961. С. 266.
  15. ↑ Назаренко А. В. Андрей Юрьевич Боголюбский // Православная энциклопедия. — М., 2001. — Т. II : «Алексий, человек Божий — Анфим Анхиальский». — С. 393—398. — 752 с. — 40 000 экз. — ISBN 5-89572-007-2.
  16. ↑ 1 2 Фет Е. А. Слова на Покров // Словарь книжников и книжности Древней Руси : [в 4 вып.] / Рос. акад. наук, Ин-т рус. лит. (Пушкинский Дом); отв. ред. Д. С. Лихачёв [и др.]. Л. : Наука, 1987—2017. Вып. 1 : XI — первая половина XIV в. / ред. Д. М. Буланин, О. В. Творогов. 1987.
  17. ↑ Перевезенцев С. В. Покровские храмы Москвы: история и смыслы, доклад на научно-практической конференции «Сорок сороков: град Москва под Покровом Богородицы», Российский православный университет, 8 января 2013 г.
  18. ↑ 1 2 Агапкина, 2009, с. 127.
  19. ↑ День, когда осень с зимой встречаются

Литератур

Иконографий
  • Толстой И. И., Кондаков Н. П. Русские древности в памятниках искусства. — СПб., 1899. — Вып. 6. — С. 68—83;
  • Кондаков Н. П. Иконография богоматери. — СПб., 1915. — Т. 2. — С. 56—59, 92—104;
  • Lathоud R. P. D. Le thème iconographique du «Pokrov» de la Vièrge. — In: L’art byzantin chez les slaves. Paris, 1932. T. 2. P. 302—314;
  • Медведева Е. С. Древнерусская иконография Покрова. Рукоп. дисс. Арх. Ин-та археол. АН СССР, р-2, № 1728;
  • Миляева Л. С. Памятник Галицкой живописи XIII в. // Советская археология. — 1965. — № 1. — С. 249—258;
  • Лазарев В. Н. Снетогорские росписи // В кн.: Русская средневековая живопись. — М., 1970;
  • Лазарев В. Н. О дате одной новгородской иконы // В кн.: Новое в археологии. — М., 1972. — С. 247—253;
  • Шалина И. А. Реликвии в восточнохристианской иконографии. — М., 2005. — С. 359.

Кылвер-влак

"https://mhr.ruwiki.ru/w/index.php?title=Покро_кече&oldid=1164419" гыч налме