Россий Федерацийысе граждан обороно войскан кечыже

РУВИКИ — эрыкан энциклопедий гыч материал
Россий Федерацийыcе граждан обороно войскан кечыже
День гражданской обороны РФ.jpg
Официал Россий Федерацийыcе граждан обороно войскан кечыже
Тыгак
  • Россий МЧС-ын граждан обороно кечыже, Россий Федерацийысе граждан обороно войска-влакын кечышт
Ышталтын 1932 ий 4 октябрьыште СССР-ын Верысе противовоздушный обороным ыштыме дене келыштаралтын
Палемдат Россий МЧС-ын пашаеҥ ден сарзыеҥже, граждан обороно шотышто специалист, службо ветеран-влак
Кече 4 шыжа
Йӱла Пайремле мероприятий, почмо урок, технике ончер-влак

Росси́й Федера́цийыcе гра́ждан оборо́но войска́н кечыже (але Росси́й МЧС-ын гра́ждан оборо́но кечыже[1], Росси́й Федера́цийысе гра́ждан обороно войска́-влакын кечышт; руш. День войск гражданской обороны Российской Федерации) — граждан обороно аланысе пашаеҥ-влакын профессионал пайремышт. Российыште ий еда 4 октябрьыште палемдалтеш[2][3]. Каныш кечылан ок шотлалт.

Историй

1932 ий 4 октябрьыште СССР Калык Комиссар-влак каҥаш  (руш.) (мар. «СССР-ын юж кумдыкысо аралтыш нерген положенийжым» пеҥгыдемден, тушто икымше гана тушманын авиацийже деч юж кумдыкышто лӱдыкшӧ лийме годым калыкым да элын кумдыкшым писын арален налме паша ден йӧн-влак палемдалтыныт. Верысе противовоздушный оборонын пӱтынь ушемысе системыже ышталтын. Тидын дене келшышын, 1932 ий 4 октябрьым элысе граждан оборонын шочмо кечыжлан шотлаш тӱҥалме.

Российысе граждан оборонын историйже

Граждан обороно (ГО) — тиде Россий Федерацийын кумдыкыштыжо сар вашшогымаш але тыгай вашпижмашын кугу эҥгекыштым кораҥдыме, тыгак пӱртӱс да техноген сынан азап лийме годым лекше лӱдыкшӧ деч калыкым, пого ден тӱвыра поянлыкым аралыме да аралашлан ямде лийме паша системе.

1961 ийыште, МПВО негызеш, элыште у кугыжаныш системе — СССР-ын Граждан обороныжо — ышталтын. 1961 ий 13 июльышто лекше КПСС РК ден СССР Министр-влак Каҥашын пунчалже дене «СССР-ын Граждан обороныжо нерген положений» пеҥгыдемдалтын. 1971 ий сентябрь гыч граждан обороно (ГО) системым СССР-ын обороно министерствыжлан виктараш пуымо[4].

Граждан обороно вияҥмаште у йыжыҥ 1986 ийыште, Чернобыль АЭС-ыште азап лийме деч вара, тӱҥалын, тунам ГО системылан техноген да пӱртӱс катастрофын эҥгекышт дене кучедалме пашам тӧрлаш ӱшаныме. 1991 ий ноябрьыште граждан обороно войска-влак РСФСР-ын уэмден чоҥымо граждан обороно кышкарыш чрезвычайный ситуаций да пӱртӱс азап-влакын эҥгекыштым кораҥдыме шотышто Кугыжаныш комитетын (ГКЧС РСФСР) кышкарышкыже пуреныт. 1994 ий 10 январьыште тудо Россий МЧС-ыш  (руш.) (мар. савырнен[5].

1998 ий 12 февральыште Российын историйыштыже икымше гана граждан обороно проблеме-влак «Граждан обороно нерген» федерал тӧртык дене пеҥгыдемдалтыныт. 2016 ий мучаште РФ президентын кӱштыкшӧ дене 2030 ий марте граждан обороно аланыште кугыжаныш политикын ик негызше пеҥгыдемдалтын[4].

РФ президентын кӱштыкшӧ дене келшышын, 2024 ий 1 январь гыч Россий МЧС-ын штатысе эн кугу чотшо 307 101 еҥ дене палемдалтын[6]. Граждан обороно вийын кышкарышкыже утарыше сарзе-влак, Пожар ваштареш кучедалше федерал службын подразделенийже, туткар деч утарыше да моло тӱшка-влак пурат. 2023 ийысе данный почеш, МЧС-ын кышкарышкыже 7223 утарыше сарзе тӱшкан сарзыеҥже, тул ваштареш кучедалше службын 261 660 пашаеҥже, 5361 кугыжаныш граждан служышо да 28 863 тыглай пашаеҥ пурен[7].

Пайремлыме йӱла

Граждан обороно кече тӱрлӧ мероприятий дене палемдалтеш, нуно чӱчкыдак октябрьыште тӱҥалтышым налыт да граждан обороно месячник кышкарыште эртат[8]. Тиде жапыште пашан ветеранже-влакым чапландарат, тул деч утарыше-влак уна-шамычым вашлийыт, утарыше технике ончер да тунемме тӧнежлаште илыш лӱдыкшыдымылыкын негызше-влак нерген почмо урок-влак эртат. Нине мероприятий-влак граждан-влакын граждан обороно шотышто задаче да чрезвычайный ситуацийыште шкем кучымо шот-радам нерген шинчымашыштым нӧлташ шонымаш дене эртат[9].

Моло элыште

Тӱнямбал кӱкшытыштӧ тыгаяк пайрем уло, тудым 1990 ийыште Граждан обороно шотышто тӱнямбал организаций  (руш.) (мар. пеҥгыдемден. Тудо ий еда 1 мартыште палемдалтеш да калыкыште граждан аралтыш нерген шинчымашым келгемдаш, калыкым утарыше службын чапшым нӧлташ полша[10][11].

Палемдымаш

  1. ↑ 4 октября - День гражданской обороны МЧС России. Администрация Санкт-Петербурга. Тергыме кече: 7 шыжа 2025.
  2. ↑ 4 октября - День гражданской обороны Российской Федерации. Главное управление МЧС России по Ямало-Ненецкому автономному округу. Тергыме кече: 7 шыжа 2025.
  3. ↑ 4 октября — День гражданской обороны Российской Федерации. Администрация Наро-Фоминского городского округа. Тергыме кече: 7 шыжа 2025.
  4. ↑ 1 2 День гражданской обороны России, 2022-10-04, <https://ria.ru/20221004/oborona-1821146305.html>. Тергыме: 7 шыжа 2025. 
  5. ↑ Преобразование ГКЧС в МЧС России. История.рф. Тергыме кече: 7 шыжа 2025.
  6. ↑ Указ Президента РФ от 31 декабря 2022 г. N 994 “Об установлении предельной штатной численности Министерства Российской Федерации по делам гражданской обороны, чрезвычайным ситуациям и ликвидации последствий стихийных бедствий”. Гарант. Тергыме кече: 7 шыжа 2025.
  7. ↑ Путин увеличил штатную численность МЧС. Ведомости (3 шорыкйол 2023). Тергыме кече: 7 шыжа 2025.
  8. ↑ Гражданской обороне Российской Федерации - 89 лет. Ивановская пожарно-спасательная академия ГПС МЧС России. Тергыме кече: 7 шыжа 2025.
  9. ↑ 4 октября - День гражданской обороны МЧС России. Администрация сельского поселения Салым. Тергыме кече: 7 шыжа 2025.
  10. ↑ История праздника Всемирного дня гражданской обороны. Администрация города Мегиона. Тергыме кече: 7 шыжа 2025.
  11. ↑ 1 марта - Всемирный день гражданской обороны - Новости, <https://mchs.gov.ru/deyatelnost/press-centr/novosti/1441858>. Тергыме: 7 шыжа 2025. 

Кылвер-влак

"https://mhr.ruwiki.ru/w/index.php?title=Россий_Федерацийысе_граждан_обороно_войскан_кечыже&oldid=1233745" гыч налме