Машинам чоҥышын кечыже

РУВИКИ — эрыкан энциклопедий гыч материал
Машинам чоҥышын кечыже
Mechanical Engineering..jpg
Тӱрлылык Совет профессионал пайрем
Ыҥ Машинам чоҥымаште тыршыше-влакым саламлымаш, тыгак ты профессийым самырык-влак коклаште чапландарымаш.
Ышталтын 1966 ий 15 августышто «Машинам чоҥышын кечыжым» ий еда палемдыме нерген» 139-VII №-ан кӱштык дене
Ыштыше СССР Кӱшыл Каҥашын Президиумжо
Палемдат

 СССР,  Россий,  Белоруссий,  Украине,  Казахстан,

 Киргизий,
Кече идым
Кылдалтын машинам чоҥымаш дене

Машина́м чо́ҥышын ке́чыже (руш. День машиностроителя) — машинам чоҥымо аланысе пашаеҥ-влакын профессионал пайремышт. СССР-ыште 1966 ий гыч сентябрьын пытартыш рушарнянже ий еда палемдалтеш. 1992 ий гыч Российыште, Белоруссийыште, Украиныште, Казахстаныште да Киргизийыште пайремлат. СССР Кӱшыл Каҥаш Президиум пеҥгыдемден.

Историй

Россий империйыште машинам чоҥымо пашалан негызым пыштыше да тудым вияҥдыше император Пётр I лийын. Тудын вуйлатымыже жапыште мануфактур йӧнозанлыкым, карап-влакым ыштыше заводлам чоҥаш да вияҥдаш тӱҥалыныт[1].

XIX курымышто Россий империйыште кӱртньыгорным  (руш.) (мар. чоҥаш тӱҥалыныт. Тиде пашам писемдаш локомотив ден вагон завод-влакым чоҥеныт, машинам чоҥышо икымше кугу предприятий-влак лектыныт (Александровысо да Сормовысо завод-влак)[1].

1917 ий гыч машинам чоҥымаш экономикын тӱҥ йогынжо лийын[1].

«Коммаш» механике завод цех, 1970 ий

Пайрем историй

1966 ий 15 августышто, СССР Кӱшыл Каҥаш Президиумын 139-VII №-ан «Машинам чоҥышын кечыжым» ий еда эртарыме нерген" кӱштыкшӧ дене Машинам чоҥышын кечыжым пеҥгыдемденыт. Пайремлыме кече шотеш сентябрьын пытартыш рушарняжым ойырымо[2].

1980 ий 1 октябрьыште СССР Кӱшыл Каҥаш Президиумын 3018-Х №-ан «Пайрем да шарныктыш кече-влак нерген» кӱштыкшӧ дене тиде кечым официально пеҥгыдемденыт[2].

Пеҥгыдемдыме кече машинам чоҥымаште тыршыше пашаеҥ-влаклан тауштымаш, тыгак ты профессийым самырык-влак коклаште чапландарыме шонымаш дене увертаралтын.

1966 ий 25 сентябрьыште Машинам чоҥышын кечыже икымше гана палемдалтын.

СССР шаланыме деч вара, 1992 ий гыч, пайрем Российыште, Белоруссийыште, Украиныште, Казахстаныште да Киргизийыште палемдалтеш[3].

1971 ийысе 4050 №-ан СССР почто марке: Машинам чоҥышо завод («Паша лектышым кугемдымаш»). Серий: КПСС-ын XXIV погынжын пунчалжым — илышыш!

Мероприятий-влак

«Машинам чоҥышо кечын» тыгай мероприятий-влак эртаралтыт[1]:

  • Чаплӱмым, тауштымо серышым да окса премийым кучыктымо церемоний;
  • Концерт, ярмиҥга, фестиваль-влак;
  • Ончер ден экскурсий-влак;
  • Конференций ден семинар-влак.

Тиде кечын саламлат:

  • предприятийлаште тыршыше инженержым, техник пашаеҥым, тыглай пашазым, конструктор ден вуйлатыше-влакым, тыгак тиде аланысе ветеран-шамычым.
РФ-ын сулло машиначоҥышыжо (оҥпале)

Москошто, Санкт-Петербургышто, Екатеринбургышто ий еда пайрем концерт, ярмиҥга, фестиваль, у технологий, тыгак чоҥымо да йӧнозанлык техникын ончер ден парадышт эртат. «РФ-н сулло машиначоҥышыжо» чаплӱмым да оҥпалым пуымо пайремле йӱла шукталтеш[4].

2021 ийыште Самарыште «Струковский сад» парк кумдыкышто «Шонымаш гыч машина марте. Шанче, технологий, ыштен лукмаш» ончер-ярмиҥга эртаралтын[5].

2022 ийыште «Трансмашхолдинг» АО-н предприятийлаштыже завод пашаеҥ-влакым суапландарыме пайрем погынымаш, концерт, пашаеҥ-шамычын йодмышт почеш музык композиций-влакым ончыктымаш эртаралтын, тыгак спорт таҥасымаш-влак лийыныт. Тиде кечын корпоратив газет-влак пайрем саламлымашым савыктеныт[6].

2024 ийыште Красноуральскыште Ачалыме-механике заводышто ты предприятийын 30 ветеранжылан экскурсий да комбинат мучко автобус турне лийын[7].

Тиде ийынак Самарыште «Экспо-Волга» ончер комплексын ик площадкыштыже «Йӧнозанлык салон» ончер-форум эртен[8].

Москошто «Россия» тӱнямбал ончер-форум  (руш.) (мар. кышкарыште бизнес-ушем, виктер да мер-политике ушем-влакын еҥыштлан паша опыт дене пайлалтме Паша (Деловой) программе эртен[9].

Демиховысо машиначоҥышо завод, экскурсий, 2023 ий

Саламлыме телеграмме-влак

Ий еда РФ-ын президентше В. В. Путин «Машинам чоҥышын кечыжлан» саламлыме телеграммым савыкта.

Пагалыме йолташ-влак!

Тендам пайрем дене – Машинам чоҥышын кечыж дене – саламлем. Те ачамландысе машинам чоҥышо аланын волгыдо историйже дене, кумдан палыме шымлызе, инженер, вуйлатыше, пашазе-влакын – эн кӱкшӧ мастарлыкан пашаеҥ-шамычын – лӱмышт дене чынжымак кугешнен кертыда. Шке паша сеҥымашышт да уста моштымашышт дене нуно элын индустрийжым вияҥдымашке, аралтыш-йӧнозанлык комплексым пеҥгыдемдымашке, энергетике, космос, транспорт, чоҥымаш, Арктикым пален налмашке, кӱлешан проект-влакым илышыш шыҥдарымашке кугу надырым пыштеныт.

Тыланда сеҥымашым да чыла сайым тыланемВ. В. Путин, 2024 ий, [10]

Российысе машинам чоҥышо завод-влак

  • «Ростех» кугыжаныш корпораций;
  • Ушымо авиачоҥышо корпораций;
  • «Трансмашхолдинг»;
  • «АвтоВАЗ»;
  • «КамАЗ» да молат.

Машинам чоҥымо аланын ужашыже-влак

  • автомобиль йӧнозанлык;
  • авиаций йӧнозанлык;
  • двигательым чоҥымаш;
  • кӱртньыгорно машинам чоҥымаш;
  • нефть-газ машинам чоҥымаш;
  • аралтыш-йӧнозанлык комплекс;
  • оптик-механик йӧнозанлык;
  • арверым чоҥымаш;
  • мер электротранспортым ыштымаш;
  • ракет-космос йӧнозанлык;
  • ялозанлык машинам чоҥымаш;
  • станок-влакым чоҥымаш;
  • судным чоҥымаш;
  • химий машинам чоҥымаш;
  • энергетике машинам чоҥымаш.

Оҥай факт-влак

  • XV курымышто Италий гыч сӱретче да изобретатель Леонардо да Винчи икымше гана паровой пушкым ямдылыме нерген серен[4];
  • 1672 ийыште Бельгий гыч фламанд шанчызе Фердинанд Вербист китайысе императорлан икымше паровой машинам шонен луктын[3];
  • 1712 ийыште Англий гыч изобретатель Томас Ньюкомен келге шахте гыч вӱдым тулышо икымше вакууман паровой машинам ыштен[1];
  • 1784 ийыште Шотландий гыч изобретатель Джеймс Уатт вакууман паровой машинам уэмден ыштен[3];
  • 1794 ийыште кӧргыдулан (внутреннего сгорания) двигатель ышталтын[3];
  • 1804 ийыште Санкт-Петербургышто Чарльз Бердын ик эн ончыч велыме-механике предприятийыштыже паровой двигатель-влакым ышташ тӱҥалме, тыгак судно ден кӱртньыгорным чоҥаш машина-влакым погеныт[4];
  • 1885 ийыште немыч изобретатель Карл Бенц тӱняште икымше автомобильым ыштен[3];
  • 1896 ийыште Российыште йӧнозанлыкым кучышо П. А. Фрезен Карете фабрик цехыштыже изобретатель Е. А. Яковлевын двигательжым шындыман ачамландысе икымше автомобильым погымо[3];
  • 1917 ийыште США-ште Ford компаний тӱняште икымше «Fordson» тракторым ышташ тӱҥалын[3];
  • XX курым кыдалне числан программе виктарымаш дене икымше станок-влакым (данныйым чумыраш перфокарте лийын) кучылташ тӱҥалыныт[1];
  • Тӱняште эн кугу самолёт — Ан-225 «Мрия» (СССР-ыште 1988 ийыште чоҥымо)[3];
  • Тӱняште эн кугу автомобиль — БелАЗ-75710 (Белоруссийыште чоҥымо)[3];
  • Wärtsilä-Sulzer RTA96-C — Финляндийыште ыштен лукмо тӱняште эн кугу дизелян двигатель (107—108 тӱж. л. с. марте куатым пога). Эн кугу грузым шупшыктышо суднылаште кучылталтеш[1];
  • Bagger 288 — тӱняште эн кугу экскаватор (кӱкшытшӧ — 96 м, кужытшо — 225 м)[11];
  • XXI курымышто «Ужар» машинам чоҥымаш вияҥаш тӱҥалын. Электромобиль да энергийым уэштарен шочыктышо арвер-влак ышталтыт[1].
Йӱдвел Донецкысе авторемонт базыште ыштыме «Заря» автомобиль, 1960-шо ийла

Палемдымаш

  1. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 Кравченко, Анастасия (2024-09-16), День машиностроителя в 2025 году: новые горизонты промышленности, <https://vfokuse.mail.ru/article/den-mashinostroitelya-62816674/>. Тергыме: 6 шыжа 2025. 
  2. ↑ 1 2 День машиностроителя в России, 2024-09-29, <https://ria.ru/20240929/prazdnik-1975020641.html>. Тергыме: 6 шыжа 2025. 
  3. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 День машиностроителя в 2025 году: дата, история и традиции праздника в России, <https://lenta.ru/articles/2025/04/11/den-mashinostroitelya-v-2025-godu/>. Тергыме: 6 шыжа 2025. 
  4. ↑ 1 2 3 День машиностроителя 2025: какого числа, история и традиции праздника, <https://www.kp.ru/family/prazdniki/den-mashinostroitelya/>. Тергыме: 6 шыжа 2025. 
  5. ↑ В Самаре пройдет выставка в честь Дня машиностроителя (руш.). kamvremya.ru. Тергыме кече: 6 шыжа 2025.
  6. ↑ С Днем машиностроителя! — "Объединение производителей железнодорожной техники" (руш.). opzt.ru. Тергыме кече: 6 шыжа 2025.
  7. ↑ В преддверии Дня машиностроителя ремонтно-механический завод посетили с экскурсией 30 ветеранов РМЗ/ (руш.). тригорода.рф (26 идым 2024). Тергыме кече: 6 шыжа 2025.
  8. ↑ Александра Тайбатрова |. В преддверии Дня машиностроителя в Самаре проведут выставку «Промышленный салон» (руш.). samara.kp.ru -. Тергыме кече: 6 шыжа 2025.
  9. ↑ День машиностроения. russia.ru. Тергыме кече: 6 шыжа 2025.
  10. ↑ Союзу машиностроителей России, работникам отечественного машиностроительного комплекса, <http://www.kremlin.ru/events/president/letters/75196>. Тергыме: 6 шыжа 2025. 
  11. ↑ 29 сентября — День машиностроителя: история и традиции праздника, 2024-09-28, <https://iz.ru/1577386/2024-09-28/29-sentiabria-den-mashinostroitelia-istoriia-i-traditcii-prazdnika>. Тергыме: 6 шыжа 2025. 
"https://mhr.ruwiki.ru/w/index.php?title=Машинам_чоҥышын_кечыже&oldid=1231249" гыч налме