Нотариатын кечыже (Россий)

Нотариатын кечыже
Нотариатын кечыже
Тӱрлылык	профессионал
Палемдат	ий еда
Кече	26 вӱдшор
Пайремлымаш	лекций, семинар, ончер-влак
Кылдалтын	Россий император Александр II-ын «Нотариал ужаш нерген положений» кагазеш кидпалым пыштыме кече дене

Нотариатын кечыже — Российыште 26 апрельыште ий еда палемдалтше официал паша пайрем. РФ Президентын 195-ше №-ан Кӱштыкшӧ дене 2016 ий 26 апрельыште увертарыме^[1].

Пайремын шочмыжо россий император Александр II 1866 ий 14 апрельыште «Нотариал ужаш нерген положений» кагазеш кидпалым пыштыме кече дене кылдалтын. Тиде событий нотариатын ты пашам ик кышкарыш чумырен, шкевуя тыршыше, мер институт семын вияҥаш тӱҥалтышым пыштен, тыгак нотариусын должностьшым пеҥгыдемден^[2]^[3]^[4].

Пайремын шочмо историйже

Нотариус пашан шочмыжо Рим империйын пеледме пагытыштыже лийын, кунам тияк-влак кутырен келшыме ойым кагазеш возаш тӱҥалыныт, тыге нуно кызытсе юридический консультант-влакын икымше сынышт лийыныт. Туге гынат нуно юридический кагазла дене гына шинчылтын огытыл, сандене у паша вер табеллионъеҥ шочын, — нуно права йодышым возымо кагазвиктыш шотышто, суд да юридический акт-влакым шот-радамыште кученыт. Нунын пашаштым кугыжанышын терген шоген да тароксан кугытшым вуйлатыше палемден.

«Нотариат» мут посна илышкыл институтын умылымашыже семын Рим черкылан кӧра шочын. Кагазым пеҥгыдемдыше еҥ-влак епархийлаште служиеныт, толшо-влак дене мутланымашым кагазеш сереныт (стенографироватленыт) да черкысе кагазвиктыш сомылым шуктеныт. Варарак нотариус-влакын пашашт мер илыш шотышто кумдаҥын, да тиде пашам шуктышо-влак Римыште веле огыл, пӱтынь Италийыште да Европышто вашлиялташ тӱҥалыныт.

Российыште тусо нотариатын тӱсшӧ XII курымысо документлаште, Новгород кундемыште кӱнчен мумаште икымше гана ушештаралтеш. Археолог-влак кумыж грамотым муыныт, кызытсе юридический терминологий дене келшышын каласаш гын, тиде нотариал ӱшандарен пеҥгыдемдаш лийын. Утларак шот-радам дене виктарыме рӱдер семын нотариат XV курымышто пашам ышташ тӱҥалын, кунам Псковысо суд грамотышто сугыньлен кодымо да ужалыме-налме сомылым тӧрлымӧ шотышто посна йодмаш-влак шочыныт^[5].

1775 ийыште Екатерина II шке кӱштыкшӧ дене нотариатын чыла пашажым суд ӱмбаке кусарен. Ту жапыште нотариус-влакын пашашт утларакше пого (поянлык) кагаз-влак дене кылдалтыныт улмаш. XIX курым марте Российыште нотариат посна мер институт семын лийын огыл, а нотариусын пашажым тияк ден шнуйслужышо-влак шуктеныт.

Нотариал ӱшанкагаз, ик семын возышлан негыз

1866 ий 14 апрельыште (тошто стиль дене) россий император Александр II «Нотариал ужаш нерген положениеш» кидым пыштен. Тиде кагаз нотариусын пашавержым пеҥгыдемден, а нотариат иктеш ушымо элгӧргӧ кышкарын шкевуя тыршыше мер институтшо лийын. 1866 ийысе Положений почеш нотариус-влак сугынь кагазым (завещеанийым) сереныт, тӱрлӧ налме-пуымо паша нерген кагазым ямдыленыт, документ-влакын копийыштым ӱшандарен пеҥгыдемденыт^[6]^[4]^[3].

1917 ийысе революций деч вара россий нотариатын статусшо вашталтын, тудо йылт кугыжаныш пашаш савырнен. 1917 ий гыч 1922 ий марте нотариус-влак шке пашаштым шке семынышт шуктеныт, но эркын-эркын нунын паша кумдыкышт шарлен, тиде пунчалыште пеҥгыдемдалтын.

1993 ий 11 февральыште Россий Федерацийын Кӱшыл Каҥашыже нотариат нерген кызытсе тӧртыкшотшын негызшым пеҥгыдемден, тиде Россий эрыкан нотариатым уэш пӧртылтымӧ кече лийын. Кугыжаныш нотариат олмеш посна еҥлан полышым пуышо, окса шотым, озанлык пашам шкеак виктарыше да тидлан тичмашнек шкеак мутым кучышо, тыгак уэмдыме паша радаман нотариат толын.

Кызытсе нотариат кугыжаныш орган ден пашам посна шуктышо еҥ-влакын кышкарышт улеш, нуно правам да фактым аралымаште мутым кучат, кагазвиктыш пашам шуктат, тушечын посна возенлукмым (выпискым) серат да тудым таныклат (юридически пеҥгыдемдат), тыгак посна еҥ ден юридический лица-влакын праваштым да тӧртык интересыштым аралышашлан моло нотариал функцийым шуктат. Тачысе нотариатын пашаже права шотышто тӱвырам нӧлтал колтымашке, мер калыкым сотемдарымашке, права йодышым пеҥгыдемдымашке виктаралтын^[2].

Пайрем кечым палемдымаш

2016 ийыште нотариат шке 150 ияш лӱмгечыжым палемден, тидын лӱмеш РФ Президентын официал паша пайремым ыштыме нерген Кӱштыкше савыкталтын^[7]. Тиде документ дене келшышын Нотариатын кечыжым 26 апрельыште палемдаш темлыме. Ойырен налмаш 1866 ий 14 апрельыште тошто стиль дене келшышын, император Александр II «Нотариал ужаш нерген положенийеш» кидпалым пыштымыж дене кылдалтын^[1].

Российысе нотариус-влакын официалдыме паша пайремышт ятыр ондакрак шочын. 2007 ийыште ий еда палемдыме — 27 апрель — кечым Федерал нотариал палатын кӱшыл органыштыже да РФ субъектласе нотариал палатысе ӱшанъеҥ-влакын Погынымаштышт пеҥгыдемденыт^[5]. Но ты кечым ойырен налме годым тошто стиль гыч у стильыш куснымо ойыртемым шотыш налме огыл: 1866 ийыште юлиан да григориан кечышот коклаште ойыртем 13 кече огыл, а 12 лийын. РФ Президентын 2016 ий 26 апрельысе пунчалыштыже ты йоҥылышым шотыш налме, да историйын чын кечыже палемдалтын — 26 апрельым у стиль дене возымо^[8]^[9].

Пайрем йӱла

Нотариатын кечыже Российыште моло паша пайрем-влак дене пырля профессийысе мер калык кышкарыште кумдан палемдалтеш. Тиде кечын мер институтын йодышлажым каҥашыме да тудым саемдыме шотышто ой-влаклан пӧлеклыме шанче-практике конференций, семинар да лекций-влак эртаралтыт. Юстиций министерствын икымше еҥже-влак пайрем шотышто серыш ден йодмаш-влакым колтылыт, тыгодым кугыжанышын правовой илыш йӧным саемдымаште нотариатын пашаеҥже-влакын кумда верым айлымыштым палемдат. Тӱшкаувер йӧнлаште тыгак пайрем нерген увертарат да юридический йодышлан тӱткышым утларак ойырат.

Пайремым кугыжаныш кышкарыште официальнын пашам ыштыше нотариус-влак веле огыл, тыгак шке вуя тыршыше-влакат палемдат. Туныктышо, студент, юридический кӱшыл учрежденийым тунем лекше-влак, тыгак нотариус ден нунын полышкалышышт тиде кечым шке паша пайремыштлан шотлат.

Оҥай факт

Рим империйыште нотариус нерген икымше ушештарымаш император Цицеронын секретарьжын серышыштыже вашлиялтеш. Акрет Римыште нотариусым шочыктышо ончыкылык еҥ-влак тияк лийыныт. Нуно серышым да йодмашым веле огыл, тӱрлӧ пуымо-налме кутырен келшымаш нерген кагазеш сереныт^[10]^[11].
1492 ийыште, кунам Христофор Колумб Америкым почын, Эсковедысе корольын нотариусшо пеленже ийын коштын да у мландым почмо нерген официалне таныклен^[12].
2014 ийыште нотариал суаплык аланыште у пагыт почылтын, тиде жап гыч электрон реестр-влак пашам ышташ тӱҥалыныт, нуно нотариатын пашаж нерген уверым, сугыньлен кодымо сомылым, кусараш лийдыме погым парым шотеш ончыктымо нерген уверым пуат^[13]^[14].
2018 ийыште Москошто москосо нотариатын виртуал тоштерже почылтын.

Экспозиций россий да тӱнямбал нотариатын историйжылан пӧлеклалтын, тудо хронологий радам почеш 9 саманлан шелалтын^[15]^[16].

Тыгак ончо

Палемдымаш

↑ ¹ ² 26 апреля в России отмечается День нотариата (неопр.). law.msu.ru. Юридический факультет МГУ имени М.В. Ломоносова (26 вӱдшор 2022). Тергыме кече: 22 вӱдшор 2024.
↑ ¹ ² День нотариата: опыт, достижения и новые цели (неопр.). Федеральная нотариальная палата (26 вӱдшор 2022). Тергыме кече: 22 вӱдшор 2024.
↑ ¹ ² 27 апреля – День нотариата в России (неопр.). Избирательная комиссия Республики Карелия. Тергыме кече: 22 вӱдшор 2024.
↑ ¹ ² 26 апреля - День нотариата (неопр.). Кемеровская областная нотариальная палата. Тергыме кече: 22 вӱдшор 2024.
↑ ¹ ² 27 апреля в России официально отмечается профессиональный праздник День нотариата (неопр.). Официальный сайт городского округа Егорьевск (26 вӱдшор 2023).
↑ 26 апреля – День нотариата (День нотариуса) (неопр.). Муниципальное автономное учреждение культуры «Централизованная библиотечная система» города Пскова. Тергыме кече: 22 вӱдшор 2024.
↑ День нотариата в России (неопр.). Якименко Ольга Владимировна - нотариус города Москвы. Тергыме кече: 22 вӱдшор 2024.
↑ 26 апреля - День нотариата в России (неопр.). Чеченская Государственная Телерадиокомпания "Грозный" (26 вӱдшор 2017). Тергыме кече: 22 вӱдшор 2024.
↑ Маргарита Горовцова. Установлен День нотариата (неопр.). Гарант.ру (26 вӱдшор 2019). Тергыме кече: 22 вӱдшор 2024.
↑ Возникновение нотариуса (неопр.). Нотариус Никитина Нелли Эрнестовна. Тергыме кече: 22 вӱдшор 2024.
↑ Возникновение нотариата (неопр.). Республиканская нотариальная палата. Тергыме кече: 22 вӱдшор 2024.
↑ В 1492 году Христофор Колумб заключил договор с испанской королевской четой (неопр.). scientificrussia.ru. Научная Россия. Тергыме кече: 22 вӱдшор 2024.
↑ «Электронный нотариат»: семь лет успешной работы (неопр.). Федеральная нотариальная палата (5 сӱрем 2021). Тергыме кече: 22 вӱдшор 2024.
↑ Мария Шувалова. Современный нотариат: новый этап цифровизации нотариальной деятельности и возможное расширение полномочий нотариусов (неопр.). Гарант.ру (23 вӱдшор 2021). Тергыме кече: 22 вӱдшор 2024.
↑ Открыт виртуальный музей московского нотариата (неопр.). Нотариальная палата г. Севастополя. Тергыме кече: 22 вӱдшор 2024.
↑ Добро пожаловать в виртуальный музей московского нотариата (неопр.). notary-museum.moscow. Виртуальный музей Московского нотариата. Тергыме кече: 22 вӱдшор 2024.

Литератур

Нуриев А.Г. Влияние событий октября 1917 года на развитие российского нотариата и его современный правозащитный потенциал // Lex Russica. — 2018. — С. 109—115.
Приписнова А.О. Основные тенденции развития нотариата в Российской Федерации // Вестник магистратуры. — 2022. — С. 124—135.
Меркушкин Г.В. Становление российского нотариата и основные правовые системы современности // Инженерные технологии и системы. — 2003. — С. 41—48.
Калашникова Е.Б., Кавкаева Ю.А. Историко-правовой аспект становления и развития нотариата в дореволюционный период России. — Научные междисциплинарные исследования, 2020. — С. 172—177.
Галикеева И.Г. Проблема статуса нотариата в правовом государстве. — Правовое государство: теория и практика, 2016. — С. 36—41.

Кылвер-влак

[:0-1] ¹ ² 26 апреля в России отмечается День нотариата (неопр.). law.msu.ru. Юридический факультет МГУ имени М.В. Ломоносова (26 вӱдшор 2022). Тергыме кече: 22 вӱдшор 2024.

[:1-2] ¹ ² День нотариата: опыт, достижения и новые цели (неопр.). Федеральная нотариальная палата (26 вӱдшор 2022). Тергыме кече: 22 вӱдшор 2024.

[:2-3] ¹ ² 27 апреля – День нотариата в России (неопр.). Избирательная комиссия Республики Карелия. Тергыме кече: 22 вӱдшор 2024.

[:3-4] ¹ ² 26 апреля - День нотариата (неопр.). Кемеровская областная нотариальная палата. Тергыме кече: 22 вӱдшор 2024.

[:4-5] ¹ ² 27 апреля в России официально отмечается профессиональный праздник День нотариата (неопр.). Официальный сайт городского округа Егорьевск (26 вӱдшор 2023).

[6] 26 апреля – День нотариата (День нотариуса) (неопр.). Муниципальное автономное учреждение культуры «Централизованная библиотечная система» города Пскова. Тергыме кече: 22 вӱдшор 2024.

[7] День нотариата в России (неопр.). Якименко Ольга Владимировна - нотариус города Москвы. Тергыме кече: 22 вӱдшор 2024.

[8] 26 апреля - День нотариата в России (неопр.). Чеченская Государственная Телерадиокомпания "Грозный" (26 вӱдшор 2017). Тергыме кече: 22 вӱдшор 2024.

[9] Маргарита Горовцова. Установлен День нотариата (неопр.). Гарант.ру (26 вӱдшор 2019). Тергыме кече: 22 вӱдшор 2024.

[10] Возникновение нотариуса (неопр.). Нотариус Никитина Нелли Эрнестовна. Тергыме кече: 22 вӱдшор 2024.

[11] Возникновение нотариата (неопр.). Республиканская нотариальная палата. Тергыме кече: 22 вӱдшор 2024.

[12] В 1492 году Христофор Колумб заключил договор с испанской королевской четой (неопр.). scientificrussia.ru. Научная Россия. Тергыме кече: 22 вӱдшор 2024.

[13] «Электронный нотариат»: семь лет успешной работы (неопр.). Федеральная нотариальная палата (5 сӱрем 2021). Тергыме кече: 22 вӱдшор 2024.

[14] Мария Шувалова. Современный нотариат: новый этап цифровизации нотариальной деятельности и возможное расширение полномочий нотариусов (неопр.). Гарант.ру (23 вӱдшор 2021). Тергыме кече: 22 вӱдшор 2024.

[15] Открыт виртуальный музей московского нотариата (неопр.). Нотариальная палата г. Севастополя. Тергыме кече: 22 вӱдшор 2024.

[16] Добро пожаловать в виртуальный музей московского нотариата (неопр.). notary-museum.moscow. Виртуальный музей Московского нотариата. Тергыме кече: 22 вӱдшор 2024.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]