Чоҥышын кечыже
| Чоҥышын кечыже | |
|---|---|
 | |
| Тӱрлылык | профессионал пайрем |
| Ыҥ | элым вияҥдымаште чоҥышо отрасль пашаеҥ-влакын надырыштым палемдаш да нунын пашаштын кӱлешлыкшым поснак палемдаш |
| Палемдат | ий еда |
| Кече | сорла тылзын кокымшо рушарняже |
 РУВИКИ.Медиаште медиафайл-влак | |
| 11.08.24 |
| 10.08.25 |
| 09.08.26 |
| 08.08.27 |
| 13.08.28 |
«Чоҥышын кечыже» — чоҥымо аланыште тыршыше пашаеҥ-влакын профессионал пайремышт. Россий Федерацийыште августын кокымшо рушарняже палемдалтеш[1], (ондак СССР-ыште) да икмыняр моло кугыжанышлаште, кудыжо Совет Ушемыште лийыныт.
Историй
1955 ий 6 сентябрьыште СССР Кӱшыл Советын Президиумын «Чоҥышын кечыжым» ий еда пайремлыме нерген» Кӱштыкше лектын[2].
Пайрем КПСС ЦК-ан икымше секретарьже Н. С. Хрущёвлан кӧра шочын, тудо Жигулевысо ГЭС-ым чоҥышо-влакын пашаштым ончен куанен да тыге СССР кӱшыл Советын кӱштыкше лектын.
1956 ий 12 августышто Совет Ушемысе чоҥышо аланын пашаеҥже-влак шке профессионал пайремыштым икымше гана палемденыт.
СССР шаланымекат, Чоҥышын кечыже ондаксылак Российыште, Украиныште, Белоруссийыште, Арменийыште, Киргизийыште[3], Казахстаныште[4] ий еда августын кокымшо рушарнян палемдалтеш.
2011 ий гыч Россий Федерацийын кундемысе вияҥмаш министерствыжын пунчалже дене Россий Федерацийыште Чоҥышын кечыже федерал пайрем семын увертаралтын[5][6].
2016 ий 14 августышто Российысе чоҥышо-влак шке лӱмгечан, 60-шо Чоҥышын кечыжым палемденыт. Пайремын рӱдӧ палыже семын эн сай профессионал пашаеҥ-влакым суапландарымаш лийын. Россий Федерацийын чоҥымаш да илыме-коммунал озанлыкын министрже М. А. Мень ондаксе да тенийсе ийлаште шуктымо пашам иктешлышыла палемден:
«Чоҥышо-влаклан у йӧн ышталтеш, архитектор-влакын верышт вияҥеш, илыме йырвелын кызытсе стандартше ышталтеш. Чыла вий бюджет средствам аныклымашке да отрасльлаште паша климатым саемдымашке виктаралтеш, но эн тӱҥжӧ — граждан-влаклан поро илыш йӧным ышташ полшышаш»[7].
— М. Мень
.jpg)
Совет газет гыч пайрем нерген цитате-влак
- «Партий ден правительствын чоҥышо-влак нерген тыршымыштым 1955 ий 23 августышто лекше КПСС ЦК-ан да СССР министр-влак советын «Умбакыже индустриализаций, чоҥымашын качествыжым нӧлтымӧ да акым иземдыме нерген» пунчалышт ужаш лиеш. Тиде пунчал чоҥымо пашан тачысе йӧнжым тӱрыснек да раш лончыла, чоҥымо пашам утларак кумдан индустриализаций корныш лукташ темла («Строительная газета», 1955 ий 7 сентябрь).
- «Мемнан, строитель-влакын, кугу кече! Газет ден радио пӱтынь эл мучко увертарымашым шареныт: партий ден правительстве чоҥымаш пашам пӱтынек саемдышаш нерген пунчалым луктыныт. Ты жапыштак СССР Кӱшыл Советын Президиумын Указшым савыктеныт: ий еда «Чоҥышын кечыжым» пайремлаш. Шке элна верч кугешныме кумыл дене, партий ден правительствылан чоҥышо-влак нерген азапланымыштлан шокшо таумут дене мемнан шӱмна темын.
- Таче икымше гана Чоҥышын кечыжым пайремлыме йӱла кечышот радамыш пӱтынь калыкын пайремже семын пура.
- «Моско Чоҥышо-влакын пайремыштым тӱшка мурен-куштымаш, ончер, доклад да лекций дене палемден. Поснак М. Горький лӱмеш тӱвыра да каныме рӱдӧ паркыште калык шуко чумырген. Тыште рӱдолан Ленин районым чоҥышо-влакын погынымашышт лийын, нуно МГУ-ын архитектур ансамбль оралтыжым нӧлтеныт, рӱдолан кечывалвел-касвел ужаште илыме пӧрт-влакын кварталыштым, В. И. Ленин лӱмеш стадионым чоҥеныт, тушто кызыт СССР калык-влакын Спартакиадыштын флагшым нӧлталме. Районын чоҥышыжо-влак тыгай пунчалым луктыныт — 20 декабрьлан 210 тӱжем м² илыме кумдыкым чоҥен шукташ».
- Рушарнян Челябинскысе тӱвыра да каныме паркыш нылле тӱжем наре чоҥышо-влак чумыргеныт. Тыште митинг лийын...
- Баку. Тыште Чоҥышын кечыжлан пӧлеклалтше пайремле погынымаш лийын, Баку оласе депутат-влакын советышт да партий, совет да мертолкын еҥ-влак пашазе-влак дене вашлийыныт. Погынымаште Уругвай парламент делегаций уна лийын...
- Тбилиси. Грузийын рӱдолаштыже 11 ден 12 августышто Чоҥышын кечыжлан пӧлеклалтше калык пайрем эртен. Шӱдӧ дене пашаеҥ-влак Оржонидзе лӱмеш тӱвыра да каныме рӱдӧ паркыште почылтшо чоҥышо-влакын выставкыштым ужын. Тудо у тематике план почеш вераҥдалтын, шаралтын. Ончерын тӱҥ идейже — кӱртньӧ-бетоным погымо радамым, кугу блокан чоҥымашым да чоҥымо-монтаж пашан ончыл индустриал йӧн-влакшым ончыкташ.
Чоҥышын кечыжлан почмо оралте-влак
СССР годым кугу чоҥымо объект-влакым чӱчкыдынак Чоҥышын кечыж вашеш почаш палемденыт. Почмо церемоний я пайрем кечын, я ик-кок кече ончыч, я ик-кок кече эртымек шукталтын. Мутлан, СССР олалаште метрополитен-влак почылтыныт:
- 1960 ий 13 августышто, Ленинградыште — московский вокзал пеленысе Восстаний станцийын Кокымшо мландӱмбал вестибюльжо.
- 1969 ий 11 августышто, Москошто — Горький-Замоскворецкий участкын Каширская-Каховская линийын ныл станцийже.
- 1974 ий 12 августышто, Москошто — Каллужск ден Беляево станций-влак Каллужск-Рига линий.
- 1978 ий 11 августышто, Харьковышто — вич станциян Холодногорск-Завод линийын кокымшо участкыже.
- 1984 ий 11 августышто, Харьковышто — вич станциян Салтовский линийын икымше участкыже, да «Салтовский» метродепо.
- 1987 ий 8 августышто Горькийыште — Автозавод да Комсомольский станций-влак.
Кызытсе Российыште пайремлымаш
2009 ий 9 августышто Москошто Чоҥышын кечыже пеш кумдан палемдалтын. «Манеж» рӱдӧ ончерын залыштыже концерт дене пайрем кас эртен, тушто мэр Ю. М. Лужков да тудын алмаштышыже В. И. Ресин дене пырля рӱдолам чоҥышо комплексын чыла вуйлатышыже-влак лийыныт. Царицын полат комплекс семын келыштарыме сценыш, а тудым тӧрлен чоҥымо 10 млрд. теҥгеаш паша 2007 ийыште мучашлалтын, Россий Федерацийын калык артисткыже Тамара Гвердцители («Тошкалтыш» у муро дене) да моло артист-влакат лектыныт. Сценыш лектын саламлыше Владимир Ресин каласен:
«Мый ветеран-влаклан поснак таум ыштем: нуно тиде негызым ыштеныт, кудыжо мыланна пытартыш 20 ийыште сеҥымашке шуаш эрыкым пуэн. Мый ӱшанем, ме сеҥена. Тидын нерген мыйым теве мо ӱшандара: оласе кучемым Москон мэрже Юрий Михайлович Лужков гай личность вуйлата, тиде ийлаште оласе дума ятыр йодышым тӧрлаш полшен. Ме Россий Федераций президентын Дмитрий Анатольевич Медведев деч, Россий Федерацийысе правительсво председатель Владимир Владимирович Путин деч кугу полышым шижына. Чыла тиде мыланем ӱшаным пуа, ме садак сеҥена!»
Филателийыште
- СССР-ын почто маркыже-влак
«Чоҥышын кечыже» 1956 ий, 40 ыр номинал
«Чоҥышын кечыже» 1956 ий, 60 ыр номинал
«Чоҥышын кечыже», 1956 ий, 1 теҥге номинал
«Коммунизмын кугу чоҥымашыже-влак»: Каховск ГЭС, Кечывалвел-Украин да Йӱдвел-Крым канал, 20 ыр номинал
«Коммунизмын кугу чоҥымашыже-влак»: Сталинград гидроэлектростанций (1951–1956), 40 ыр номинал
«Коммунизмын кугу чоҥымашыже-влак»: Юл-Дон судно коштмо канал да Ростов областьыште да кечывалвел районлаште вӱдыжтарыме канал-влак, 30 ыр номинал
«Коммунизмын кугу чоҥымашыже-влак»: Куйбышевысе гидроэлектростанций(1950–1955), 1 теҥге номинал
«Коммунизмын кугу чоҥымашыже»:: Тӱҥ Туркмен канал (1951–1957), 60 ыр номинал
Тыгак ончо
Палемдымаш
- ↑ Справка о нерабочих праздничных днях, профессиональных праздниках и памятных датах. Информационно-правовой портал «Гарант.ру» // garant.ru
- ↑ Указ Президиума Верховного Совета СССР от 6 сентября 1955 года «Об установлении ежегодного праздника „Дня строителя“». // base.garant.ru
- ↑ День строителя Кыргызстана (руш.). Inform.Kg. Тергыме кече: 20 ӱярня 2023.
- ↑ Указом Главы государства внесены изменения в Указ Президента РК от 20 января 1998 года № 3827 «О профессиональных и иных праздниках в Республике Казахстан» (руш.). Официальный интернет-ресурс ГУ «Аппарат акима района «Есиль» города Астаны» // ishki-sayasat.astana.kz (22 шыжа 2011). Архивлыме 4 пеледыш 2012 ий.
- ↑ День строителя обрёл федеральный статус. «Вести.ру» // vesti.ru (14 августа 2011 года)
- ↑ Иван Юрченко. День строителя стал федеральным праздником. — Работников отрасли поздравил Дмитрий Медведев. Газета «Комсомольская правда» // kp.ru (14 августа 2011 года)
- ↑ Елена Домчева. Счастье в квадрате. — Строительство новых домов в России «подогреет» ипотека. «Российская газета» // rg.ru (10 августа 2016 года)
Кылвер-влак
- Справка. День строителя в России. «РИА Новости» // ria.ru (9 августа 2015 года)