Санитар-эпидемиологий службо пашаеҥын кечыже
| «Санитар-эпидемиологий службо пашаеҥын кечыже» | |
|---|---|
| Тӱрлылык | Профессионал пайрем |
| Вес семын | «СЭС-ын кечыже» |
| Кече |
05.10.2004 (Украиныште) |
| Пайремлымаш |
ий еда, октябрьын кокымшо рушарнянже (Украиныште) |
| Йӱла | кучем, вуйлатыше, пырля пашам ыштыше, йолташ-влакын да родо-тукымын саламлымашышт… |
Россий
Тӱжвал сӱрет-влак
Российысе санитар-эпидемиологий службо пашаеҥ-влакын профессионал пайремыштым ий еда 15 сентябрьыште пайремлат. Тиде кечын Россий кугыжанышын санитар-эпидемиологий службын кечыже (ондак — Санитар-эпидемиологий службын кечыже) палемдалтеш. 1922 ий 15 сентябрь Россий службын шочмо кечыжлан шоталтеш, тунам Россий Совет Федераций Социалист Республикын Калык комиссарже-влакын каҥашышт «Республикысе санитар орган-влак нерген» декретым луктын, тушто тӱҥ паша радам да кышкарым кузе чоҥышашлак палемдалтын. Тунам тудо РСФСР-ын калык комиссар-влакын тазалыкаралтыш да верысе тазалыкаралтыш пӧлкаж-влак кышкарыште лийын. [*][1]
Тиде декрет дене «чумыр санитарийлан мутым кучышо врач», «эпидемий паша» да «санитар статистике» пашавер почылтын, тыгак «санитар полышкалыше» пашаверым пуртеныт. «Санитар-эпидемий пӧлка-влак» да «санитар каҥаш-влак» шочыт. Тӱҥ пашаже тыгай лийын: «вӱдым, южым да рокым арулык шотышто оролымаш», «илымвер арулыкым оролмаш», «кочкыш-сий арулыкым оролымаш», «социал чер ваштареш кучедалмаш», «йоча-влакын тазалыкыштым аралымаш», «санитар статистике», «санитар шинчымаш дене сотемдарымаш», «санитар пашам аралыме йодышым да эмлыме-санитар пашам тӧрлымашке ушнымаш».
2012 ийыште Роспотребнадзорын 2012 ий 1 августысо 802-шо №-ан кӱштыкшӧ дене «Россий Федерацийын кугыжаныш санитар-эпидемиологий службым вияҥдымашке кугу надырым пыштыше, потребитель-влакын праваштым аралыме шотышто еҥ-влакым кумылаҥдаш, «Россий госсанэпидслужбылан — 90 ий» шарныктыше медаль лектын. Приказыштак медальын сынже да тудын нерген возымыжо ончыкталтеш. Медальын ончыл велыштыже Роспотребнадзорын гербшым велыме, «Российын Госсанэпидслужбыжлан 90 ий» ман возымо, вес велыште — тазалыкым аралыше акрет грек юмо Гигей кишке ден чаша ончыкталтыныт, Цицеронын латыньла «Salus populi suprema lex esto» («Тек лийже кӱшыл тӧртык дене калыклан поро») манмыже уло.
Тиде профессий пайрем тачысе кечылан тӧртык почеш улшо российысе официал пайрем радамыш пурталтын огыл, Украине дене таҥастарымаште, тушто шукерте огыл официал пайремлан шотленыт.
Украин мланде
«Украин санитар-эпидемиологий службо пашаеҥ-влакын кечышт» (укр. День працівників державної санітарно-епідеміологічної служби) — санитар-эпидемиологий службо пашаеҥ-влакын калыкле профессионал пайремышт, тудо Украин Республикыште кажне ийын, октябрьын кокымшо рушарнян палемдалтеш[2].
Элыште СЭС кандашлу ий утла ожно ышталтын гынат, «Санитар-эпидемиологий службо пашаеҥын кечыже» Украиныште официал профессий пайремын статусшым шукерте огыл, 2004 ийыште налын, кунам украин республикын рӱдолаштыже — Герой ола Киевыште Украинын кокымшо президентше Леонид Данилович Кучма «калыклан санитар ден эпидемиологий шотышто сай йӧным ыштымаште кугыжаныш санитар-эпидемиологий службын пашаеҥже-влакын кугу надырыштым палемден», «Кугыжаныш санитар-эпидемиологий службышто ыштыше пашаеҥ-влакын кечышт нерген» 1178/2004 №-ан кӱштыкеш кидпалым пыштен. Кугыжаныш вуйлатышын кӱштыкшӧ «Украиныште профессионал пайремым — Кугыжаныш санитар-эпидемиологий службышто тыршыше пашаеҥ-влакын кечыштым ий еда октябрьын кокымшо рушарнян палемдаш кӱштен»[3].
2006 ийыште, Украинын кумшо президентше Виктор Андреевич Ющенко СЭС пашаеҥ-влакым профессионал пайрем дене саламлен, тиде кугыжаныш кышкарысе пашаеҥ-влаклан ӱшанен пуымо сомылым сайын шуктымышт нерген раш ойлат:
«Тендан пашада — Украинын калыкле лӱдыкшыдымылыкшын негызше. Санитар-эпидемиологий службо пашаеҥ-влакын вачӱмбалнышт кажне гражданинын илышыже да тазалыкше верч мутым кучымаш улеш. Лачак тендан пашада кугыжанышын суаплыкшым аралыше ик эн кӱлешанлан шотлалтеш. Таче тӱнямбалсе айдеме ончылно шогышо лӱдыкшӧ службын пашажым саемдаш, утларак чолган шанче сеҥымашым шыҥдараш, лӱдыкшӧинфекциян чер-влакым сеҥаш йӧным кычалаш кӱшта. Ӱшанем, ончыкыжат ӱшанен пуымо пашам шот дене шукташ тӱҥалыда».
«Санитар-эпидемиологий службо пашаеҥ-влакын кечышт» идалыкыште каныш кечылан огеш логал гын, пашам ыштыдыме кечылан огеш шотлалт.
Палемдымаш
- ↑ Поздравление руководителя с 90-летием со дня образования в России Госсанэпидслужбы Архивысе копий 10 теле 2014 гыч, Сайт ФБУЗ «Центр гигиены и эпидемиологии в Республике Алтай».
- ↑ День работников санитарно-эпидемиологической службы Украины
- ↑ Про День працівників державної санітарно-епідеміологічн…| від 05.10.2004 № 1178/2004
Литератур
- «О санитарных органах Республики»/Декрет Совета народных комиссаров РСФСР от 15 сентября 1922 года.
- «Об учреждении памятной медали „90 лет Госсанэпидслужбе России“ Федеральной службы по надзору в сфере защиты прав потребителей и благополучия человека»/Приказ Роспотребнадзора от 1 августа 2012 года № 802.