Марий литератур

РУВИКИ — эрыкан энциклопедий гыч материал

Марий литератур (руш. Марийская литература) — марий калыкын марий йылме дене возымо сылнымутшо.

Марий литератур XVIII курымышто

Марла возымо икымше текст-влак (почеламут да ода-влак) XVIII курымышто савыкталтыныт. Тиде Россий Шанче академийын  (руш.) (мар. эртарыме илыш-йӱлам, историйым шымлыме пашаже-влак лийыныт. Тунамак шанчызе-влакын тыршымыштлан кӧра Российысе тӱрлӧ калык-влакын шуко йылман мутерышт ышталтыныт: Г. Миллерын, Д. Руднев-Дамаскинын, П. Палласын да молынат, тушко марий мут-влакат пуреныт[1].

Марий литератур XX курымышто

1907-ше ий гыч 1913-шо ий марте «Марла календарь» (Озаҥ) ий еда лекше савыктышыште марий автор-влакын произведенийышт, тӱҥ шотышто поэзий сынан, савыкталтыныт. Варарак драме, а тудын почеш прозо паша-влак лекташ тӱҥалыныт. Тиде ий еда лекше савыктышын лаштыклаштыже икымше гана С. Чавайнын, В. Васильевын, Г. Кармазинын, Г. Микайын поэзий произведенийышт савыкталтыныт.

8 класслан марий литератур дене учебник

Нунын кокла гыч шке усталыкше дене Сергей Григорьевич Чавайн ойыртемалтын, тудо ончыкыжым марий литературын вияҥмаштыже тӱҥ рольым модын. А 1970 ий гыч С. Г. Чавайн лӱмеш сылнымут аланыште Марий Эл Республикын Кугыжаныш премийже пуалтеш. «Ото» почеламутшо 1905-ше ий 2 декабрьыште Озаҥысе туныктышо семинарийыште тунемме жап годым возалтын. Тиде кече марий сылнымутан литературын шочмо кечыжлан официальнын шотлалтеш[2].

Марий сылнымутан литературын тӱҥалтышыштыже С. Чавайн дене пырля В. Васильев-Ӱпымарий, Г. Эвайн (Кармазин), Г. Микай, Н. Мухин, П. Глезденёв, Т. Ефремов (Удюрминский), В. Мухин-Сави, А. Конаков, П. Эмӓш (Григорьев) да молат шогеныт. Нунын усталык пашашт калык фольклор дене чак кылдалтын, нуно тыгак шочмо йылмыш А. Пушкинын, Н. Некрасовын, А. Кольцовын, И. Никитинын, А. Плещеевын почеламутыштым, Л. Толстойын, К. Ушинскийын ойлымашыштым кусареныт. В. Колумб чоным почын каласен: «Мо мыйым поэзийыш конден? Марий чодыра… Чодыра деч лӱдмым чарнет гын, тудо чын йолташыш, пукшышыш да утарышыш савырна… Чодыраште мый кажне кыштыртатымым колыштынам, тудын шӱлышыжым сайын шижынам»[3].

Марий литератур марла возымо икымше газет-влакым лукмылан кӧра ончыко каен: «Война увер» (Виче, 1915), «Ӱжара» (1917), «Йошкар кече» (1918), «Марий увер» (Виче, 1918), «Тул» (Алабога, 1920) да молат. 1927—1932 ийлаште Москошто «Марий ял» газет савыкталтын. 1920-шо ийлаште «У илыш», «Кыралшы», «Юк», «Арлан ден Кестен» икымше литератур да сылнымут альманах ден журнал-влак лекташ тӱҥалыныт[4].

Октябрь революций деч вара литературыш Тыныш Осып, В. Мухин-Сави, Н. Игнатьев, Ш. Осып, М. Шкетан, И. Одар, Я. Элексейн, А. Эшкинин, М. Аюпова да молат толыныт.

1920-шо ийлаште С. Элнет, И. Беляев, С. Эчан, П. Карпов-Пӱнчерский, Дим. Орай, Н. Лекайн, В. Сузы, А. Мичурин-Ятман, М. Иванов-Батрак, И. Ломберский, А. Эрыкан, И. Стрельников, А. Ток, Я. Ялкайн, П. Пайдуш, Н. Тишин, Э. Чапай, А. Пасет да молат возаш тӱҥалыныт.

1925-ше ийыште Марий книга издательствым ыштыме.

1926-шо ийыште «У вий» (1954-ше ий гыч — «Ончыко») журналын икымше номерже лектын.

1926-шо ий 22 апрельыште Марий автоном областьыште марий литературын историйыштыже икымше гана марий да руш писатель-влакын кундемысе пашам виктарыме погынымашышт эртен. Тудым А. Эшкинин вуйлатен. Погынымашын президиумыштыжо А. Эшкинин, С. Краснов-Элнет да молат пашам ыштеныт, правленийыште — С. Краснов-Элнет, В. Мухин-Сави, Н. Игнатьев, П. Карпов-Пӱнчерский да молат, ревкомиссийыште — М. Шкетан, В. Васильев да молат. Погынымаште, мут толмашеш, Марий писатель-влак ассоциацийын жаплан ыштыме правленийжым чумырымо шотышто йодыш рашемдалтын. Ассоциацийын составышкыже тудо жаплан В. Мухин-Сави, А. Эшкинин, М. Шкетан, П. Карпов, С. Краснов, А. Савинов-Эчан, И. Бурдаков, И. Агачёв, П. Ланов, А. Васильев, П. Ягодаров, С. Безбородов пуреныт[5].

1930-шо ийыште Марий пролетар писатель-влак ассоциацийым ыштыме, а 1934-ше ий гыч СССР писатель-влак ушемын кундемысе пӧлкаже семын Марий писатель-влак ушем  (руш.) (мар. шке пашажым ышташ тӱҥалын.

1930-шо ийла — марий литературышто кугу прозо формо-влакын шогалме жап: М. Шкетанын, Шабдар Осыпын, C. Чавайнын, Я. Ялкайнын, Н. Лекайнын, Н. Игнатьевын да молынат повесть ден романышт возалтыныт. Г. Ефрушын, А. Айзенвортын, Дим. Орайын, А. Мичурин-Азмекейын прозо произведенийышт лектыныт, тыгак М. Казаков, С. Вишневский, М. Майн, Г. Матюковский, В. Чалай, В. Элмар, Ш. Булат, П. Першут, А. Бик, Й. Осмин поэт-фронтовик-влак, И. Антонов поэт да молат шке почеламутыштым савыктеныт.

Драматургий вияҥмаште С. Николаевын «Салика» пьесыже почеш спектакльым шындымаш кӱлешан йыжыҥ лийын.

1937—1938-ше ийлаште национализмлан титаклымылан кӧра С. Чавайн, В. Мухин-Сави, О. Ипай, Ш. Осып, Я. Ялкайн, Н. Тишин, А. Эшкинин, Г. Эвайн да молат репрессийыш логалыныт, лагерьлашке Й. Кырлам, А. Эрыканым, И. Одарым, Н. Игнатьевым да молымат колтымо.

1939-ше ий 19 майыште Марий АССР Совет писатель-влак ушемысе оргкомитетын пашам виктарыме заседанийже эртен. Тушто СКП(б) ОК-н ӱшанъеҥже Платов да Николаев, Ефруш, Кузнецов, Казаков литератор-влак лийыныт. Погынымашын председательже Платов лийын, а секретарьже — Казаков. Погынымаште икымше гана Марий писатель-влак ушемын вуйын шогышо секретарьжым (председательжым) сайлыме, С. Николаев лийын. МарНИИ дене пырля фольклор экспедицийым эртарыме шотышто йодышым каҥашыме, тудын участникше семын М. Майн, В. Элмар, В. Чалай, М. Казаков писатель-влак сайлалтыныт[6]. 1939-ше ий 8 июньысо заседанийыште М. Казаковлан самырык автор-влак дене пашам вӱдаш да Консультбюром вуйлаташ, Г. Ефрушлан — фольклорым шымлыме пашам виктараш да калык мурызо ден йомакче-влакым кычал муаш, М. Кузнецовлан — руш писатель-влак дене пашам ышташ, В. Сузылан — курыкмарий писатель-влак дене пашам вӱдаш, С. Николаевлан — чумыр пашам виктараш да савыктыше ден газет-влак дене кылым кучаш ӱшанен пуымо[7]. 1939-ше ий 8 сентябрьысе заседанийыште «Марийская правда», «Марий коммуна», «Рвезе коммунист», «Ямде лий» газетлаште сылнымут лаштыкым ышташ темлыме[8]. 1940 ийыште Писатель-влак ушемын кумдаҥдыме заседанийыштыже тудын структурыштыжо секций-влакым почмо: поэт-влакын секцийышт (М. Казаков), прозаик ден драматург-влакын секцийышт (Г. Ефруш), руш литературын секцийже (Кузнецов), йоча литературын секцийже (И. Стрельников). Марий АССР дене литфондын ӱшанъеҥжылан поэт Ш. Булат сайлалтын[9].

1939-ше ий 16—18 декабрьыште Йошкар-Олаште Марий АССР писатель-влакын I Республикысе совещанийышт эртен. Совещанийын вуйын шогышо секретарьже писатель С. Николаев лийын, президиум составыш Г. Ефруш, С. Николаев, М. Казаков, Дим. Орай, В. Сузы да молат пуреныт, секретариат составыш — И. Антонов, Ю. Петров, М. Казаков. Совещанийыште С. Николаевын «Марий литературын задачыже-влак нерген», В. Сузын «Курыкмарий литератур нерген», А. Асаевын «Драматургий нерген», А. Айзенвортын «Прозо да поэзий нерген», К. Четкарёвын «Фольклор нерген» докладышт йоҥген. Тунам Марий АССР-ысе Совет писатель-влак ушемын йыжъеҥже-влак радамыш С. Николаев, В. Рожкин, М. Казаков, Дим. Орай, И. Стрельников, А. Айзенворт, Г. Ефруш, Н. Иванов, Н. Лекайн, А. Березин, А. Бик, В. Элмар, М. Майн, Й. Осмин, И. Таныгин, И. Антонов, М. Большаков, В. Чалай, Ш. Булат, К. Четкарёв, И. Казанцев, К. Беляев, В. Сузы, Сорамбай, Г. Лебедев пуреныт[10].

1940-ше ий 14—16 декабрьыште Йошкар-Олаште ВЛКСМ ОК-н секретарьже М. Замятинын вуйлатымыж почеш Марий АССР писатель-влакын II Республикысе конференцийышт эртен, тушто 90 еҥ, тыгак 38 делегат, участвоватлен. Президиум составыш В. Сузы, Ф. Малов, Дим. Орай, Н. Бирюков, М. Казаков, М. Евсеева литератор да журналист-влак да молат пуреныт, редакций комиссийыш Й. Осмин, Пет. Першут, В. Элмар, А. Березин да молат пуреныт. Конференцийыште кугу тӱткышым оргкомитетын вуйын шогышо секретарьже С. Николаевын 1939-ше ий июнь — 1940-ше ий декабрь жапыште Марий АССР писатель-влак ушемын пашаже нерген отчётшылан ойырымо. 1943-шо ий 12—13 декабрьыште Йошкар-Олаште П. Бирюковын вуйлатымыж почеш марий писатель-влакын III Республикысе совещанийышт эртен, тушто 72 еҥ лийын. Тиде совещанийын президиум йыжъеҥже-влак С. Николаев, М. Майн, Дим. Орай, С. Вишневский, Н. Лекайн, П. Бирюков, В. Бояринова лийыныт, совещанийын секретарьже-влак К. Васин ден Г. Киканов лийыныт. Совещанийыште С. Николаевын «Марий сылнымут литератур Ачамланде сар кечылаште» докладше йоҥген[11].

1941-ше ий мучашлан республикысе писатель-влак ушемын 15 йыжъеҥже гыч 13-шо фронтовик лийыныт[12]. Сарын участникше шуко марий писатель лийын, нунын коклаште: М. Казаков, С. Вишневский, Г. Матюковский, М. Майн, А. Ток, Н. Ильяков, В. Чалай, В. Сузы, Б. Данилов, В. Юксерн, В. Иванов, М. Калашников, Н. Ильяков, И. Казанцев, В. Сапаев, А. Докукин, П. Луков, Ф. Маслов да молат, Ачамланде верч кредалмаште А. Айзенворт, С. Эчан, Г. Ефруш, Пет. Першут, Ш. Булат, В. Элмар, П. Лашманов да молат коленыт. 1943 ий ноябрьлан Марий АССР Совет писатель-влак ушемын йыжъеҥже-влак А. Асаев, К. Беляев, Дим. Орай, А. Айзенворт, Н. Лекайн, Г. Ефруш, Никифор Иванов, Н. Ильяков, М. Казаков, В. Элмар, С. Николаев, Й. Осмин, Пет. Першут, В. Рожкин, В. Сузы, М. Майн, И. Стрельников, И. Ломберский, Ш. Булат да молат лийыныт[13].

1945-ше ий 25—26 июньышто Йошкар-Олаште республикысе писатель-влакын IV Республикысе совещанийышт эртен, тушто 60 участниклан совещанийын вуйын шогышо секретарьже С. Николаевын СССР писатель-влак ушем правленийын X Пленумжын лектышыже да сар деч варасе жапыште марий литературын задачыже-влак нерген докладше йоҥген. Тыгак совещанийыште Марий педагогике институтын марий йылме да литератур туныктышыжо Т. Г. Шурканован сар ийлаште курыкмарий поэт К. Беляевын усталыкше нерген докладше дене палдарыме. Совещанийын президиумыштыжо С. Николаев, И. Стрельников, К. Беляев писатель-влак, Т. Г. Шурканова филолог да молат шинченыт[14].

1951-ше ийыште марий поэт М. Казаковлан, марий литературын историйыштыже иктылан веле, «Поэзий — йӧратыме йолташ» почеламут сборникшылан III степенян Сталин премийым (Сталинын колымыж деч вара — СССР Кугыжаныш премийым) пуымо.

1954-ше ийыште сылнымут пашаште Пётр Эсеней тыршаш тӱҥалын.

1957-ше ийыште «Марий АССР-ын калык писательже» чаплӱмым пеҥгыдемдыме, икымше марий калык писатель Н. Лекайн лийын.

1958-ше ий 29—30 августышто республикыште Марий АССР писатель-влакын I съездышт эртен, тушто республикын 30 утла литераторжо лийын. Съездын председательже-влак В. Столяров, Н. Лекайн, С. Николаев, секретарьже-влак — М. Калашников, В. Чалай, В. Сузы лийыныт. Писатель-влак ушемын вуйын шогышо секретарьже С. Вишневский Ушемын ыштыме пашаже нерген отчётым лудын, тыгак «Марий прозын вияҥмыже нерген» (А. Асаев), «Марий драматургийын вияҥмыже нерген» (С. Николаев), «Марий поэзийын вияҥмыже нерген» (М. Казаков) доклад-влак йоҥгеныт. Тиде марий писатель-влакын икымше съездышт лийын, кушто элнан моло регионжо-влак гыч ӱжмӧ писатель-влакат выступатленыт: С. Шавлы (Чуваший), В. Садовников (Удмуртий), Б. Гиззат (Татарстан), А. Микишкин (Башкирий), Т. Боровиков (Моско, РСФСР писатель-влак ушемын оргкомитетше)[15].

1960-шо ийыште «Марий АССР-ын калык поэтше» чаплӱмым пеҥгыдемдыме, икымше марий калык поэт М. Казаков лийын.

1963-шо ий 29—30 мартыште — марий писатель-влакын II погынышт. Погынышто писатель-влак ушемын 30 йыжъеҥже, 100 утла самырык литератор, 100 наре журналист, сӱретче, композитор, туныктышо да студент, тыгак партий пашаеҥ-влак лийыныт. Погынын президиум йыжъеҥже-влак П. А. Алмакаев, И. А. Новосёлов, А. И. Казакова партий пашаеҥ-влак, С. Николаев, А. Асаев, М. Казаков, А. Волков, В. Бояринова, Т. Осып, А. Канюшков, М. Рыбаков писатель-влак, республикысе Сӱретче-влак ушемын председательже А. П. Зарубин да молат лийыныт. Секретариатыш С. Ибатов, М. Калашников, А. Юзыкайн пуреныт. Погыныш тыгак совет писатель-влак А. Кешоков, С. Шакир (Татарстан), А. Мирзагитов (Башкирий), С. Самсонов (Удмуртий), Н. Черапкин (Мордовий), И. Воронин (Мордовий), И. Изъюров (Коми), Н. Васянка (Чуваший) ушненыт. С. Николаев «Марий литературын кызытсе жапыште вияҥмыже да ыштышаш пашаже нерген» докладым ыштен[16].

1950-ше ийла мучаште — 1960-шо ийла тӱҥалтыште литературыш В. Колумб, И. Горный, З. Каткова, Сем. Николаев, М. Рыбаков, К. Коршунов, М. Якимов, М. Евсеева, В. Любимов, Ю. Чавайн, Е. Янгильдин да молат толыныт. «Ончыко» (1954), «Пачемыш» (1957) журнал-влак савыкталташ тӱҥалыныт.

1960-шо — 1970-ше ийлаште шуко лудшылан Ю. Артамоновын, А. Селинын, Ю. Галютинын, Э. Анисимовын, Н. Егоровын, В. Исенековын, Д. Исламовын, В. Косоротовын да молынат лӱмышт пале лийын.

Нине ийлаштак драматургий вияҥын (Н. Арбанын, М. Рыбаковын, С. Николаевын, К. Коршуновын, А. Волковын, В. Бояринован да молынат пьесышт).

1968-ше ийыште литератур да сымыктыш аланыште Марий комсомол премийым (варажым — Марий Эл Республикысе Олык Ипай лӱмеш Кугыжаныш самырыктукым премий литератур, тӱвыра да сымыктыш аланыште) пеҥгыдемдыме. Марий писатель-влак коклаште тудын икымше лауреатше поэт, М. Горький лӱмеш литератур институтым тунем пытарыше В. Колумб лийын.

1968-ше ийыште Марий АССР писатель-влакын III погынышт эртен, чылажге 34 литератор ушнен. Президиумышто партий пашаеҥ-влак П. А. Алмакаев, И. В. Кириллов, Ю. Буйлин, республикын тӱвыра министрже А. В. Краснов, писатель-влак А. Асаев, А. Волков, С. Вишневский, В. Иванов, М. Казаков, Г. Матюковский, Т. Осып, совет писатель-влак Г. Ладонщиков, Р. Палехов, М. Скуратов (Моско), Н. Эркай (Мордовий), В. Давыдов-Анатри (Чуваший) шинченыт. С. Николаевын Писатель-влак ушемын 5 ий жапысе пашаже нерген отчётшо деч посна, колыштшо-влак марий прозын (С. Ибатов), поэзийын (С. Вишневский), драматургийын (А. Волков) вияҥмышт да ыштышаш паша нерген доклад-влак дене палыме лийыныт[17].

1970-ше — 1980-ше ийлаште Ю. Рязанцев, А. Иванова, В. Осипов-Ярча, З. Ермакова, В. Абукаев-Эмгак, Г. Сабанцев-Ояр, В. Изилянова, А. Тимиркаев поэт-влак, В. Петухов, А. Александров-Арсак, М. Илибаева, Л. Яндаков, В. Бердинский прозаик-влак да молат савыкталташ тӱҥалыныт.

1973-шо ий 26 июньышто Йошкар-Олаште эртыше марий писатель-влакын IV погынышт СССР писатель-влак ушемын 34 йыжъеҥжым чумырен. Съездым Марий АССР писатель-влак ушем правленийын председательже Г. Матюковский почын, президиум составыште П. Алмакаев, Ю. Буйлин, Г. Водоватов, И. Гусев, Л. Красильников, И. Новосёлов партий пашаеҥ-влак; С. Вишневский, М. Казаков, В. Колумб, А. Крупняков, М. Рыбаков, М. Майн, В. Юксерн марий писатель-влак; Г. Орлов (Чуваший), Ю. Рытхэу, С. Шакир (Татарстан), А. Тяпаев (Мордовий), Я. Хамматов (Башкирий), Г. Ходырев (Удмуртий), В. Синицын (РСФСР писатель-влак ушемын литератур консультантше) ӱжмӧ писатель-влак пашам ыштеныт. Погынын секретариатыштыже З. Каткова, К. Васин да М. Якимов тыршеныт. Погын тӱҥалтыштак Г. Матюковский верысе писатель-влак ушемын 5 ий жапыште (1968—1973 ийла) ыштыме пашаже нерген отчётым лудын, варажым марий прозын (С. Черных), марий поэзийын (М. Казаков), марий драматургийын (М. Георгина) вияҥмышт да ыштышаш паша нерген доклад-влак йоҥгеныт[18].

1978-ше ий 23 июньышто Йошкар-Олаште Марий АССР писатель-влакын V погынышт заседанийым эртарен. Погыным критик-литературовед С. Ибатов (Эман) почын. Президиум составыште лийыныт: П. Алмакаев, Г. Водоватов, И. Гусев, Л. Красильников, И. Новосёлов, Ю. Софронов, С. Сушенцова, А. Шорникова, В. Оленёв партий пашаеҥ-влак; С. Вишневский, С. Эман, М. Казаков, К. Коршунов, А. Крупняков, Г. Матюковский, Сем. Николаев, М. Рыбаков, В. Юксерн писатель-влак; В. Муравьёв, И. Разумневич, А. Смольников москосо писатель-влак, Ю. Прокушев москосо литературовед, А. Галкин (Чуваший), И. Калинкин (Мордовий), С. Шакир (Татарстан) писатель-влак. В. Юксерн 1973—1978 ийлаште марий писатель-влак ушемын пашаже нерген отчётым лудын, С. Вишневский поэзий нерген докладым ыштен[19].

1990-ше ийласе литературышто автобиографий сынан прозо ойыртемалтеш: Й. Осминын «Кава ден мланде коклаште» (1995), А. Волковын «Илыш толкын» (1995), В. Любимовын «Илыш курым — кужу корно» (1996) да молат.

1990-ше ийлаште драматургийыш у автор-влак толыныт: Л. Яндаков, Ю. Байгуза, З. Долгова, Г. Гордеев, М. Кудряшов, И. Лобанов да молат. Тыгак ончышо-влаклан Марий самырык театр, Курыкмарий драме театр омсаштым почыныт.

Марий АССР (Марий ССР) писатель-влак ушем 1992-шо ийыште Марий Эл Республикым ыштыме дене Марий Эл Республикын писатель-влак ушемыш савырнен. Правленийын председательже — И. Горный.

Марий литератур XXI курымышто

Кызытсе жапыште Марий Эл Республикын писатель-влак ушемже Россий писатель-влак ушемын регионысо пӧлкаже улеш. 2010-шо ий гыч тудым Светлана Архипова вуйлата[20]. 90 ий вияҥме жапыште Ушемыш 155 еҥым пуртымо[21], а кызыт организацийын йыжъеҥже семын Марий Элын 89 профессионал литераторжо шотлалтеш. Тиде рушла, олыкмарла да курыкмарла возышо прозаик, поэт, драматург-влак[22][23].

Марий писатель-влак ушемын виктарыме пашажын тӱҥ цельже-влак: Марий Эл Республикысе писатель-влакын праваштым да интересыштым аралымаш, калыкле тӱвырам вияҥдымаш, литератор-влакын усталык кылыштым пеҥгыдемдымаш. Самырыктукым дене пашам ышташ «Сылнымут алмаштыш» конкурс, «Сылнымут шыже» семинар-совещаний (2 ийлан 1 гана) эртаралтыт. Литератор-влакын произведенийышт «Дружба» да «Эрвий» альманахлаште савыкталтыт[21].

2024-ше ий 10 декабрьыште Марий тиште кече кышкарыште М. Шкетан лӱмеш марий калыкле драме театрыште Марий Эл Республик писатель-влак ушемлан 90 ий темме лӱмеш пайрем мероприятий эртен. Мероприятийыште Марий Эл Республик Вуйлатышын, Марий Эл Кугыжаныш Погынын[24], Йошкар-Ола администрацийын, Россий писатель-влак ушемын да молынат чаптанык ден таумутыштым кучыктымо[22][23].

Писатель-влак ушем тӱрлӧ тӱнямбал, Пӱтынь Российысе, республикысе программе ден проектлашке ушнымыж дене марий литератор-влаклан, тыгак самырык, возаш тӱҥалше-влаклан книгам лукташ полша. Тыге, Елена Юнусован «Ужаваиге да коракиге» да «Турнявöчыж, Регенче да молат» йомак книгаже-влак, Валерий Григорьевын «Эҥыремышвот» пьесе книгаже, Екатерина Клюжеван «Ещё чашечку!» йомак книгаже, Светлана Бессонован йоча-влаклан «Ковышта эрге» книгаже, Анатолий Новиковын «Ош тамак» романже, Аркадий Богдановын «Илышлан кӧра» романже, Сергей Шелеповын «Подкова для чудака» рушла возымо романже да молат савыкталтыныт[25].

Самырыктукымым, школышто тунемше-влакым ушаш сылнымут конкурс-влак эртаралтыт. Нунын лектышышт почеш книга-влак савыкталтыт, произведений-влак «Эрвий» ден «Дружба» альманахлаште, «Ямде лий», «Ончыко», «Кече — солнышко» газет ден журналлаште савыкталтыт. Самырык автор-влакым премий дене суапландарат, налше-влак коклаште Вячеслав Комаров, Светлана Бессонова да молат улыт.

Марий Эл Республик писатель-влак ушемыште рушла возышо автор-влакат улыт: тиде — «Шӧртньӧ пыстыл» премийын лауреатше Сергей Шелепов, фантаст-влак Анатолий Скала, Константин Ситников да молат.

Поэзийым Геннадий Смирнов, Анатолий Спиридонов, прозым Маргарита Ушакова кусарат[25].

Палемдымаш

  1. ↑ Писатели МЭ, 2008, с. 7.
  2. ↑ Писатели МЭ, 2008, с. 8—9.
  3. ↑ Писатели МЭ, 2008, с. 9.
  4. ↑ Писатели МЭ, 2008, с. 10.
  5. ↑ ГА РМЭ, Ф. Р-808, оп. 1, д. 1а, л. 1, 10.
  6. ↑ ГА РМЭ, Ф. Р-808, оп. 1, д. 3, л. 1
  7. ↑ ГА РМЭ, Ф. Р-808, оп. 1, д. 3, л. 2
  8. ↑ ГА РМЭ, Ф.Р-808, оп. 1, д. 3, л. 16
  9. ↑ ГА РМЭ, Ф. Р-808, оп. 1, д. 3, л. 25—26
  10. ↑ ГА РМЭ, Ф. Р-808, оп. 1, д. 3а, л. 1-5.
  11. ↑ ГА РМЭ, Ф. Р-808, оп. 1, д. 13, л. 1.
  12. ↑ Писатели МЭ, 2008, с. 12.
  13. ↑ ГА РМЭ, Ф. Р-808, оп. 1, д. 14а, л. 5.
  14. ↑ ГА РМЭ, Ф. Р-808, оп. 1, д. 18, л. 1.
  15. ↑ ГА РМЭ, Ф. Р.-808, оп. 1, д. 106а, л. 2
  16. ↑ ГА РМЭ, Ф. Р.-808, оп. 1, д. 147, л. 1—3
  17. ↑ ГА РМЭ, Ф. Р.-808, оп. 1, д. 207, л. 1, 2, 4—5
  18. ↑ ГА РМЭ, Ф. Р.-808, оп. 1, д. 255, л. 1—2
  19. ↑ ГА РМЭ, Ф. Р.-808, оп. 1, д. 306, л. 1—4
  20. ↑ В Союзе писателей Марий Эл пополнение и прежний председатель, <https://www.marpravda.ru/news/zhiteyskie-istorii-literatura/v-soyuze-pisateley-mariy-el-novoe-popolnenie-i-prezhniy-predsedatel/>. Тергыме: 4 пеледыш 2026. 
  21. ↑ 1 2 Писательский союз начинается с ассоциации, <https://www.marpravda.ru/news/vsja-respyblika/pisatelskiy-soyuz-nachinaetsya-s-assotsiatsii/>. Тергыме: 4 пеледыш 2026. 
  22. ↑ 1 2 https://rospisatel.ru/sobytija2024/213.html. rospisatel.ru. Тергыме кече: 4 пеледыш 2026.
  23. ↑ 1 2 Марий Эл ТВ: Союзу писателей Марий Эл в 2024 году - 90 лет, <https://web.archive.org/web/20251209225059/https://metr12.ru/mariy_el_tv/29398-marij-jel-tv-sojuzu-pisatelej-marij-jel-v-2024-godu-90-let.html>. Тергыме: 4 пеледыш 2026. 
  24. ↑ Глава парламента Марий Эл вручил награды марийским писателям (руш.). МариМедиа. Тергыме кече: 4 пеледыш 2026.
  25. ↑ 1 2 Такая разная марийская литература (руш.). gg12.ru. Тергыме кече: 4 пеледыш 2026.

Литератур

  • Александров А. М., Беспалова Г. Е., Васин К. К. Писатели Марийской АССР: биобиблиографический справочник. — Йошкар-Ола: Марийское книжное издательство, 1976. — 368 с. — 5000 экз.
  • Беспалова Г. Е., Васин К. К., Зайниев Г. З. Писатели Марийской АССР: биобиблиографический справочник / Отв. А. В. Селин. — Йошкар-Ола: Марийское книжное издательство, 1988. — 376 с. — 5000 экз.
  • История марийской литературы / Отв. редакторы К. К. Васин, А. А. Васинкин. — Йошкар-Ола: Марийское книжное издательство, 1989. — 432 с. — 3000 экз.
  • Писатели Марий Эл: биобиблиографический справочник / Сост. А. Васинкин, В. Абукаев и др. — Йошкар-Ола: Марийское книжное издательство, 2008. — 752 с. — 3000 экз. — ISBN 978-5-7590-0966-5.
  • Марийская литература // Энциклопедия Республики Марий Эл / Отв. ред. Н. И. Сараева. — Йошкар-Ола, 2009. — С. 172—174. — 872 с. — 3505 экз. — ISBN 978-5-94950-049-1.

Кылвер-влак

"https://mhr.ruwiki.ru/w/index.php?title=Марий_литератур&oldid=1235881" гыч налме