Лашманов, Пётр Ильич

РУВИКИ — эрыкан энциклопедий гыч материал
Пётр Ильич Лашманов
Пётр Ильич Лашманов.jpg
Шолыплӱм-влак Пöтыр Ланов, Л-В, Илян Пöтр, Лопшаҥге Пöтыр
Шочмо кече 1905 ий 31 теле(1905-12-31)
Шочмо вер Алёнкино ял, Вараксола волость, Чарла уезд, Озаҥ губерний, Россий империй
Колымо кече 1942 ий 10 шыжа(1942-10-10) (36 ий)
Колымо вер Ленинград фронт
Подданстве  СССР Россий империй
Паша сомыл
писатель, прозаик, поэт, кусарыше, этнограф, краевед, педагог
Усталык ий-влак 1925—1942
Йогын Социал реализм
Жанр почеламут, муро, ойлымаш, статья, кусарымаш
Произведений йылме марий
Дебют «У мурызо» («Новый певец») (Москва, 1929)

Пётр Ильич Лашманов (шоялӱм — Пӧтыр Ланов, 1905, 31 декабрь, Алёнкино ял, Вараксола волость, Чарла уезд, Озаҥ губерний — Ленинград фронт, 1942-шо октябрь) — марий совет поэт, прозаик, кусарыше, этнограф, краевед, педагог. Марий областьысе тоштерын директоржо (кызыт — Марий Эл Республикын Т. Евсеев лӱмеш Калыкле тоштерже)(1933—1934). «Ой, луй модеш» муро текстым авторжо семын кумдан чапланен да ты мурым киноартист да поэт Йыван Кырла «Путёвка в жизнь» (1931) икымше совет йӱкан фильмыште мурен.

Биографий

Йорло кресаньык ешеш шочын. 1927 ийыште Чарла педагогике техникумым тунем пытарен, 1931 ийыште — М. В. Ломоносов лӱмеш Москосо кугыжаныш университетым[1].

1931-1941 ийлаште МарНИИ историй да этнографий секций вуйлатышылан перерыв дене пашам ыштен. «Марий ял» газет редакцийын пашаеҥже[1]. 1933 ий 15 апрель гыч Марий кундем тоштерым (кызыт — Марий Эл Республикын Т. Евсеев лӱмеш Калыкле тоштерже)). Кӱчык жапыште тудлан тоштерын пашашкыже у шӱлышым пурташ йӧным муын. Тоштерын оралтыжым пӱтынек олмыктымо, икымше пачашыште марий автоном областьын историйже, культур, пӱртӱс да экономикыжлан пӧлеклыме экспозиций-влакым вераҥдыме, а кокымшо пачашысе залыште 100 метр кумдыкан сӱрет галерей верланен. Вара (П. И. Лашманов) 6-шо №-ан школышто историйым туныктышылан ыштен (кызыт — Т. И. Александрова лӱмеш 11-ше №-ан лицей)[1].

1931 ийыште Марий автоном областьын Оршанке кантонышто марий-влакын юмыйӱлаштым тунемме шотышто экспедицийым вуйлатен[1].

1942 ий майыште П. Лашманов Йошкар Армийыш налалтын, изирак командир-влакым ямдылыше курсым тунем лектын, изи лейтенант лӱмым налын. 1942 ий октябрьыште тушманын тылыштыже посна пашам шуктымыж годым Ленинград фронтышто увер деч посна йомын[1].

Сылнымут пашаже

1920—1930-шо ийлаште марий газетлаште Пётр Ланов шоялӱм дене этнографий статья, почеламут, ойлымаш-влакын авторышт семын палыме лийын[1].

Поэзий пашаштыже илыш-йӱла фольклор поэтикым, мурысо почеламутым кучышо лийын. 1929 ийыште тӱрлӧ марий автор-влакын «У мурызо» муро сборникыштым ямдылен да савыктен луктын, тышке шкенжынат икмыняр мурыжо пурен[2].

Кумдан палыме марий писатель Я. Ялкайн варажым возен:

«…Тӱшка калыклан калык ойпого негызеш мурым чоҥымо шотышто утларак раш ты задаче деке лишемын. Поэт Пётр Ланов, комсомолец, Москошто савыкталтше „У илыш“ журнал негызеш кушкын, П. Ланов пӱтынь областьысе марий йоча-влак коклаште кумдан палыме икмыняр чапле пионер мурым ыштен. Тудо комсомол такмакым возаш муро ойпогым кучылтын…»[3].

Историйыш «Ой, луй модеш» мурын авторжо семын пурен, марий поэт да киноактер Йыван Кырла «Путёвка в жизнь» икымше совет йӱкан кинофильмыште (1931) йоҥгалтарен[1][4].

Пӧтыр Ланов шоялӱм дене почеламутшо-влак «У илыш» журналыште, «Йошкар кече» газетыште, «У мурызо» сборникыште (Моско, Центризат, 1929) савыкталтыныт. Тыгак Л-В, Илян Пӧтыр, Лопшаҥге Пӧтыр шоялӱм-влак дене пайдаланен[5].

1930-шо ийла тӱҥалтыште поэзий деч ойырлен, кусарыме пашам ышташ тӱҥалын: мутлан, тунамсе мер-политике савыктыш-влакым марлаш кусарен, В. И. Ленинын РКСМ-ын III погынышто ойлымыжым марлаҥден[1].

Палемдымаш

  1. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 Мочаев, 2017, с. 249.
  2. ↑ История марийской литературы / К. К. Васин, А. А. Васинкин. — Йошкар-Ола: Марийское книжное издательство, 1989. — С. 75. — 432 с.
  3. ↑ Ялкаев Я. Я. Роль фольклора в развитии марийской литературы // Литературный критик. — 1935. — № 8. — С. 179.
  4. ↑ Марийская песня под грохот снарядов. www.marpravda.ru. Тергыме кече: 18 шорыкйол 2021. Архивлыме 22 шорыкйол 2021 ий.
  5. ↑ Васин К. К. Псевдонимы марийских литераторов. — краткий историко-литературный справочник. — Йошкар-Ола: Марийское книжное издательство, 1965. — С. 27. — 92 с.

Литератур

  • Зайниев Г. Муро сугынь (Песенный завет) // Мучашдыме кыша (Нескончаемые следы). — Йошкар-Ола: Марийское книжное издательство, 1987.
  • Литература 20-х годов. Поэзия / История марийской литературы. Отв. ред. К. К. Васин, А. А. Васинкин. — Йошкар-Ола: Марийское книжное издательство, 1989. — С. 68—104.
  • Лашманов Пётр Ильич // Марийская биографическая энциклопедия / Авт.-сост. В. А. Мочаев. — Йошкар-Ола: Марийский биографический центр, 2007. — С. 209. — 2032 экз. — ISBN 5-87898-357-0.
  • Кавиева Л. Г., Сепеев Г. А. Лашманов Пётр Ильич // Марийская биографическая энциклопедия / Авт.-сост. В. А. Мочаев. — 2-е изд. — Йошкар-Ола: Марийский биографический центр, 2017. — С. 249. — 606 с. — 1500 экз. — ISBN 978-5-905314-35-3.

Кылвер-влак

"https://mhr.ruwiki.ru/w/index.php?title=Лашманов,_Пётр_Ильич&oldid=1163624" гыч налме