Николаев, Сергей Николаевич

РАН-ын экспертизыже

Россий Шанче Академий
экспертизым эртарен

Кумданрак

РАН-ын экспертизыже

Россий Шанче Академий
экспертизым эртарен

Кумданрак

РУВИКИ-ште тыгай тукымлӱм дене вес еҥ нерген статьям лудаш лиеш: Николаев.

Сергей Николаевич Николаев
Шочмо кече	23 ага 1908(1908-05-23)
Шочмо вер	Овдасола, Кокласола ял шотан илем[d], Морко кундем
Колымо кече	5 шыжа 1993(1993-10-05) (85 ий)
Колымо вер	Йошкар-Ола, Россий
Гражданстве (подданстве)	Россий империй  СССР  Россий
Паша сомыл	драматург, кусарыше, туныктышо, туныктышо, прозаик, общественный деятель, серызе
Усталык ий-влак	1930 — 1993
Жанр	драме[d], театрлык пьесе[d], сценари[d] да кусарымаш[d]
Произведений йылме	марий йылме
Дебют	«Ош когарш» («Белая моль») драме (Йошкар-Ола, 1930)
Премий	Марий АССР-ын кугыжаныш премийже (1980)
Награде	Марий АССР сымыктышын сулло пашаеҥже (1946) Марий АССР-ын калык серызыже (1958) Йошкар-Олан чапланыше гражданинже (1981) Марий АССР Кӱшыл Каҥаш Президиумын Чапкагазше (1941, 1945, 1946, 1949, 1955, 1958, 1983)

Сергей Николаевич Николаев (23 ага 1908, Овдасола, Кокласола ял шотан илем^[d] — 5 шыжа 1993, Йошкар-Ола) — марий совет серызе-драматург, кусарыше, туныктышо, вуйлатыме да мер-политик пашаеҥ. Марий АССР серызе-влак ушемын председательже (1939—1947, 1958—1968). МАССР сымыктышын сулло пашаеҥже (1946). МАССР-ын калык серызыже (1958). Йошкар-Олан чапланыше гражданинже (1981). 1940 ий гыч ВКП(б) йыжъеҥ.

Ӱмыргорно

Икмарда кресаньык ешеш шочын. Шке шочмо Овдасола ялысе школым, кызытсе Морко вел Арын 7 ияш школым, Марий педагогике техникум пелен Чарласе терген-ончыктымо (опытно-показательный) школым, Марий педтехникумым тунем пытарен. 7 ияш школышто марла йылмым да сылнымутым туныктышылан пашам ыштен.

1931 ий гыч Моско педагогике институтышто тунемын, но тудым тунем пытарен огыл да Йошкар-Олашке пӧртылын. Москосо Учпедгизын марий секцийже полшымо дене школ-влаклан марий йылме дене 2 лудшаш книгам да обществоведений дене учебникым луктын. Йошкар-Олаште Мароблонон школ виктержын инспекторжо лийын. 1936 ийыште Марий туныктышо институтын сылнымут факультетшым тунем пытарен.

1938—1941 ийлаште И. С. Палантай лӱмеш сем-театр училищыште марий йылме ден сылнымутым туныктен. 1942 ий гыч Марий АССР-ысе Главлитым вуйлатен. Тидын дене пырляк 1939 гыч 1947 ий марте МАССР-ысе серызе-влак ушемын вуйлатышыже лийын. 1947—1951 ийлаште МАССР-ысе Совмин пелен Сымыктыш паша шотышто виктерым вуйлатен, вара 6 ий жапыште уэш республикысе Главлитым вуйлатен. 1958—1968 ийлаште — Марий серызе-влак ушемын председательже.

1993 ий 5 шыжаште Йошкар-Олаште колен, Турун шӱгарлаште тойымо.

Сылнымут пашаже

Икымше пьесыжлан 1930 ийыште школ драмкружоклан возымо «Ош когарш» да «Тревога» пьесе-влак шотлалтыт. 1930-шо ийла кыдалне тудо «Полатовын сӱанже» пьесым возен, кудыжо вара «Салика» лӱм дене палыме лийын. Маргостеатрыште пьесым марий-влак кокла гыч икымше режиссёр А. И. Маюк-Егоров шынден. 1938 ий 5 апрельыште марий ончышо икымше гана «Саликам» Маргостеатрын сценыштыже ужын.

1939 ийыште СССР писатель ушемыш пурен.

1930-шо ийла мучаште, сар да сар деч варасе ийлаште Сергей Николаев «Вӱдшӧ йога», «У саска», «Лейтенант Огнёв», «Элнет серыште», «Акпарс» драме повестьым да молымат возен.

1960-шо ийлаште тудын «Комиссар-влак» драмыж почеш спектакльым Руш драме театрын сценыштыже шынденыт. Руш да совет драматург-влакын тыгай пьесыштым марлаш кусарен: Л. Толстойын «Власть тьмы», И. Франкон «Шолыштмо пиал», А. Корнейчукын «Фронт», А. Софроновын «Ик олаште» да молымат.

«Илышем да сылнымут корнем» (1988) шарнымаш книган авторжо. «Композитор Палантай» документ фильмын сценарий авторжо.

Мер-политик пашаже

Йошкар-Ола ола каҥашын (1947—1951) да Марий АССР-ысе Кӱшыл Каҥашын депутатше лийын.

Марий АССР-ысе Кӱшыл Каҥаш Президиумын йыжъеҥже (1959—1971, 4 созыв).

Суаптар ден чаплӱм-влак

• Марий АССР сымыктышын сулло пашаеҥже (1946);
• Марий АССР-ын калык серызыже (1958);
• Марий АССР-ын кугыжаныш премийже (1980);
• Йошкар-Олан чапланыше гражданинже (1981);
• Паша Йошкар Тисте орден (1946);
• «Почёт тамга» орден (1951, 1968);
• «Пашаште сеҥымашлан» медаль (1965);
• РСФСР-ысе Кӱшыл Каҥаш Президиумын Чаптаныкше (1960, 1978);
• Марий АССР Кӱшыл Каҥаш Президиумын Чапкагазше (1941, 1945, 1946, 1949, 1955, 1958, 1983).

Шарнымаш

Марий АССР-ын калык серызыже, Йошкар-Олан чапланыше гражданинже Сергей Николаевлан Йошкар-Оласе Пушкин уремысе 8-ше №-ан пӧртыштӧ мемориал оҥам вераҥдыме

• Серызын лӱмжым шочмо Морко велысе Овдасола ялыштыже уремлан пуымо.
• Йошкар-Олаште, серызын илыме да пашам ыштыме пӧртыштыжӧ (Пушкин урем, 8), мемориал оҥам вераҥдыме.
• Сергей Николаевын «Салика» пьесыже, шуко гана уэш да уэш шындалтеш, тачат М. Шкетан лӱмеш Марий калыкле драме театрын сценыж гыч огеш йом да тӱҥ марий театрын шкешотан визит картычкыжлан шотлалтеш.

Тӱҥ произведений-влак

Ӱлнӧ С. Николаевын тӱҥ сылнымут произведенийже да театрыште шындыме спектакльже-влак радамым марла да моло йылмылаш кусарен ончыктымо:

Марла

• Ош когарш: драма [Белая моль]. Йошкар-Ола, 1930. 40 с.
• Тревога: пьеса. Йошкар-Ола, 1931. 28 с.
• Салика: муз. пьеса. Йошкар-Ола, 1938. 60 с.
• Вӱдшӧ йога: драма [Воды текут]. Йошкар-Ола, 1940. 56 с.
• У саска: муз. пьеса [Новые плоды]. Йошкар-Ола, 1941. 68 с.
• Салика: муз. пьеса. Йошкар-Ола, 1943. 52 с.
• Элнет серыште: комедий [На берегу Илети]. Йошкар-Ола, 1945. 64 с.
• Пьеса-шамыч [Пьесы]. Йошкар-Ола, 1947. 252 с.
• Волгыдо корно: пьеса-шамыч [Светлый путь: пьесы]. Йошкар-Ола, 1950. 236 с.
• Кум пьеса [Три пьесы]. Йошкар-Ола, 1956. 196 с.
• Кугу толкын: драма [Бурные годы]. Йошкар-Ола, 1961. 64 с.
• Элнет пӱнчерыште: повесть [В Илетском бору]. Йошкар-Ола, 1962. 88 с.
• У саска: пьеса-влак [Новые плоды: пьесы]. Йошкар-Ола, 1965. 208 с.
• Вӱдшӧ йога: пьеса-влак [Воды текут: пьесы]. Йошкар-Ола, 1968. 248 с.
• Комиссар-влак: пьеса-влак [Комиссары: пьесы]. Йошкар-Ола, 1974. 188 с.
• Эрвыкай: повесть да ойлымаш-влак Йошкар-Ола, 1982. 224 с.
• Пеледше мланде: ойырен налме пьеса-влак [Земля в цвету: пьесы]. Йошкар-Ола, 1986. 207 с.
• Коммисарын чапше: драма [Честь комиссара] // Кугу толкын: марий драматургий антологий. Йошкар-Ола, 1987. С. 98—160.

Вес йылмылашке кусарыме

• Ош когершӹ: драма [Белая моль] / пер. на горномар. Козьмодемьянск, 1932. 44 с.
• Девушка в шинели: пьеса / пер. на рус. П. Балашова. Йошкар-Ола, 1942. 48 с.
• Пьесы. Йошкар-Ола, 1952. 244 с.
• Салика: муз. пьеса / пер. на горномар. Йошкар-Ола, 1970. 76 с.
• Большая волна: драма / пер. на рус. П. И. Железнова. Йошкар-Ола, 1967. 54 с.
• Комиссары: драма / пер. Г. Константинова. Йошкар-Ола, 1972. 68 с.
• Комиссары: пьесы. М., 1981. 232 с.

Театр постановко-влак

• Салика: муз. комедия. (Мар. театр) 1938, 1939, 1942, 1954, 1956, 1966, 1973, 1988, 1999, 2004.
• 18-ше ий [18-й тод: драма]. (Мар. театр) 1938.
• Вӱдшӧ йога [Воды текут: драма]. (Мар. театр) 1940.
• У саска [Новые плоды: комедия]. (Мар. театр) 1941, 1963.
• Лейтенант Огнёв: драма. (Мар. театр) 1941.
• Шинелян ӱдыр [Девушка в шинели: драма]. (Мар. театр) 1942.
• Элнет серыште [На берегу Илети: комедия]. (Мар. театр) 1944.
• Шочмо кече [День рождения: драма]. (Мар. театр) 1947.
• Айвика: муз. драма. (Мар. театр) 1948, 1962, 1982.
• Мланде пеледеш [Земля цветёт: драма]. (Мар. театр) 1951.
• Ӱжара волгалтеш [Зарево: драма]. (Мар. театр) 1952.
• Кугу толкын [Большая волна: драма]. (Мар. театр) 1960.
• Комиссары: драма. (Рус. театр) 1970.
• Комиссарын чапше [Честь комиссара: драма]. (Мар. театр) 1974.
• Айвика: муз. драма. (МТЮЗ) 1991.

Палемдымаш

Литератур

• Александров А. М., Беспалова Г. Е., Васин К. К. Сергей Николаев // Писатели Марийской АССР: биобиблиографический справочник. — Йошкар-Ола: Марийское книжное издательство, 1976. — С. 208—212. — 368 с. — 5000 экз.
• Беспалова Г. Е., Васин К. К., Зайниев Г. З. С. Николаев // Писатели Марийской АССР: биобиблиографический справочник / Отв. А. В. Селин. — Йошкар-Ола: Марийское книжное издательство, 1988. — С. 199—203. — 376 с. — 5000 экз.
• Сергей Николаевич Николаев // История марийской литературы / Отв. редакторы К. К. Васин, А. А. Васинкин. — Йошкар-Ола: Марийское книжное издательство, 1989. — С. 317—329. — 432 с. — 3000 экз.
• Сергей Николаев // Писатели Марий Эл: биобиблиографический справочник / Сост. А. Васинкин, В. Абукаев и др. — Йошкар-Ола: Марийское книжное издательство, 2008. — С. 441—445. — 752 с. — 3000 экз. — ISBN 978-5-7590-0966-5.
• Николаев Сергей Николаевич // Энциклопедия Республики Марий Эл / Отв. ред. Н. И. Сараева. — Йошкар-Ола, 2009. — С. 577. — 872 с. — 3505 экз. — ISBN 978-5-94950-049-1.
• Зайниев Г. З. Николаев Сергей Николаевич // Марийская биографическая энциклопедия / Авт.-сост. В. А. Мочаев. — 2-е изд. — Йошкар-Ола: Марийский биографический центр, 2017. — С. 308—309. — 606 с. — 1500 экз. — ISBN 978-5-905314-35-3.
• Николаев Сергей Николаевич // Писатели Марий Эл: биобиблиографический справочник / Сост. Г. Сабанцев, Ю. Соловьёв и др. — Йошкар-Ола: Марийское книжное издательство, 2020. — С. 246—249. — 423 с. — 1000 экз. — ISBN 978-5-7590-1285-6.

Кылвер-влак

• Энциклопедия «Всемирная история». Николаев Сергей Николаевич Архивысе копий 28 шыжа 2020 гыч
• Биографический банк данных «Личности». Николаев Сергей Николаевич Архивысе копий 24 ӱярня 2016 гыч
• Автору «Салики» исполнилось бы 100 лет. 20.03.08. Mariuver Архивысе копий 22 пургыж 2020 гыч
• МБУК «Моркинская ЦБС». Сергей Николаев Архивысе копий 17 пургыж 2020 гыч
• Национальная библиотека Республики Коми. Николаев Сергей Николаевич (23.03.1908 — 05.10.1993) Архивысе копий 19 пургыж 2020 гыч