Новосёлов, Игорь Алексеевич

Игорь Алексеевич Новосёлов
Игорь Алексеевич Новосёлов
Шочмо кече	8 кылме 1923
Шочмо вер	Шернур, Марий Автоном Совет Социализм Республик, РСФСР[d], СССР;
Колымо кече	28 сӱрем 1992 (68 ий)
Колымо вер	Моско, Россий;
Гражданлык	СССР → Россий
Паша сомыл	партий пашаеҥ, депутат
Награде да премий	; Марий АССР тӱвыран сулло пашаеҥже (1973); Марий АССР Кӱшыл Каҥаш Президиумын Чаптаныкше (1957)

Игорь Алексеевич Новосёлов (8 кылме 1923, Шернур, Марий Автоном Совет Социализм Республик — 28 сӱрем 1992, Моско) — совет партий да кугыжаныш пашаеҥ. Марий АССР Кӱшыл Каҥаш Вуйвер Председательын алмаштышыже (1980—1985), Марий областьысе КПСС комитетын идеологий шотышто секретарьже (1979—1985). Марий АССР тӱвыран сулло пашаеҥже (1973). Кугу Ачамланде сарын салтакше. 1943 ий гыч ВКП(б) йыжъеҥ.

Илыш корныжо

1923 ий 8 ноябрьыште кызытсе Марий Элысе Шернур вел Шернур посёлкышто шочын. Ача-аважын кусныл илымыштлан кӧра, Шернур, Йошкар-Ола, Киров школлаште тунемын, 1941 ийыште Моско кундемысе Можайск олаште кыдалаш школым визытан дене тунем пытарен^[1]^[2].

1941 ий августышто Моско воктенысе Можайск гыч РККА-ш ӱжалтын. Кугу Ачамланде сарын салтакше: диверсант-влакым пытарыме шотышто Можайскысе истребитель батальонын шкекумылъеҥже (доброволец), 1942—1944 ийлаште — Брянскысе фронтышто (руш.) (мар. 202-шо танк бригадын зенит артиллерийысе взвод командир, кугурак лейтенант, майор марте служиен. 1944 ий декабрьыште, нелын сусыргымо деч вара, комиссоватлыме, II тӱшка инвалид. 1943 ийыште ВКП(б)-ш пурен^[3]. I степенян (кок гана) да II степенян Ачамланде сар, Йошкар Шӱдыр орден, медаль-влак дене палемдалтын^[1]^[2].

1945—1951 ийлаште Марий АССР Кужэҥер кыдалаш школышто историйым туныктышылан пашам ыштен. 1955 ийыште Н. К. Крупская лӱмеш Марий педагогике институтым визытан дене тунем пытарен. 1951 ийыште партий пашаш шогалын: инструктор, 1960—1963 ийлаште — школ ден вуз пӧлкам вуйлатыше, 1965—1979 ийлаште — пропаганде да агитаций пӧлкам вуйлатыше, 1979—1985 ийлаште — Марий кундемысе КПСС комитетын идеологий шотышто секретарьже^[1]^[2].

1963—1990 ийлаште, 6 созыв жапыште, Марий АССР Кӱшыл Каҥашын (руш.) (мар. депутатше лийын. 1980—1985 ийлаште Президиум председательын алмаштышыже лийын^[1]^[2]^[4]^[5].

Пашан Йошкар Тисте орденже (кок гана), «Чап Тамга» орден, медаль-влак, «Пашаште ойыртемалтмылан» медаль, тыгак РСФСР Кӱшыл Каҥаш Президиумын Чаптаныкше дене (кок гана) палемдалтын^[1]^[2].

1992 ий 28 сӱремыште Москошто илыш гыч каен^[1]^[2].

Чаплӱм да суаптар-влак

Марий АССР тӱвыран сулло пашаеҥже (1973)^[1]^[2]
Пашан Йошкар Тисте орденже (1971, 1976)^[1]^[2]
«Чап Тамга» орден (1966)^[1]^[2]
I степенян Ачамланде сар орден (27.10.1944, 06.04.1985)^[1]^[2]
II степенян Ачамланде сар орден (06.11.1943)^[1]^[2]
Йошкар Шӱдыр орден (10.07.1943)^[1]^[2]
«1941—1945 ийласе Кугу Ачамланде сарыште Германийым сеҥымылан» медаль (09.05.1945)^[3]
«Пашаште ойыртемалтмылан» медаль (1960)^[1]^[2]
«Чапле пашалан. Владимир Ильич Ленинын шочмыжлан 100 ий темме лӱмеш» юбилей медаль
РСФСР Кӱшыл Каҥаш Вуйверын Чаптаныкше (1965, 1983)^[1]^[2]
Марий АССР Кӱшыл Каҥаш Президиумын Чаптаныкше (1957)^[1]^[2]

Палемдымаш

↑ ¹ ² ³ ⁴ ⁵ ⁶ ⁷ ⁸ ⁹ ¹⁰ ¹¹ ¹² ¹³ ¹⁴ ¹⁵ Мочаев, 2007, с. 259.
↑ ¹ ² ³ ⁴ ⁵ ⁶ ⁷ ⁸ ⁹ ¹⁰ ¹¹ ¹² ¹³ ¹⁴ ¹⁵ Новосёлов Игорь Алексеевич (руш.). Тергыме кече: 5 кылме 2025.
↑ ¹ ² Бессмертный полк. Йошкар-Ола. Новосёлов Игорь Алексеевич (руш.). portret.moypolk.ru. Тергыме кече: 5 кылме 2025.
↑ Листая страницы истории К 100-летию Республики Марий Эл (неопр.). news.myseldon.com. Тергыме кече: 5 кылме 2025. Архивлыме 17 теле 2021 ий.
↑ Официальный сайт Госсобрания Республики Марий Эл (неопр.). old.gsmari.ru. Тергыме кече: 5 кылме 2025.

Литератур

Новосёлов Игорь Алексеевич // Марийская биографическая энциклопедия / Авт.-сост. В. А. Мочаев. — Йошкар-Ола: Марийский биографический центр, 2007. — С. 259. — 2032 экз. — ISBN 5-87898-357-0.
Мочаев В. А. Новосёлов Игорь Алексеевич // Марийская биографическая энциклопедия / Авт.-сост. В. А. Мочаев. — 2-е изд. — Йошкар-Ола: Марийский биографический центр, 2017. — С. 311―312. — 606 с. — 1500 экз. — ISBN 978-5-905314-35-3.

Кылвер-влак

Новосёлов Игорь Алексеевич | Музей (руш.). museum.marsu.ru.
Новоселов Игорь Алексеевич, 1923. Документы участника войны. (руш.). Память народа.

[_594f212b566bdb75-1] ¹ ² ³ ⁴ ⁵ ⁶ ⁷ ⁸ ⁹ ¹⁰ ¹¹ ¹² ¹³ ¹⁴ ¹⁵ Мочаев, 2007, с. 259.

[:0-2] ¹ ² ³ ⁴ ⁵ ⁶ ⁷ ⁸ ⁹ ¹⁰ ¹¹ ¹² ¹³ ¹⁴ ¹⁵ Новосёлов Игорь Алексеевич (руш.). Тергыме кече: 5 кылме 2025.

[:1-3] ¹ ² Бессмертный полк. Йошкар-Ола. Новосёлов Игорь Алексеевич (руш.). portret.moypolk.ru. Тергыме кече: 5 кылме 2025.

[4] Листая страницы истории К 100-летию Республики Марий Эл (неопр.). news.myseldon.com. Тергыме кече: 5 кылме 2025. Архивлыме 17 теле 2021 ий.

[5] Официальный сайт Госсобрания Республики Марий Эл (неопр.). old.gsmari.ru. Тергыме кече: 5 кылме 2025.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]