Олыкмарий-влак
| Олыкмарий-влак | |
|---|---|
| Калык чот | 400 тӱжем наре еҥ |
| Вераҥдылмаш |
|
| Йылме | олык-эрвел марий, руш |
| Религий | православий, марий юмынйӱла |
| Кушко пура | |
Олыкмарий-влак (Северо-восточные марийцы; мар. Олык марий) — марий-влакын эн кугу этнолингвистике тӱшкашт.
Чот
Эрвел марий-влак дене пырля «олык-эрвел марий-влак» иктеш улшо этнос тӱшкам ыштат[1]. Ик олыкмарий йылме аралалт кодын. 2002 ийысе чумыр Российысе калыкым шотлымашын уверже почеш олык (олык-эрвел) марий семын шкеныштым 604 298 марий гыч 56 119 (але 9 %) еҥ палемден ойлен, тидын шотыштак «олыкмарий» семын — 52 410 еҥ, лачшымак «олык-эрвел марий» семын — 3 333 еҥ, «эрвел марий» (эрвел (Урал) марий) семын — 255 еҥ, тидыже тӱҥ шотышто шкем калыкын ик лӱмжӧ — «марий»[1][2] — лӱм дене лӱмдаш пеҥгыдемдалтше йӱла (мелын улмо) нерген ойла. Южо аклымаш почеш олык (олык-эрвел) марий-влакын чотышт 700 000 утла марий кокла гыч 580 000 наре еҥ лиеш (80 утла %)[3].
Лӱм лекмаш
Олыкмарий лӱм рушла гыч лектеш. Кугезе руш йӱла почеш, Юлын лап шола серыштыже илыше калыкым олык еҥ маныт.
Историй
Этнографий тӱшкан чумыргымыжо IX—XVI курымлаште марий-влакын иквереш илыме верыштышт, утларакшым Кугу Какшан да Виче эҥер коклаште лийын. Тудын негызшым Вӱтла-Виче эҥер коклаште верланыше, шкеныштым эҥер лӱм дене манше территориальный шкевелче ушем-влак ыштеныт. Шуко курым пырля илыме жапыште одо ден коми, тыгак суас, чуваш да руш-влак дене чак кыллан кӧра ик, курыкмарий-влак деч торлышо, йылме, озанлык паша, сурт сомыл, илыш-йӱла, койыш-шоктыш, менталитет ойыртем ышталтын.
Марий-влакын Вӱтла-Виче эҥер коклаште кечывалвел-касвел гыч йӱдвел-эрвелыш Юлыш да Вичыш йоген пурышо эҥер-влак мучко шарлымышт семын локальный этнотерриториальный манме тӱшка-влак чумыргеныт. XIV—XV курымлаште Шӧртньӧ Орда ден Озаҥ ханствын администрацийже, олыкмарий-влак коклаште улшо озанлык кылым, культур-илышкыл ойыртемым шотыш налме негызеш кумдаҥдаш тыршен, нуным 3 административно-фискальный территориальный ышталтмашке (даругыш) пуртен: Галицкийыш, Алатысыш да Арскысыш. Нунын кокла гыч кажныже шӱдылык-волостьлан шелалтын, нунын кӧргыштӧ шкеныштын территориальный микрогруппышт лийыныт.
Тыгак ончо
- «Олыкмарий-влакын кавасе ватышт» — олыкмарий-влакын сурт кӧргыштым, илыш-йӱлаштым, койышыштым да традицийыштым ончыктышо 2012 ийысе Россий фильм; тӱрыснек марий йылме дене войзымо.
Палемдымаш
- ↑ 1 2 Всероссийская перепись населения 2002 года. Перечень встретившихся в переписных листах вариантов самоопределения населения по вопросу «ваша национальная принадлежность». Тергыме кече: 15 сӱрем 2011. Архивировано из оригинала 16 шорыкйол 2017 ий.
- ↑ Всероссийская перепись населения 2002 года. Тергыме кече: 15 сӱрем 2011. Архивлыме 2 пургыж 2008 ий.
- ↑ Joshuaproject. Mari, Low of Russia / Луговые (лугово-восточные) марийцы Архивысе копий 7 кылме 2011 гыч (англ.)
Литератур
- Марийцы луговые // Энциклопедия Республики Марий Эл / Отв. ред. Н. И. Сараева. — Йошкар-Ола, 2009. — С. 522—523. — 872 с. — 3505 экз. — ISBN 978-5-94950-049-1.
| Тӱвыра | |
|---|---|
| Этнографий тӱшка-влак | |
| Марий-влакын илыме верышт | |
| Марий йылме | |
| Религий дене кыл | |
| Тӱрлӧ | |
