Беляев, Иосиф Иванович
| Иосиф Иванович Беляев | |
|---|---|
 | |
| Шочмо кече | 1899 ий 4 вӱдшор |
| Шочмо вер | Россий империй, Озаҥ губерний, Чыкма уезд, Пайскурык ял |
| Колымо кече | 1991 ий 14 сӱрем (92 ий) |
| Колымо вер | Йошкар-Ола |
| Гражданлык |
 Россий империй СССР |
| Паша сомыл | серызе, туныктышо |
| Награде да премий |
|
Иосиф Иванович Беляев (4 вӱдшор 1899, Пайскурык — 14 сӱрем 1991, Йошкар-Ола, Марий Автоном Совет Социализм Республик) — курыкмарий серызе, туныктышо, I степенян Ачамланде сар орденын кавалерже, 1941—1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын салтакше[1].
Илыш корныжо
Иосиф Беляев 1899 ий вӱдшор тылзын 4-ше кечынже Россий империй Озаҥ губерний Чыкма уезд Пайскурык ялысе кресаньык ешеш шочын. 1915 ийыште Пертнур кок классан школым тунем лектын. Вара Йӱрнӧ селасе кӱшыл тӱҥалтыш училищыште тунемын, тидын деч вара Угарман губернийыште почто пашаеҥ лийын. 1918 ийыште шке кумылын Йошкар Армийыш каен. Граждан сарын салтакше. 1920 ий гыч икмыняр жап шочмо верыштыже сарзывуйлан пашам ыштен, вара уэш армийыш батальон комиссар семын ӱжалтын[1].
Курыкмарий педтехникумым тунем лекмеке, 1927 ийыште, Иосиф Беляев Моско кугыжаныш университетын экономике факультетшын студентше лийын. 1931 ий гыч МарНИИ-ште ялозанлык пӧлка вуйлатышылан пашам ыштен, институтын шанче секретарьже лийын. 1937 ийыште тудым Республикысе ялозанлык опыт станцийын директоржылан шогалтеныт. 1938 ий гыч Йошкар-Оласе кыдалаш тунемме тӧнежлаште географий туныктышылан пашам ыштен[1].
Кугу Ачамланде сарын салтакше. 1942—1943 ийлаште Йошкар Армийын ончыл верыштыже лийын. Нелын сусыргымеке, шочмо верышкыже пӧртылын. Педагогике пашаш пӧртылын: Чыкмасе ялозанлык техникумышто туныктен, Шернур ялозанлык школын директоржо лийын, тыглай туныктышылан пашам ыштен[1].
1922 ийыште Иосиф Беляев драматургий сылнымутым возаш тӱҥалын. Тунамак изи ойлымаш ден очерк-влакым возен, нуным «Кыралшы» («Куралыше») газетыште савыктен. Студент улмыж годым (Моско) грамотыдымылыкым пытарыме шотышто школ-влаклан икмыняр хрестоматий, сборник-влакым ямдылен да савыктен. 1929 ийыште колхозым ыштыме жапыште ялысе вашшогымаш нерген «Тылык ӹдӹр Олина» («Тулык ӱдыр Олина») пьесым возен, тиде Чыкмаште да Москошто посна книга дене савыкталтын. Кугу Ачамланде сар деч ончыч эртымгорно нерген трилогийым возен, тудо «Кӱдырчӧ деч ончыч», «Кучедалмаш», «Патриот-влак» пьесе-влак гыч шога, тушто 1914 гыч 1945 ийла марте марий ялысе илыш сӱрет ончыкталтын[1].
Нунын почеш ялысе калык шке кумылын спектакль-влакым шынден. Сар деч вара марий калыкын революций деч ончычсо эртымгорныжо, граждан сар нерген икмыняр шарнымашан ойлымашым да сонарзе ойлымаш циклым возен[1].
Иосиф Беляев кужу ӱмырым илен, но илышыжын пытартыш ийлаштыже сылнымут паша деч кораҥын. 1991 ий 14 сӱремыште Йошкар-Олаште колен[1].
Тӱҥ произведенийже-влак
- У ӹлӹш : кого эдемвлӓлӓн тыменяш лыкмы букварь [Новая жизнь : букварь для взрослых]. М., 1930. 80 с.
- Тылык ӹдӹр : пьеса [Сиротка]. Козьмодемьянск, 1930. 20 с.
- Тулык ӱдыр Олина [Сиротка Алина]. М., 1931. 38 с.
- Хӹдӹртӹш анзыц: пьеса // Пьесӹвлӓ [Пьесы]. Йошкар-Ола, 1964. С. 88—121.
- Патриотвлӓ : пьеса // Сӓмӹрӹк сӓндӓлӹк. Йошкар-Ола, 1964. С. 78—119.
- Вӹцлӹ иштӹш вашталтмашвлӓ : шайыштмаш // Кырык сирӹш- ты, Йыл тӹрӹштӹ. Йошкар-Ола, 1967. С. 10—18.
- Кредӓлмӓш : пьесӹвлӓ [Борьба : пьесы]. Йошкар-Ола, 1982. 100 с.
Суаптар
.svg){kind=small}
Палемдымаш
- ↑ 1 2 3 4 5 6 7 Иосиф Беляев (руш.). mari-lab.ru. Тергыме кече: 30 кылме 2025.
- ↑ Электронный банк документов «Подвиг народа в Великой Отечественной войне 1941—1945 гг.».
Литератур
- Патыр курым. Кырык мары антологий. Йошкар-Ола, Книгам лыкшы мары издательство, 1980.
- Писатели Марий Эл: биобиблиографический справочник / сост.: А.Васинкин, В.Абукаев и др. — Йошкар-Ола: Марийское книжное издательство, 2008. — 752 с. С. 94-95.
- Писатели Марийской АССР : биобиблиогр. справ. Йошкар-Ола, 1976. С. 37—38.
- Краткая биогр. справка // Патыр курым. Йошкар-Ола, 1980. С. 295.
- Егоров Н. Илышлан мелын // Ончыко. 1984. № 2. С. 96—98.
- Беляев О. Ик курымын соты кишӓжӹ : ӓшӹндӓрӹмӓш // У сем. 1999. № 1. С. 113—124.
- Краткая биогр. справка // У сем. 1999. № 4. С. 64.
- Егоров Н. Хӹдӹртӹшвлӓ вашт: очерк // У сем. 1999. № 1. С. 125—129.
- МБЭ. Йошкар-Ола, 2007. С. 46—47.