Марий калык йомак-влак
Марий калык йомак-влак (руш. Марийские народные сказки, курыкмар. Мары халык ямаквлӓ) — фольклорын прозо жанрже, шонен лукмо, фантастике сынан исторически шочшо эпический произведений.
Сӱретлымаш
Марий йомак-влакын сюжет системышт пӱтынь финн-угор йомак арсенал да руш ден тюрк йылман калык-влак деч налме (заимствований) негызеш чумыргалтын.
Марий йомак-влакын кум тӱҥ видше:
- юзо йомак-влак;
- янлык нерген йомак-влак;
- илыш-йӱла йомак-влак.
Нунын коклаште кугу верым юзо йомак-влак айлат. Нуно янлык нерген да илыш-йӱла йомак-влак деч утларак вияҥше сюжетный действий дене ойыртемалтыт. Тушто йомак йӱла радам шукталтеш. Геройын мланде йымалсе кугыжанышыш кайымыже, кудыжо марий-влакын мланде йымалсе тӱня нерген тошто шонымашышт деке конда, Вуверкуван ӱдыр-влакым тергымыже, героине-шамычын кайыкыш савырнымышт, геройын кӱсле почеш кайымыж гай мотив-влак марий калыкын ӱшанымашыжланат, йомак усталыкшыланат келшен толыт.
Янлык нерген йомаклаште марий-влакын пӱртӱс нерген тошто шонымашышт ончыкталтыныт: анимизм, антропоморфизм, тотемизм.
Илыш-йӱла йомаклаште каласкалымаш пеш куштылго, тушто йӱла-радам (обрядность) уке. Тиде йомак тӱшка пӱсӧ идейный манме виктыш дене ойыртемалтеш. Тушто произведений-влакын кок тӱҥ тӱшкаштым палемдыман: Иктыже айдемын осал койышыжо-влакым мыскылымашлан пӧлеклалтын, тыште герой семын окмак, шояче, його, чоя, шолыштшо-влак улыт; весыже еш конфликт-влакым сӱретла, нунын геройышт — окмак да його марий, осал да ӱскырт вате да т. м.
Марий йомак-влакын Юл кундем да Приуралье калык-влакын йомакышт дене, поснак сюжет ден мотив-шамыч шотышто, шуко икгайлык уло. Сюжет-влакын икгайлыкышт йылме да тӱвыран икоянлыкышт, социал-экономике, тӱвыра кыл-влакын кужун шуйнымышт дене умылтаралтеш. Но, йомак-влакын икоянлыкыштым ончыде, тушто шуко специфике да калыкле уло. Тиде шкешотанлык йомак-влакын идей, эстетике содержанийыштышт, йылмыште, стильыште, йырвелсе чынлыкым (действительностьым), илыш-йӱла обстановкым, герой-влакын действийыштым да койышыштым сӱретлымаште ончыкталтеш.
Марий калык йомакым чумырышо да шымлыше-влак
Йомак-влакым шымлымашке шке надырыштым тыгай марий шанчызе-влак пыштеныт: В. А. Акцорин, К. К. Васин, А. Е. Китиков, И. С. Иванов, С. С. Сабитов да молат[1].
Кызытсе жапыште
Йошкар-Олаште 2019 ий гыч «Ший пӱян ший Пампалче» марий йомак да калык усталык тоштер пашам ышта. Тоштер марий калык йӱлалан, преданийлан, йомак да миф-влаклан пӧлеклалтын[2].
Марий йомак-влак кызытсе сылнымутан литературышто да анимаций проектлаште вашлиялтыт. «Юл кундемысе патыр-влак» («Волжские богатыри») цикл гыч марий йомак-влакын мотивышт почеш «Маршан» мультфильмым ыштыме[3].
2025 ийыште режиссёр Денис Шаблийын фэнтези жанрыште «Марий йомак-влак» («Марийские сказки») фильмже лектын[4].
Сӱретан книга-влак, комикс-влак савыкталтыт[5].
Палемдымаш
- ↑ Марийские бытовые сказки: жанровое своеобразие и поэтика (руш.). cheloveknauka.com. Тергыме кече: 2 пеледыш 2026.
- ↑ Музей марийской сказки и народного творчества «Сереброзубая Пампалче». culturemariel.ru. Тергыме кече: 26 ага 2026.
- ↑ Мультфильм «Маршан» по мотивам марийских сказок из цикла«Волжские богатыри» с тифлокомментариями (руш.). Тергыме кече: 26 ага 2026.
- ↑ Марийские сказки, 2025. Кинопоиск. Тергыме кече: 26 ага 2026.
- ↑ В Йошкар-Оле издали комикс в стиле фентези на марийском языке. kidsher.ru. Тергыме кече: 26 ага 2026.
Литератур
- Сказка // Энциклопедия Республики Марий Эл / Отв. ред. Н. И. Сараева. — Йошкар-Ола, 2009. — С. 712. — 872 с. — 3505 экз. — ISBN 978-5-94950-049-1.
- Марийские народные сказки.— Йошкар-Ола, 2003.
| Тӱвыра | |
|---|---|
| Этнографий тӱшка-влак | |
| Марий-влакын илыме верышт | |
| Марий йылме | |
| Религий дене кыл | |
| Тӱрлӧ | |
