Луков, Парамон Павлович

Парамон Павлович Луков
Шочмо кече	1915 ий 8 теле(1915-12-08)
Шочмо вер	Росий империй, Ильна губерний, Вӱрзым уезд, Кугэҥер ял
Колымо кече	2000 ий 3 пургыж(2000-02-03) (84 ий)
Колымо вер	Марий АССР, Шернур кундем, Койсола ял
Гражданлык	Россий империй  СССР  Россий
Паша сомыл	серызе, туныктышо, драматург
Награде да премий	Марий АССР-ын сулло туныктышыжо (1951), Марий АССР Президиум Верховный Советын Чапкагазше.

Парамон Павлович Луков (шоялӱмжӧ — Луков Паю) (8 теле 1915, Кугэҥер (Шернур кундем), Марий Автоном Совет Социализм Республик — 3 пургыж 2000, Койсола, Марий Эл Республик) — марий совет писатель, туныктышо. Марий АССР школын сулло туныктышыжо (1951). Кугу Ачамланде сарын салтакше. 1943 ий гыч ВКП(б) йыжъеҥ.

Илыш корныжо

1915 ий 21 декабрьыште Марий Элын кызытсе Шернур вел Койсола ялысе кресаньык ешеш шочын.

Койсола тӱҥалтыш школым, Шернурысо самырык кресаньык-влаклан школым тунем лектын, 1935 ийыште Шернур педагогике техникумым тунем пытарен. 1935 ий гыч шочмо районын школлаштыже руш йылмым туныктышылан пашам ыштен.

1942 ий апрельыште Йошкар Армий радамыш ӱжалтын. Кугу Ачамланде сарын салтакше: 189 посна корным чоҥышо батальонын сапёржо, ефрейтор, 1943 ий гыч — Волхов да Ленинград фронтлаште 220 шапаш стрелок-влак полк ротын парторгшо. 1943 ийыште ВКП(б)-ш пурен. 1946 ийыште армий гыч демобилизоватлалтын. II степенян Ачамланде сар орден да медаль-влак дене, тидын коклаште «Сарзылык суаплан» медаль дене палемдалтын.

Сар деч вара уэш туныктымо пашаш пӧртылын. 1950 ийыште, пашам кодыде, Н. К. Крупская лӱмеш Марий педагогике институтым тунем лектын. 1976 ийыште пенсийыш лекмешкыже, Койсола тӱҥалтыш школышто туныктышылан, директорлан пашам ыштен. 1969 ийыште I класслан марий грамматике дене учебникым савыктен.

1951 ийыште тудлан «Марий АССР школын сулло туныктышыжо» чаплӱмым пуымо. «Пашаште чолгалыклан», «Пашаште ойыртемалтмылан» медаль-влак да Марий АССР Кӱшыл Каҥаш Президиумын Чаптаныкше дене палемдалтын.

2000 ий 3 пургыжышто ватыж дене пырля Марий Элын Шернур вел Койсола ялысе шке пӧртыштыжӧ шикшеш аярген колен. Марий Элын Шернур вел Веткан почиҥга ял шӱгарлаш тойымо.

Сылнымут паша

1929 ийыште возаш тӱҥалын, «Олий» икымше ойлымашыже 1933 ийыште «У вий» (кызыт «Ончыко») журналыште савыкталтын. «Йошкар кече», «Марий коммунист», «Марий коммуна» газет-влакын чолга селькоржо лийын. Колхоз илыш, марий ялын пашаж нерген возен.

Драматург семынат палыме. Тудын «Колхоз керте» пьесыже эше 1933 ийыште «У вий» журналыште савыкталтын. А эн сай ойлымашыже, очеркше, повестьше «Изи годым», «Ура шӱман еҥ» посна книга дене савыкталтыныт.

Йоча-влаклан ойлымаш ден повесть-влакын авторжо, чӱчкыдын «Эрвий» альманахыште, тӱшкан сборниклаште савыкталтыныт, нунын коклаште курыкмарлат лийыныт.

Тӱҥ произведений-влак

Умбакыже П. П. Луковын тӱҥ произведенийже-влакын марла лӱмерже ончыкталтеш:

• Колхоз керте: койдарчык [Колхоз осилил: комедия] // У вий. ― 1933. ― № 11. ― С. 1—6.
• Олий: ойлымаш // У вий. ― 1933. ― № 4. ― С. 33—40; № 5. ― С. 32—46.
• То же // Тӱҥалтыш: рвезе писатель-влак альманахышт. ― М., 1934. ― С. 100—135.
• Пызле // Пӧлек: ойлымаш-влак. ― Йошкар-Ола, 1962. ― С. 21—23.
• Нечке йоча; Вован книгаже // Кечан эрдене. ― Йошкар-Ола, 1965. ― С. 11; 16—17.
• Изи годым: повесть ден ойлымаш-влак [В детстве: повесть и рассказы]. ― Йошкар-Ола, 1966. ― 84 с.
• Йӧратыме туныктышо: ойлымаш-вл. [Любимый учитель: рассказы]. ― Йошкар-Ола, 1969. ― 44 с.
• Ура шӱман еҥ: ойлымаш-вл. [Беспокойное сердце: рассказы]. ― Йошкар-Ола, 1973. ― 86 с.
• Пеледыш: ойлымаш // Ончыко. ― 1979. ― № 1. ― С. 107—112.
• Эчан ден Полкан: ойлымаш // Эрвий. ― Йошкар-Ола, 1984. ― С. 121—127.
• Ава шӱм: ойлымаш // Эрвий. ― Йошкар-Ола, 1985. ― С. 27—31.

Чаплӱм да суаптар

• Марий АССР школын сулло туныктышыжо (1951);
• РСФСР калык просвещенийын отличникше;
• II степенян Ачамланде сар орден (06.04.1985);
• «Сарзылык суаплан» медаль (25.05.1945);
• «Ленинградым аралымылан» медаль (31.12.1943);
• «1941—1945 ийласе Кугу Ачамланде сарыште Германийым сеҥымылан» медаль (09.05.1945);
• Жуков медаль (19.02.1996);
• «Пашаште чолгалыклан» медаль;
• «Пашаште ойыртемалтмылан» медаль;
• Марий АССР Кӱшыл Каҥаш Президиумын Чаптаныкше.

Шарнымаш

2015 ий декабрьыште Марий Элын Шернур районыштыжо писатель да педагог П. П. Луковын (Луков Паюн) шочмыжлан 100 ий темме лӱмеш шарнымаш вашлиймаш-влак эртеныт. А. Конаков лӱмеш Шернур тоштер-ончер комплексын пашаеҥже-влак писательын книга, периодике савыктыш да документ-влакын ончерыштым чумыреныт, а верысе книгагудо пашаеҥ-влак П. П. Луков нерген книгам ямдыленыт.

Палемдымаш

Литератур

• Александров А. М., Беспалова Г. Е., Васин К. К. Луков Паю // Писатели Марийской АССР: биобиблиографический справочник. — Йошкар-Ола: Марийское книжное издательство, 1976. — С. 178—179. — 368 с. — 5000 экз.
• Черных С. Койсола-Кугенер велне пагалат // Марий Эл. 1995. 8 декабрь.
• Артамонов Ю. Самырык возымым чарна, шоҥго лап возын тырша // Марий Эл. 1997. 2 сентябрь.
• Осипова З. Тыгае ыле ачана: илышым йӧратыше, поро да чолга // Марий Эл. 2005. 10 декабрь.
• Зайниев Г. З. Луков Паю (Парамон Павлович) // Марийская биографическая энциклопедия / Авт.-сост. В. А. Мочаев. — Йошкар-Ола: Марийский биографический центр, 2007. — С. 218. — 2032 экз. — ISBN 5-87898-357-0.
• Луков Паю // Писатели Марий Эл: биобиблиографический справочник / Сост. А. Васинкин, В. Абукаев и др. — Йошкар-Ола: Марийское книжное издательство, 2008. — С. 380—381. — 752 с. — 3000 экз. — ISBN 978-5-7590-0966-5.
• Зайниев Г. З. Луков Парамон Павлович // Марийская биографическая энциклопедия / Авт.-сост. В. А. Мочаев. — 2-е изд. — Йошкар-Ола: Марийский биографический центр, 2017. — С. 260. — 606 с. — 1500 экз. — ISBN 978-5-905314-35-3.