Иванов-Батрак, Михаил Максимович

РУВИКИ — эрыкан энциклопедий гыч материал
РУВИКИ-ште тыгай тукымлӱм дене вес еҥ нерген статьям лудаш лиеш: Иванов.
Михаил Максимович Иванов-Батрак
Иванов-Батрак, Михаил Максимович.jpg
Шолыплӱм-влак М. Иванов-Батрак
Шочмо кече 1905 ий 4 кылме(1905-11-04)
Шочмо вер Пукшамбал, Уржум уезд, Виче губерний, Россий империй
Колымо кече 1974 ий 18 пургыж(1974-02-18) (68 ий)
Колымо вер Шернур, Марий АССР, РСФСР, СССР
Гражданстве  Россий империй →  СССР
Паша сомыл
писатель, поэт, кусарыше, педагог
Усталык ий-влак 1924—1974
Жанр почеламут, поэме, кусарымаш
Произведений йылме марий
Дебют «Мичушын мурыжо» («Песня Мичуша») (1929)
Награде «Чапле пашалан (Сарзе патырлыклан) лӱмгече медаль. Владимир Ильич Ленинын шочмыжлан 100 ий лӱмеш палемдалтын»
Марий АССР Кӱшыл Каҥаш Президиумын Чаптаныкше (1958, 1965)

Михаил Максимович Иванов-Батрак (4 кылме 1905, Пукшамбал, Марий Автоном Совет Социализм Республик — 18 пургыж 1974, Шернур, Марий Автоном Совет Социализм Республик) — марий совет поэт, кусарыше, туныктышо. 1934 ий гыч СССР серызе-влак ушемын йыжъеҥже. Тудо марий профессионал музыклан негызым пыштыше И. С. Ключников-Палантайын семжылан келыштарыме йоча (пионер) муро-влакын икымше авторжылан шотлалтеш. ВЛКСМ йыжъеҥ.

Илыш корныжо

1905 ий 4 ноябрьыште Марий Эл Кужэҥер район Пукшамбал ялысе йорло кресаньык ешеш шочын[1]. Тӱҥалтыш школым шочмо ялыштыже тунем пытарымеке, кӱтӱчӧ лийын, Тошто Торъял кресаньык самырыктукымын школыштыжо  (руш.) (мар. тунемын[2].

1924 ийыште Шернур педагогике техникумын ямдылалтме курсыштыжо тунемын. Тыште ВЛКСМ-ыш пурен, лӱмлӧ марий поэт да писатель Шабдар Осыпын вуйлатымыж почеш сылнымут кружокыш чолган ушнен. Шернур педагогике техникум деч вара, Йошкар-Оласе педагогике техникумышто 1929 ий марте шинчымашым поген. Марий автоном областьыште ялысе школлаште туныктышылан тыршен[2].

1937 ий 7 июньышто «калык тушман»  (руш.) (мар. семын арестоватленыт, тудо ийынак 14 августышто 10 ийлан паша дене тӧрлымӧ лагерьыш колтеныт. Ончыч Карелийыште, вара 1947 ий 7 июнь марте Комиште (Ухтижемлаг) лийын[3].

Эрыкыш лекмеке, 1949 ий январь марте школышто туныктен. 1949 ий 26 январьыште уэш арестоватленыт да 5 ийлан Красноярск крайыш ссылкыш колтеныт. КПСС РК генсекше И. В. Сталинын колымыж деч вара, амнистийыш логалын да 1954 ий 10 декабрьыште эрыкыш лектын, но шочмо верышкыже вигак пӧлтылын огыл. Красноярск край Енисейск районысо инвалид-влакын пӧртыштышт илаш кодын. Марий АССР-ыш поэт 1957 ийыште толын. Реабилитироватлалтын[2][3].

1974 ий 18 февральыште Марий АССР Шернур посёлкышто машине йымак логалын колен[2].

Сылнымут пашаже

Почеламут-влакым Шернур педагогике техникумышто тунеммыж годымак возаш тӱҥалын: икымше почеламутшо 1924 ий мартыште «Йошкар кече» газетеш савыкталтын. Вара почеламут-влакым моло марий газетлаште, «У илыш» да «У вий» альманахлаште печалтен. Поэтын икымше публикацийже-влак нерген М. Шкетан порын ойлен. «Мичуш», «Эй, пионер» почеламут-влаклан икымше марий композитор И. С. Ключников-Палантай семым возен («Пионер муро» сборник, 1926)[2][4].

1929 ийыште поэтын «Мичушын мурыжо» икымше сборникше лектын[5]. Вара посна книга дене «Эх, эргыжат» поэме савыкталтын. Вес кок почеламут книгаже Москошто лектын[2]. Самырык поэтын возымаштыже поэтикын калык такмак-влак дене кылже раш коеш[6].

1934 ийыште СССР серызе-влак ушемыш пуртеныт[6].

Тыгак кусарыше семын пашам ыштен: М. Горькийын «Мои университеты», А. Фадеевын «Разгром» повесть-влакым, Ф. Панфёровын «Бруски» романжын икымше книгажым марлаҥден[6].

Шочмо элыш пӧртылмеке, шуко огыл возен. 1974 ийыште эн сай почеламут да поэмыже-влак «Эрык эрге» сборникыш пуреныт[6][7][8].

Марий сылнымутым вияҥдымашке надырлан медаль-влак да кок гана Марий АССР Кӱшыл Каҥаш Президиумын Чаптаныкше дене суапландаралтын[6].

Тӱҥ сылнымутшо

М. Иванов-Батракын марла да рушлаш кусарыме тӱҥ произведенийже-влакын лӱмерышт[9]:

Марла

  • Мичушын мурыжо: почеламут-влак [Песня Мичуша: стихи]. ― Йошкар-Ола, 1929. ― 88 с.
  • Шонымынам шуктена; Юбилей лӱмеш: почеламут-влак // Пионер йӱк. ― 1931. ― № 5—6. ― С. 18—19.
  • Айста тунемаш: почеламут // Пионер йӱк. ― 1932. ― № 9. ― С. 24—25.
  • Эх, эргыжат: поэма [Эх, сынок]. ― Йошкар-Ола, 1933. ― 48 с.
  • Ме сеҥена: почеламут-влак [Мы победим: стихи]. ― М., 1934. ― 144 с.
  • У сеҥымашке: почеламут-влак [К новым победам: стихи]. ― М., 1934. ― 48 с.
  • Волгыдо корно: почеламут ден поэма-влак сборник [Светлый путь: стихи и поэмы]. ― Йошкар-Ола, 1958. ― 80 с.
  • Почеламут-влак [Стихи]. ― Йошкар-Ола, 1964. ― 68 с.
  • Эрык эрге: почеламут ден поэма-влак [Сын свободы: стихи и поэмы]. ― Йошкар-Ола, 1974. ― 128 с.

Рушлаш кусарыме

  • Озамбай: поэма / пер. А. Казакова // Марийская поэзия. ― М., 1960. ― С. 104—108.
  • Мичуш; Трактор: стихи / пер. А. Казакова, В. Кострова // Соловьиный родник. ― Йошкар-Ола, 1984. ― С. 28—30.

Суаптар-влак

Палемдымаш

  1. ↑ Пукшалмучаш | Родная Вятка. rodnaya-vyatka.ru. Тергыме кече: 16 пургыж 2026. Архивлыме 16 пургыж 2026 ий.
  2. ↑ 1 2 3 4 5 6 Писатели МЭ, 2008, с. 259.
  3. ↑ 1 2 Михаил Иванов-Батрак | Национальная библиотека имени С.Г. Чавайна Республики Марий Эл (руш.). web.archive.org. Тергыме кече: 16 пургыж 2026.
  4. ↑ Праздник цветов. yoshkarola.bezformata.com. Тергыме кече: 16 пургыж 2026. Архивлыме 16 пургыж 2026 ий.
  5. ↑ Мичушын мурыжо = Песня Мичуша - книга 1929 года.
  6. ↑ 1 2 3 4 5 Писатели МЭ, 2008, с. 260.
  7. ↑ Эрык эрге : Почеламут ден поэма-влак = Сын свободы - книга 1974 года.
  8. ↑ Эрык эрге Почеламут ден поэма-влак - Иванов М. М.. — 1974. Архивировано 16 пургыж 2026 года.
  9. ↑ Писатели МЭ, 2008, с. 260―261.
  10. ↑ Писатели МЭ, 2008, с. 261.

Литератур

  • Шкетан М. У поэт // Шкетан М. 3-шот. ― Йошкар-Ола, 1962. ― С. 346—347.
  • Ибатов С. И. Поэзия отрицания и утверждения: К 60-летию со дня рождения М. М. Иванова // Марийская правда. ― 30 октября 1965 г.
  • Александров А. М., Беспалова Г. Е., Васин К. К. М. Иванов-Батрак // Писатели Марийской АССР: биобиблиографический справочник. — Йошкар-Ола: Марийское книжное издательство, 1976. — С. 119—121. — 368 с. — 5000 экз.
  • Сергеев М. Эрык эрге // Муреныт эрык мурым. ― Йошкар-Ола, 1982. ― С. 40—51.
  • Васинкин А. Эрык эрге // Ончыко. ― 1985. ― № 6. ― С. 91—93.
  • Васинкин А. Сын свободы: к 80-летию со дня рождения М. Иванова // Марийская правда. ― 1985. ― 3 ноября.
  • Беспалова Г. Е., Васин К. К., Зайниев Г. З. М. Иванов-Батрак // Писатели Марийской АССР: биобиблиографический справочник / Отв. А. В. Селин. — Йошкар-Ола: Марийское книжное издательство, 1988. — С. 195—197. — 376 с. — 5000 экз.
  • Зайниев Г. Кочо ӱмыр // Ончыко. ― 1995. ― № 11. ― С. 137—143.
  • Чокмар Э. М. Иванов: «Але возымым чарнаш? Уке, ок лий кудалташ!» // Кугарня. ― 1995. ― 3 ноябрь.
  • Анисимов Э. Илыш тыге тӱҥалеш // Марий Эл. ― 1999. ― 26 март.
  • Михаил Иванов (1905—1974): [буклет] / сост. В. В. Крылов. ― Йошкар-Ола, 2005.
  • Орлыкан сеҥыше муро / Г. Зайниев ямдылен // Марий Эл. ― 2005. ― 2 ноябрь.
  • Зайниев Г. Шинчавӱдан ӱмыргорно // Ончыко. ― 2005. ― № 10. ― С. 16—36.
  • Зайниев Г. Печальная судьба // Заря. ― 2005. ― 4 ноябрь. ― С. 4.
  • Иванов Михаил Максимович // Марийская биографическая энциклопедия / Авт.-сост. В. А. Мочаев. — Йошкар-Ола: Марийский биографический центр, 2007. — С. 146. — 2032 экз. — ISBN 5-87898-357-0.
  • Михаил Иванов-Батрак // Писатели Марий Эл: биобиблиографический справочник / Сост. А. Васинкин, В. Абукаев и др. — Йошкар-Ола: Марийское книжное издательство, 2008. — С. 259—261. — 752 с. — 3000 экз. — ISBN 978-5-7590-0966-5.
  • Зайниев Г. З. Иванов Михаил Максимович // Марийская биографическая энциклопедия / Авт.-сост. В. А. Мочаев. — 2-е изд. — Йошкар-Ола: Марийский биографический центр, 2017. — С. 170. — 606 с. — 1500 экз. — ISBN 978-5-905314-35-3.
  • Иванов-Батрак Михаил Максимович // Писатели Марий Эл: биобиблиографический справочник / Сост. Г. Сабанцев, Ю. Соловьёв и др. — Йошкар-Ола: Марийское книжное издательство, 2020. — С. 121. — 423 с. — 1000 экз. — ISBN 978-5-7590-1285-6.
"https://mhr.ruwiki.ru/w/index.php?title=Иванов-Батрак,_Михаил_Максимович&oldid=1233379" гыч налме