Апатеева, Тамара Гавриловна

РУВИКИ-ште тыгай тукымлӱм дене вес еҥ нерген статьям лудаш лиеш: Апатеев.

Тамара Гавриловна Апатеева
Шочмо кече	9 ага 1916(1916-05-09)
Шочмо вер	Эҥермучаш, Красноуфимск уезд, Пермь губерний[d], Россий империй
Колымо кече	12 теле 1999(1999-12-12) (83 ий)
Колымо вер	Йошкар-Ола, Марий Эл Республик, Россий
Гражданлык	СССР →  Россий
Подданстве	Россий империй
Паша сомыл	партий-администраций пашаеҥ, литературовед, педагог, мер пашаеҥ
Награде да премий	Марий АССР Кӱшыл Каҥаш Президиумын чаптаныкше (1944, 1946, 1951, 1957)

Тамáра Гавриловна Апате́ева (Шуркáнова; 9 ага 1916, Эҥермучаш, Красноуфимск уезд, Пермь губерний^[d], Россий империй — 12 теле 1999, Йошкар-Ола, Марий Эл Республик, Россий) — марий совет партий-администраций пашаеҥ, сылнымутым шымлыше, туныктышо, мер пашаеҥ. Марий АССР Кӱшыл Каҥаш Президиум председательын алмаштышыже (1949—1952), МАССР Кӱшыл Каҥашын депутатше (1947—1955). Азий да Африкысе эл-влак дене иктеш лийме II, III совет конференцийлаште лийын. Филологий шанче кандидат, Н. К. Крупская лӱмеш марий кугыжаныш педагогике институтын доцентше. 1944 ий гыч ВКП(б)-ын йыжыҥъеҥже.

Илыш корныжо

1916 ий 9 майыште кызытсе Пермь край Суксун районысо Эҥермучаш ялыште марий туныктышын ешыштыже шочын.

Урал-марий педагогике техникумыш тунемаш пурен, но 1934 ийыште Марий автоном областьысе Чыкма олаш куснен да Курыкмарий педагогике техникумым тунем пытарен. 1938 ийыште Н. К. Крупская лӱмеш марий кугыжаныш педагогике институтын йылме да сылнымут факультетшым тунем лектын. Юрино посёлкышто верланыше Курыкмарий, вара Чыкма педагогике техникумышто туныктен. Паша суапшылан Йошкар Шӱдыр орден да «1941-1945 ийласе Кугу Ачамланде сарыште чапле пашалан» медаль дене палемдалтын.

1944 ий гыч Н. К. Крупская лӱмеш МГПИ-ште пашам ыштен: туныктышо, йылме да сылнымут факультетын деканже, йылме да сылнымут кафедрын доцентше. Тушто 1974 ий марте тыршен. Тидын годымак Йошкар-Оласе партий курсышто туныктен. 1951—1954 ийлаште Марий КПСС обкомын школ да вуз пӧлкажым вуйлатыше, 1954—1974 ийлаште туныктымо годымак Марий обкомысо ревизий комиссийын йыжыҥъеҥже лийын.

Мер пашамат шуктен. 1947—1955 ийлаште Марий АССР Кӱшыл Каҥашын II да III созывласе депутатше, 1949—1952 ийлаште — Президиум председательын алмаштышыже. Азий да Африкысе эл-влак дене иктеш улмо II да III совет конференцийлаште лийын.

Туныктымо да мер пашажлан «СССР калык просвещенийын отличникше» тамга, «Пашаште ойыртемалтмылан» медаль, «Паша ветеран» медаль, «Чапле пашалан. Владимир Ильич Ленинын шочмыжлан 100 ий темме лӱмеш» лӱмгече медаль, Марий АССР Кӱшыл Каҥаш Президиумын икмыняр чаптаныкше дене суапландаралтын.

1999 ий 12 декабрьыште Йошкар-Олаште илыш дене чеверласен.

Шанче пашаже

1944—1974 ийлаште Н. К. Крупская лӱмеш МГПИ-ште йылме да сылнымут кафедрын доцентше, факультетын деканже, туныктышо лийын. Филологий шанче кандидат.

Марий йылме да сылнымут дене 10 утла книган, школлан учебник, методике пособий-влакын авторжо да соавторжо. Нунын коклаште: 8 класслан марий сылнымут учебник-хрестоматий (К. Т. Тимофеев дене пырля, 1971), 9 класслан марий литератур дене учебник-хрестоматий (1975, 1982) да молат.

1987 ийыште йочасадыш коштшо-шамычлан олыкмарла «Йошкар пеледыш» йомак книгам чумырен.

Чаплӱм ден суаптар-влак

• СССР калык просвещенийын отличникше;
• РСФСР калык просвещенийын отличникше;
• Йошкар Шӱдыр орден (1946);
• «1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарыште чолга пашалан» медаль;
• «Чапле пашалан. Владимир Ильич Ленинын шочмыжлан 100 ий темме лӱмеш» лӱмгече медаль;
• «Пашаште ойыртемалтмылан» медаль;
• «Паша ветеран» медаль;
• Марий АССР Кӱшыл Каҥаш Президиумын чаптаныкше (1944, 1946, 1951, 1957).

Палемдымаш

Литератур

• Апатеева (Шурканова) Тамара Гавриловна // Марийская биографическая энциклопедия / Авт.-сост. В. А. Мочаев. — Йошкар-Ола: Марийский биографический центр, 2007. — С. 29. — 2032 экз. — ISBN 5-87898-357-0.
• Муравьёв А. В., Мочаев В. А. Апатеева (Шурканова) Тамара Гавриловна // Марийская биографическая энциклопедия / Авт.-сост. В. А. Мочаев. — 2-е изд. — Йошкар-Ола: Марийский биографический центр, 2017. — С. 35. — 606 с. — 1500 экз. — ISBN 978-5-905314-35-3.

Кылвер-влак

• Исторический музей Марийского государственного университета.
• Государственное Собрание Республики Марий Эл. К 80-летию высшего законодательного органа республики. Руководители Верховного Совета третьего созыва.