9 идым

←
→
Идым
← →Идым
	2026 ий

9 идым (9 сентябрь) — григориан кечышот почеш идалыкын 252-шо (кужемдыме ийлаште — 253-шо) кечыже. Идалык пытыме марте 113 кече кодеш.

Йошкар-Олаште ☀️ Кече 5 шагатат 9 минутлан лектеш, 18 шагатат 27 минутлан шинчеш. Кечын кужытшо 🕒 13 шагатат 18 минут.
🌘 Шоҥго тылзе (26.84 тылзе кече).

Пайрем да шарныктарыше кече-влак

— Тестировщикын кечыже (руш. День тестировщика).
— Моторлыкын тӱнямбал кечыже (руш. Всемирный день красоты).
У койышым мумо кече (руш. День изобретения новых привычек).
Пушкыдо маскан кечыже (руш. День плюшевого мишки).
Сылне масакын кечыже (руш. День прекрасного чудака).

Лӱмгече

Пётр, Сергей, Яков.

Эртынчык-влак

Тугак ончо: Категорий:Идым тылзын 9 кечысе событий-влак

1913 — лётчик Пётр Нестеров тӱнямбал историйыште самолёт дене икымше гана «мёртвая петля» фигурым ыштен.
1970 — Волжский автомобиль заводын икымше машинаже-влак лекташ тӱҥалыныт. ВАЗ-ын икымше серий маркыже жап эртымек калык коклаште «копейка» лӱмым налын.
1984 — шахмат дене тӱнямбал чемпион лӱм верч Гарри Каспаров ден Анатолий Карпов коклаште ӱчашымаш тӱҥалын. Тудо 5 тылзе шуйнен. 5 тылзе эртымек судьян темлымашыже почеш матчым чарыме, уке гын, ӱчашыше-влакын тазалыкышт начарешт кертеш – манын ойлен тудо. Матчым 1985-ше ийыште уэш эртарыме: 13 да 11 счёт дене Каспаров Карповым сеҥен.

Шочыныт

Тугак ончо: Категорий:Идым тылзын 9 кечынже шочшо-влак

1887 — Александр Конаков, марий серызе, поэт, драматург, прозаик, туныктышо. Ятыр произведенийын авторжо.
1923 — Арсий Волков, марий серызе, драматург, артист, СССР серызе-влак ушемын йыжыҥъеҥже (1951), Марий АССР-ысе тӱвыран сулло пашаеҥже (1967), Кугу Ачамланде сарын участникше. Марий кугыжаныш театрыште артистлан да сылнымут пӧлкам вуйлатышылан тыршен. Арсий Волков драматург да ятыр мурын авторжо семын палыме. «Шошо мардеж», «Йорга вате», «Каче-влак», «Оръеҥ мелна» да моло пьесым возен.
1936 — Иван Анисимович Бердинский, марий серызе, поэт. Шернур, Марий Турек, Кужэҥер, Советский район газеташте, «Марий коммуна» газетыте кусарыше да корректор семын тыршен. 1980 ийыште «Поро кече» лирике книгаже савыкталтын.
1961 — Олег Арсентьевич Сергеев, В. М. Васильев лӱмеш Йылмым, сылнымутым да историйым шымлыше институтын кугурак шанче пашаеҥже, Филологий шанче кандидат.Марий Элысе шанчын сулло пашаеҥже. Морко кундем Эҥерӱмбал Шале ялыште шочын. Кӱшыл шинчымашым Марий кугыжаныш университетыште налын, Тарту университетысе аспирантурышто тунемын. Тӱҥ шотышто Олег Арсентьевич мутын чоҥалтмыжым, стилистикым, лексикологийым шымла. Российысе журналист ушемын еҥже. Ятыр шанче пашан, икымняр монографийын, мутерын, тунемме да методике пособий ден программын авторжо. «Калык верч тыршымаш» шарнымаш медаль, «За заслуги перед Марий Эл» орденын медальже дене суапландаралтын.
1951 — Валерий Яковлевич Михайлов, кугыжаныш пашаеҥ. Чуваший республикысе Козлово кундемыште шочын-кушкын. Марий педагогике институтым тунем лекмек, Волжск оласе 4-ше №-ан школышто туныктышылан тыршаш тӱҥалын да вуйлатыше мартеат шуын. 13 ий Волжскысо илышкыл аралтыш рӱдерын вуйлатышыже лийын. 2005-ше ийыште маломерный суд пашаште кугурак инспекторлан тыршаш тӱҥалын. 2008-ше ийыште тудо «Эн сай кугыжаныш инспектор» лӱмым сулен.

Коленыт

Тугак ончо: Категорий:Идым тылзын 9 кечынже колышо-влак

1980 — Алексей Илларионович Палагушин, совет сарзе пашаеҥ. Кугу Ачамланде сар жапыште — 1-ше Украин фронтысо 9-ше механике корпусын 69-ше механике бригадын 53-шо танк полкын сар техникым олмыктымо шотышто кугурак бригадирже. Йошкар Шӱдыр орденын кавалерже (ныл гана). 1944 ий гыч ВКП(б)-ын йыжыҥъеҥже.
2024 — Александр Александрович Евстифеев, российысе кугыжаныш пашаеҥ, Россий Федерацийын сулло юристше (2001), Марий Эл Республик Вуйлатыше (2017—2022).

Калык пале

Пызлыгичке шуко шочын — ночко шыже да шыде телылан.
Турня-влак кӱшнӧ «мутланен» чоҥештат гын, сай шыже шогаш тӱҥалеш.
Пименын кечыже. Ожно калык тиде кечын полангичкым поген. Но калык палымат эскерен: ты кече марте кайык-влак поланым тӱкен огытыл гын, шушаш теле сай лиеш.