25 идым

←
→
Идым
← →Идым
	2026 ий

25 идым (25 сентябрь) — григориан кечышот почеш идалыкын 268-ше (кужемдыме ийлаште — 269-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 97 кече кодеш.

Йошкар-Олаште ☀️ Кече 5 шагатат 47 минутлан лектеш, 17 шагатат 49 минутлан шинчеш. Кечын кужытшо 🕒 12 шагатат 2 минут.
🌕 Тичмаш тылзе (13.31 тылзе кече).

Пайрем да шарныктарыше кече-влак

Коштшо шагатын йӱк кечыже (руш. День тикающих часов).
Кишке Артамон (руш. Артамон Змеевик).
Фармацевтын тӱнямбал кечыже (руш. Всемирный день фармацевта).
Омым ужмын тӱнямбал кечыже (руш. Всемирный день сновидений).
Математике нерген каласкалыме кече (руш. День математических рассказов).
Шодын тӱнямбал кечыже (руш. Всемирный день лёгких).

Лӱмгече

Семён, Юлиан.

Эртынчык-влак

Тугак ончо: Категорий:Идым тылзын 25 кечысе событий-влак

1763 — Екатерина Кокымшо кугыжан кӱштыкшö почеш Павловский госпитальым почмо: тиде Российыштына икымше кугу эмлымвер лийын.
1818 — шымлызе Джеймс Бланделл ик айдеме деч весылан вӱрым кусарен. Тиде икымше тыгай эксперимент лийын.
1945 — Василий Романюк парашют дене эн кӱшыч тöрштен: 12 километр наре тудо парашют деч посна чоҥештен, мланде марте ик километр кодмек гына парашютшым шупшылын.
2002 — Иркутск велыште мландӱмбак мокточ кугу метеорит камвозын, но тудо южыштак йӱлен пытен.

Шочыныт

Тугак ончо: Категорий:Идым тылзын 25 кечынже шочшо-влак

1905 — Сергей Васильевич Кафтанов, совет кугыжаныш пашаеҥ, СССР обороно кугыжаныш комитетын шанче шотышто ӱшанъеҥже (1941—1945), СССР кӱшыл образованийын министрже (1946—1951), СССР Министр-влак каҥаш пеленысе радиовещаний да телевидений шотышто кугыжаныш комитетын председательже (1959—1962), РСФСР шанчын сулло пашаеҥже.
1920 — Ялмарий Йыван, марий серызе, журналист, драматург, туныктышо, Кугу Ачамланде сарын участникше. 1968 ийыште «Шешке» лÿман книгам савыктен. Тудын возымо «Поро эр», «Пиалым арален моштыман», «Тул йÿла» пьесыже-влак почеш спектакльым шынденыт.
1939 — Анатолий Александрович Ширнин, скульптор, Россий Федерацийын сулло сӱретчыже. Анатолий Александрович ончыч Россий Федерацийысе сӱретсымыктыш фондын Марий пӧлкаштыже шуаралтын. Йошкар-Олаште да ятыр моло олаште чапкӱ, монумент-влак лач тудын проектше почеш чоҥалтыныт. Мутлан, рӱдӧ олаштына тудо «В космос» фонтаным чоҥен. Тыгак тудо шуко сӱретын, портретын да медальын авторжо. Олык Ипай лӱмеш кугыжаныш премийын лауреатше. Марий АССР-ысе сымыктышын сулло да кугыжаныш премийын лауреатше.
1947 — Виталий Владимирович Шапкин, кумдан палыме артист-музыкант, Россий Федерацийын сулло артистше. Шернур кундем Тумерсолаште шочын-кушкын. Паша корныжо Йошкар-Оласе театрын оркестрже, музык училище да 1-ше №-ан школ-интернат дене кылдалтын. Кугу чапым уста музыкант шиялтыш дене тӱнямбал, руш да марий классик произведений-влакым шоктымыж дене сулен. Марий семмастар-влак тудлан 60 утла произведенийым возеныт. Олык Ипай лӱмеш марий комсомол, республикысе кугыжаныш премий-влакын лауреатше.
1957 — Иван Дмитриевич Беляев муниципал да мер пашаеҥ. Советский кундем Кадам ялыште шочын. Ончычсо паша корныжо Йошкар-Оласе механик завод дене кылдалтын. 1984-ше ий гыч Семёновскысо ял ушем исполкомын вуйлатышыжлан тыршаш тӱҥалын, 5 ий администрацийымат вуйлатен. Йошкар-Оласе погынын депутатше лийын. Суапле пашажлан чап танык дене палемдалтын.
1959 — Михаил Иванович Кудряшов, курыкмарий серызе, поэт, драматург, кусарыше, Марий Эл Республикысе тӱвыран сулло пашаеҥже (2000), Пайдул Искаев лӱмеш Чуваш Тӱнямбал литератур премийын лауреатше (2007). 20 ий утла «У сем» журнал редакцийыште пашам ыштен, вуйлатышыже лийын. Ятыр книган авторжо, нунын кокла гыч «Юзо пасу», «Илыш пӧрдемыште», «Орлыкан пÿрымаш» книгаже-влакым палемдаш лиеш.
1959 — Гарай Габдрахманович Магсумьянов, российысе семмастар, тӱвыра пашаеҥ. Марий Эл Республик тӱвыран сулло пашаеҥже (2019). Татарстан Республик тӱвыран сулло пашаеҥже (2021). Марий Эл Республикын йӱлаш пурышо сылнысымыктыш кидпашан калык мастарже (2024).
1979 — Мария Викентьевна Пенькова, шанчызе, филологий шанче кандидат (2007). В. М. Васильев лÿмеш марий шанче-шымлыше институтышто тырша, кугурак шанче пашаеҥ. Тÿҥ шотышто, Мария Викентьевна финн-угор калык-влакын фольклорыштым шымла. Ятыр шанче пашан авторжо.

Коленыт

Тугак ончо: Категорий:Идым тылзын 25 кечынже колышо-влак

1938 — Эсай Чапай, марий серызе, журналист, кусарыше.

Калык пале

Шопке лышташ кӱшыл могыржо дене возеш — йӱштӧ телылан. Кумык возеш — теле леве лиеш, тыгат-тугат — йӱштӧ лиеш.
Пушеҥге-влак чара шогат – эр телылан, да мӧҥгешла.
Йӱр йӱрмӧ годым пыл лапкан коеш – кужун шуйнышо лавыртышлан.
Артамонын кечыже. Тиде кече деч вара кишке-влак телылан ямдылалтыт. Сонарзе-влакат Артамонын кечыжым чон вургыж вученыт: вет тиде кечын кеч ик мераҥым лӱет гын, идалык мучко сонарлаш куштылго лиеш.