Ширнин, Анатолий Александрович

РУВИКИ — эрыкан энциклопедий гыч материал
РУВИКИ-ште тыгай тукымлӱм дене вес еҥ нерген статьям лудаш лиеш: Ширнин.
Анатолий Александрович Ширнин
Ширнин Анатолий Александрович.jpg
Шочмо кече 25 идым 1939(1939-09-25) (86 ий)
Шочмо вер
Эл
Паша сомыл скульптор, сӱретче
Награде да премий

Россий Федерацийын сулло сӱретчыже — 2002
Золотая медаль на красной ленте.png
Марий АССР сымыктышын сулло пашаеҥже (1973)
Марий АССР-ын кугыжаныш премийже (1975)
Олык Ипай лӱмеш Марий комсомол премий (1974)
Марий АССР-ысе Кӱшыл Каҥаш Президиумын чапкагазше(1985)

Анатолий Александрович Ширнин (шоч. 1939 ий 25 сентябрьыште, СССР, РСФСР, Липецк область, Добровский вел, Путятино села)[1] — совет да российысе монументалист-скульптор, живописец, СССР сӱретче-влак ушемын йыжыҥъеҥже. Россий Федерацийын сулло сӱретчыже (2002), Марий АССР сымыктышын сулло пашаеҥже (1973). Марий АССР Кугыжаныш премийын (1975) да Олык Ипай лӱмеш Марий комсомол премийын (1974) лауреатше. Йошкар-Оласе Сарзе Чап монументын авторжо (1967—1973).

Илыш корныжо

1939 ий 25 сентябрьыште Липецк областьысе Путятино селаште шочын[2].

1959 ийыште М. Калинин лӱмеш Москосо сӱретсымыктыш-йӧнозанлык училищым (скульптур пӧлкам), 1967 ийыште — Москосо Строганов кӱшыл сӱретсымыктыш-йӧнозанлык училищым (монумент декоратив скульптур факультет) тунем пытарен[2].

1967—1996 ийлаште — РСФСР Сӱретсымыктыш (Художественный) фондын марий мастерскойлажын пашаеҥже лийын, 1996 ий гыч — эрыкан усталык пашаште[3].

Кызыт Йошкар-Олаште ила да пашам ышта.

Сӱретсымыктыш пашаже

СССР сӱретче-влак ушемын йыжыҥъеҥже[4].

Йошкар-Олашке олан тӱҥ архитекторжо П. А. Самсоновын пашам ышташ ӱжмыж почеш толын. Йошкар-Оласе Салтак Чап монументын авторжо (1967—1973), тудо 20 метр кӱкшытан гранит меҥгым ушештара, ӱмбалныже — сеҥыше салтакын 6 метр кӱкшытан капше[5]. 1975 ийыште тиде пашажлан ВДНХ-ан Шӧртньӧ медальже дене суапландаралтын[2].

Йошкар-Оласе «Космосыш» лӱман фонтан-чапкӱн авторжо (1967—1975) — тиде тудын Москосо Строганов училищысе диплом пашаже лийын. Тыгак Венгрийысе Сомбатхей олаште верланыше «Марий Эл» скульптур композицийын авторжо[3].

Йошкар-Олаште шочын-кушшо кумдан палыме еҥ-влакым шарныктыше ятыр мемориал оҥам, бюстым, шӱгарысе чапкӱм, барельефын проектшым чоҥен[2].

Кужу жап шке тунемшыже, скульптор С. Яндубаев дене, усталык тандемыште пашам ышта. Марий рӱдолан да Марий Элын шуко кызытсе (современный) чапкӱжӧ нунын усталык вийыштлан кӧра ышталтын: Йошкин пырыс, Барон фон Келлер, Йошкар-Оласе Сеҥымаш паркыште тылын труженикше-влаклан, шнуй Петр ден Феврониялан, поэт да актёр Йыван Кырлалан, Марий Элын калык писательже Аркадий Крупняковлан, поэт да белогвардеец Александр Котомкин-Савинскийлан, республикын Курыкмарий велысе калык талешке Акпарслан чапкӱ-влак. Нине чапкӱ-влак коклаште Марий Эл Республикын мер-политик рӱдержын полатыштыже (Йошкар-Ола, Гагарин пр., 8) марксизм-ленинизмым негызлыше-влакын профильышт дене барельеф уло[6].

2021 ийыште А. Ширнин ден С. Яндубаев «Пожарный ден утарыше-влаклан» чапкӱн авторжо лийыныт, тудым ты ийынак 29 апрельыште Йошкар-Олан Воскресенский паркыште пайремлын почыныт[7][8]. Композиций тул гыч кидыште йочам нумал лекше айдемым да нунын воктене улшо пийым ончыкта[5].

Шкенжым сӱрет мастар (живописец) семынат ончыктен: поэт да киноактёр Й. Кырлан (1986), академик А. Сахаровын (1991), сӱретче-влак И. Кононовын (1981), С. Яндубаевын (1982), С. Подмарёвын (1990), А. Усоловын (1991) портретыштым сӱретлен. Тудо «Лев Толстой» (1997), «Владимир Высоцкий» (2003) медаль-влакым сылнештарен[3].

Тӱнямбал, пӱтынь ушемысе, российысе да кундемласе сӱретсымыктыш ончер-влакын участникше[3]. 2014 ийыште Марий Эл Республикысе Т. Евсеев лӱмеш калыкле тоштерыштыже скульпторын 75 ий теммыжлан пӧлеклалтше персонло ончер почылтын. Тушто 30 утла пашаже — бюстын, чапкӱн да монументын иземдыме копийже-влак ончыкталтыныт[9].

Тудын пашаже-влак Йошкар-Оласе, Чыкмасе тоштерлаште, шке коллекцийлаштыже аралалтыт.

Чаплӱм ден суаптарже-влак

  • Россий Федерацийын сулло сӱретчыже (2002)[3]
  • Марий АССР сымыктышын сулло пашаеҥже (1973)[4]
  • Марий АССР-ын кугыжаныш премийже (1975)[4]
  • О. Ипай лӱмеш марий комсомолын премийже (1974)[3]
  • ВДНХ-н Шӧртньӧ медальже (1975)[2]
  • Марий АССР-ысе Кӱшыл Каҥаш Президиумын чапкагазше (1985)[3]

Палемдымаш

  1. ↑ Ширнин Анатолий Александрович. Коллекция Государственного Русского музея. Виртуальный Русский Музей. Тергыме кече: 31 теле 2024.
  2. ↑ 1 2 3 4 5 Известный в Марий Эл скульптор Анатолий Ширнин рассказал о своем творчестве, о себе и... Йошкином коте. www.marpravda.ru. Тергыме кече: 4 ага 2021.
  3. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 Мочаев, 2017, с. 405.
  4. ↑ 1 2 3 Энциклопедия. Ш.... Ширнин Анатолий Александрович, скульптор (руш.). Марийский-край.РФ. Тергыме кече: 4 ага 2021.
  5. ↑ 1 2 Я здесь: Марий Эл. visitmariel.ru. Тергыме кече: 4 ага 2021.
  6. ↑ Легенды Марий Эл: как скульптуры становятся историей (руш.). www.mk-mari.ru. Тергыме кече: 4 ага 2021.
  7. ↑ Глава Марий Эл открыл памятник пожарным и спасателям и вручил ключи от новой техники. mari-el.gov.ru. Тергыме кече: 4 ага 2021.
  8. ↑ В Йошкар-Оле торжественно открыли памятник пожарным и спасателям. www.marpravda.ru. Тергыме кече: 4 ага 2021.
  9. ↑ Персональная выставка скульптора Анатолия Ширнина открылась в музее им. Евсеева (руш.). Новости Марий Эл - Новости Йошкар-Олы - ГТРК «Марий Эл». Тергыме кече: 4 ага 2021.

Литератур

  • Ширнин Анатолий Александрович // Марийская биографическая энциклопедия / Авт.-сост. В. А. Мочаев. — Йошкар-Ола: Марийский биографический центр, 2007. — С. 405. — 2032 экз. — ISBN 5-87898-357-0.
  • Ширнин Анатолий Александрович // Энциклопедия Республики Марий Эл / Отв. ред. Н. И. Сараева. — Йошкар-Ола, 2009. — С. 823. — 872 с. — 3505 экз. — ISBN 978-5-94950-049-1.
  • Прокушев Г. И., Яналова Н. А. Ширнин Анатолий Александрович // Марийская биографическая энциклопедия / Авт.-сост. В. А. Мочаев. — 2-е изд. — Йошкар-Ола: Марийский биографический центр, 2017. — С. 501. — 606 с. — 1500 экз. — ISBN 978-5-905314-35-3.

Кылвер-влак

"https://mhr.ruwiki.ru/w/index.php?title=Ширнин,_Анатолий_Александрович&oldid=1231714" гыч налме