Г. П. Лосев лӱмеш историй-сӱретсымыктыш тоштер
РФ-ын тӱвыра министерствыже
| Геннадий Павлович Лосев лӱмеш историй-сӱретсымыктыш тоштер | |
|---|---|
 | |
| Негызлалтын | 1972 |
| Негызлыше | Геннадий Павлович Лосев |
| Верланымаш | |
| Адрес | 425370, Россий Федераций, Марий Эл, Юрино район, Юрино п., Касаткин урем, 7-ше №-ан пӧрт |
| Директор | Морозова Елена Валентиновна |
| Сайт | fumus.ru/museums_mari_el… |
 |
|
Геннадий Павлович Лосев лӱмеш историй-сӱретсымыктыш тоштер (руш. Историко-художественный музей им. Г. П. Лосева) — Марий Эл Республикын Юрино муниципал районын «Районысо илышкыл тӱвыра комплекс» муниципал оксавиктышан тӱвыра тӧнежын 1972 ийыште почылтшо филиалже. Юрино посёлкышто, Касаткин урем 7-ше №-ан пӧртыштӧ верлана[1].
Тоштерын историйже
Тоштер 1972 ийыште пашам ышташ тӱҥалын. Тоштер Юрино районын историйжылан да поянлыкшылан пӧлеклалтын. Тоштерым негызлыше — Юрино районын краеведше Геннадий Павлович Лосев (1932 ий 2 декабрь — 1991 ий 17 май), тудо шуко ий Российыште да йотэллаште экспонат-влакым поген[2].
Тоштерлан Геннадий Лосевын лӱмжым 2002 ий декабрьыште пуымо. Геннадий Лосев, совет тоштер пашам вӱдышӧ, гид, экскурсовод, краевед, журналист, туныктышо, вӱтла воктенысе тошто жапым шымлыше да коллекционер. Геннадий Лосев Юрино посёлкын историйжым серен шогышо лийын, экскурсий-влакым эртарен, тыгак ты вер-шӧр нерген тудын очеркше-влак районысо газетыште савыкталтыныт. Геннадий Лосевын пашажым пелашыже Зинаида Николаевна Лосева шуен. Геннадий Лосевын очеркше-влак дене кок книга савыкталтын — «Шарнаш да лӱмдаш» да «Шочмо кундем, курымеш йӧратыме», авторжо Зинаида Лосева лийын. Геннадий Лосев коллекцийым чумырен, нунын коклаште: тошто арвер-влак, кидпаша сымыктыш, кӱмыж-совла, фото-влак, 120000 утла чумырпого открытке. Тудын экспонатше-влакын кугу ужашыже тоштерыште улыт[3].
2023 ийыште «Тӱвыра» калыкле проект кышкарыште тоштерыште ачалыме пашам шуктымо: оралте ончылым тӧрлымӧ, тӧрза кышкарым вашталтыме, кӧргӧ пӧлем-влакым сӧрастарыме, вӱд да канализаций кышкарым уэмдыме, тыгак пожар деч аралалтме йӧным шупшыныт. 2024 ийыште, тӧнежым уэмдаш манын, экспозиций-ончер арверым налме. Нунын кокла гыч: интерактив карте, тореш да вияш сынан витрине-влак, сылнештарыше инсталляций ден ешартыш йӧндартыш-влак[4].
Тоштерым тӧнежлышылан Юрино муниципал районын администрацийже шотлалтеш[5].
Филиалым Морозова Елена Валентиновна вуйлата[1].
Оралте
2019 ий 21 ноябрь гыч Г. П. Лосев лӱмеш историй-сӱретсымыктыш тоштер XX курым тӱҥалтыште Николай Николаевич Лосевын лийше оралтыште верланен. Оралте архитектур шарныктышлан шотлалтеш. Оралтысе кудывечыште коваште завод пашам ыштен. 1917 ий деч вара оралтыште тӱрлӧ жапыште коваштым ыштыше-влакын профушемышт, коваштым ыштыше-влакын Губернийысе виктарымашыже (Кожевенный йӧнозанлыкын комитетше), совет служышо-влакын пачерышт лийын. 1927 ийыште оралтыште «Кожевник» да «Восход» артель-влак верланеныт. 1930-шо ийла гыч кокымшо пачашыште йоча пӧрт гыч ӱдыр-влак иленыт, а икымше пачашыште кочмывер лийын. 1930-шо ийла мучаш гыч да 2019 ийла марте оралтыште «Юринысо пашазе» район газетын редакцийже верланен[3].
Экспозиций-влак
Кызытсе жапыште тоштерыште вич ончер экспозиций пашам ышта:
- «Г. П. Лосевын коллекцийже-влак»;
- «Юрино мландын кугешнымашыже» (Юрино районысо ойыртемалтше еҥ, палыме сӱретче-влакын галерейышт: РСФСР сымыктышын сулло пашаеҥже — Леонид Фёдорович Овсянниковын, СССР сӱретче-влак ушемын йыжыҥъеҥже — Павел Михайлович Кожинын, совет Российыште йомак-влакын ик эн ончычсо иллюстраторжо-влак — Константин Васильевич Кузнецовын да Алексей Петрович Зарубинын, композитор, РСФСР сымыктышын сулло пашаеҥже — Нина Владимировна Макарован, писатель-краевед-влак Л. М. Васильевын, К. А. Кисловын, Г. П. Лосевын);
- «Паша да калык кидпаша-влак» (XIX курым мучаш — XX курым кыдалне кресаньыкын илыш-йӱлаже);
- «Купечын илыме пӧлемже» (Юрино селасе купеч-влакын илыш-йӱлашт, XIX курым мучаш — XX курым тӱҥалтыш);
- «Сарзе Чап пӧлем» (Кугу Ачамланде сарын талешкыже-влак, салтак илыш нерген)[6].
Коллекций-влак
Тоштер погышто — 3659 аралыме арвер уло, нунын кокла гыч 926 арверже тӱҥ пого поянлыкым (фондым) ыштат.
Тоштерыште утларак шергакан чумырпого-влак:
- П. М. Кожинын «Янлык тӱня» чумырпогыжо;
- В. П. Шереметевын чумырпогыжо (сурткӧргӧ арвер, скульптур, статуй-влак, фотосӱрет, йӱла арвер-влак);
- Л. В. Овсянниковын сӱрет чумырпогыжо;
- Н. В. Макарован чумырпогыжо (пӧртарвер, книга, афише-влак, шке арвер-влак да молат).
Паша радам
- Вӱргече-кугарня: 8:00 гыч 17:00 марте (кечывал каныш 12:00 гыч 13:00 марте);
- Шуматкече-рушарня: 9:00 гыч 16:00 марте (кечывал каныш 12:00 гыч 13:00 марте);
- Шочмо, кушкыжмо: каныш кече-влак.
Кузе миен шуаш
Йошкар-Ола гыч Юрино посёлко марте рейсовый автобус коштеш.
Паша
Тоштерыште эртаралтше тӱҥ экскурсий-влак: «Кундемысе калыкын промысел да кидпашаже-влак», «Шереметевмыт тукымын иторийышт», «Юрино районын чапланыше еҥже-влак».
Воктене улшо тӱвыра вер-влак
Г. П. Лосев лӱмеш историй-сӱретсымыктыш тоштер деч ик ошкыл кужытышто улыт:
- Шереметев замок, адресше: Рӱдӧ Проспект урем, 1;
- Орысо пырдыжын касвел капкаже башньыж дене: Рӱдӧ Проспект урем, 1;
- Михаил-Архангельский собор: Рӱдӧ Проспект урем, 2.
Палемдымаш
- ↑ 1 2 Историко-художественный музей им. Г. П. Лосева vуниципального бюджетного учреждения культуры «Районный социокультурный комплекс» Юринского муниципального района (руш.). Госкаталог.РФ ©. Тергыме кече: 2 сӱрем 2025.
- ↑ Историко-художественный музей им. Г. П. Лосева (руш.). Культура.РФ ©. Тергыме кече: 2 сӱрем 2025.
- ↑ 1 2 Национальный музей Республики Марий Эл имени Тимофея Евсеева (руш.). © Национальный музей Республики Марий Эл им. Т. Евсеева. Тергыме кече: 2 сӱрем 2025.
- ↑ В Марий Эл по нацпроекту обновили музей имени Г. П. Лосева (руш.). © Министерство культуры, печати и по делам национальностей Республики Марий Эл (12 сӱрем 2024). Тергыме кече: 2 сӱрем 2025.
- ↑ «Историко-художественный музей им. Г.П. Лосева» | Remarka.city (неопр.). remarka.city. Тергыме кече: 2 сӱрем 2025.
- ↑ Экскурсия по Историко-художественному музею им. Г. П. Лосева, <https://www.culture.ru/events/2764346/ekskursiya-po-istoriko-khudozhestvennomu-muzeyu-im-g-p-loseva>. Тергыме: 2 сӱрем 2025.
