Н. И. Казаков лӱмеш сылнымут-краеведений тоштер

РУВИКИ — эрыкан энциклопедий гыч материал
Н. И. Казаков лӱмеш сылнымут-краеведений тоштер
Н. И. Казаков лӱмеш сылнымут-краеведений тоштер (Марий Эл, Морко кундем, Кӱчыкэҥер ял)
Н. И. Казаков лӱмеш сылнымут-краеведений тоштер (Марий Эл, Морко кундем, Кӱчыкэҥер ял)
Негызлалтын 1995 ий 22 июльышто
Адрес  Россий: Марий Эл, Морко кундем, Кӱчыкэҥер ял, М. Казаков ур., 2 пӧрт
Идалыкыште толын кайыше-влак идалыклан 2 500 еҥ
Директор Галина Климентьевна Сошина
Сайт muzeum.mari-el.muzkult.ru/…

Н. И. Казаков лӱмеш сылнымут-краеведений тоштер (руш. Литературно-краеведческий музей имени Н. И. Казакова) — тиде Марий Элысе Морко кундем Кӱчыкэҥер ялыште верланыше сылнымут тоштер[1]. Марий Элысе Морко район тоштерын структур пӧлкажлан шотлалтеш. Негызлыме жап гычак Марий АССР-ын калык поэтше, III степенян Сталин премийын лауреатше Николай Иванович Казаковын лӱмжым нумалеш.

Историй

Тоштерым ыштыме нерген шонымаш эше 1981 ийыштак шочын, тунам гвардий полковник П. И. Курсов «Рассвет» колхозысо партий организацийын секретарьже деке «мемнан колхозын историйжым чумырымо да Кӱчыкэҥер тӱҥалтыш школысо ик яра пӧлемыштыже тоштерым ыштыме» нерген йодмаш дене лектын. Тиде шонымашым КПСС Марий обкомын пропаганде пӧлкажым вуйлатыше Е. А. Хлебников дене мутланыме деч вара сайлан шотлымо, но организационно полыш лийын огыл.

1990-ше ийла тӱҥалтыште тоштерым почмо нерген йодышым уэш нӧлталтыныт. Марий Эл Республикысе Т. Евсеев лӱмеш калыкле тоштер директор М. Б. Матукован йодмыж деч вара 1993 ийыште ончыкылык тоштер оралтыште верысе илыше Н. С. Бажановын вуйлатыме чоҥышо бригаде тӱжвал могырым олмыктымо пашам шуктен. Кӧргӧ сыным да экспозицийым сӧрастарымылан Т. Евсеев лӱмеш калыкле тоштерын специалистше-влак вуйын шогеныт.

Тоштерым 1995 ий 22 июльышто марий поэт Н. И. Казаковын шочмо верыштыже — Марий Элысе Морко кундем Кӱчыкэҥер ялыште — ончычсо тӱҥалтыш земский школ оралтыште почыныт, М. Казаков урем, 2-шо №-ан пӧрт[2][3][4][5][6].

Почмо жап гычак Марий АССР-ын калык поэтше Н. И. Казаковын лӱмжым нумалеш да Марий Эл Республикысе Т. Евсеев лӱмеш калыкле тоштерын филиалже лийын. 1995 ий гыч тоштерым изирак шанче пашаеҥ Г. К. Сошина вуйлата[7][5].

2018 ийыште Марий Эл Республикыште ялысе ик эн сай тоштер семын палемдыме.

Кызытсе жаплан тоштер Марий Элысе Морко район тоштерын структур пӧлкажлан шотлалтеш[5][6].

Оралте

Тоштерын оралтыже — 1981 ий марте тыште верланыше ончычсо земской школ оралте. 1913 ийыште чоҥымо, регион кӱкшытан тӱвыра шарныктышлан  (руш.) (мар. шотлалтеш[7]. Пу гыч ыштыме, 1 пачашан[6].

Тӱрлӧ жапыште тыште Марий кундемын палыме еҥже-влак тунемыныт — Марий АССР-ын калык поэтше, III степенян Сталин премийын лауреатше Миклай Казаков, Кугу Ачамланде сарын участникше гвардий полковник Павел Курсов, Совет Ушемын Талешкыже Зосим Краснов, поэт-баснописец Мирон Большаков да молат[5][6].

1993 ийыште оралтыште верысе илыше Н. С. Бажановын вуйлатыме чоҥышо бригаде тӱжвал олмыктымаш пашам шуктен. Кӧргӧ сыным да экспозицийым сӧрастарымылан Т. Евсеев лӱмеш калыкле тоштерын специалистше-влак вуйын шогеныт. 1995 ийыште пӧртыштӧ тоштерым почмо[5][6].

Фонд-влак

Тоштерын тӱҥ фондшо 310 аралыме единицым, шанче-полыш фонд 1672 единицым арала. Тиде Н. И. Казаковын шке арверже, серышыже, книгаже, суаптарже, статьяже-влак, П. И. Курсовын книгаже-влак, марий поэт В. И. Осипов-Ярчан кидвозышыжо да книгаже-влак[5][6][8].

Тыште марий калыкын илышыжым да йӱлажым ончыктышо поян этнографий материал уло[7][6].

Тоштерын тӱҥ пӧлеклышыже — туныктыш пашан отличникше, Кӱчыкэҥер ялысе тӱҥалтыш школын ончычсо директоржо Ю. П. Курсов. Тудо тоштерлан автор-влакын пӧлеклен возымашан 200 утла книгам, ялын 80 ияш историйжым ончыктышо фото-влакым, тыгак чӱчӱжын, гвардий полковник П. И. Курсовын, архивше гыч арверже, статьяже, книгаже да фотожо-влакым пӧлеклен[6].

Экспозиций-влак

Кызытсе жаплан тоштерыште 3 зал пашам ышта (кумдыкшо — 117 м².)[7][6][9]:

  • сылнымут. М. Казаковын илыш корныжлан да усталык пашажлан пӧлеклалтын: фотостенд-влак, поэтын той бюстшо, серыш, открытке, кидвозыш, книга-влак;
  • краеведений. Кӱчыкэҥер ялын историйже дене кылдалтше марий калыкын этнографий да йӱла арверже-влак ончыкталтыт (куэ кумыж гыч эртне, корка-влак, куымо стан, шуар, марий калык вургем);
  • Сарзе Чап. Кӱчыкэҥер ял гыч лекше-влакым — Кугу Ачамланде сарын, локальный ваштӱкнымаш-влакын участникыштым, армий ветеран-шамычым — шарнымылан пӧлеклалтын (гвардий полковник П. Курсовын фотожо, шкенжын арверже-влак: китель, кем, плащ-палатке, совет жапысе салтак формо, чемодан-влак)[5][8].

Паша

Тоштер Кӱчыкэҥер ялын да Марий Элысе уло Морко кундемын тӱвыра-туныктыш рӱдержылан шотлалтеш[1].

Идалыклан тоштерыш 2 500 утла еҥ толеш, 45 экскурсий эртаралтеш[5][6][10]. Тоштер-туныктыш программе-влак сылнымут да этнографий сынан улыт[7]. Поснак «Сӱан пелен кайыше ӱдырлан тувырым чиктымаш» программе ончышо-влаклан келша, тудым «МИР» телеканал 2015 ий ноябрьыште Марий кугыжаныш университетыште «Ревитализаций проблеме: Юл-Чолман кундемысе калык-влакын йӱлаш пурышо тӱвырашт» VIII Тӱнямбал шанче-практик конференцийым эртарыме годым войзен. Программыште сӱан пелен кайыше ӱдырлан ожнысо чиктыме радам, тыгодым калык вургем да сӧрастарыш-влак ончыкталтыт[5][6].

Тоштер поэт М. Казаковын лӱмжым нумалеш, тудын лӱмеш 2008 ий гыч кажне ийын февраль тылзыште Казаков лудмаш эртаралтеш — тиде лудмаш конкурс, тушко Морко кундемысе школлаште тунемше-влак ушнат[11]. Тоштер тунемше-влак коклаште «Чавайн лудмаш» район кӱкшытан лудмаш конкурсын ик площадкыже улеш[5][6].

2015 ийыште тоштерыште марий калык поэт М. Казаковын шочмо кечыжлан пӧлеклалтше сылнымут кас эртен[11].

Палемдымаш

  1. ↑ 1 2 Литературно-краеведческий музей им. Н.И. Казакова - Достопримечательности Йошкар-Олы (руш.). МариМедиа. Тергыме кече: 26 теле 2023.
  2. ↑ МБУК "Моркинская ЦБС" - Миклай Казаков. www.biblmorki.ru. Тергыме кече: 26 теле 2023.
  3. ↑ Музей им. М. Казакова, улица Казакова, 2, с. Кутюк-Кинер — 2ГИС (руш.). 2gis.ru. Тергыме кече: 26 теле 2023.
  4. ↑ Запись "Литературно - краеве...". Литературный мир России: путеводитель по литературно-краеведческим интернет-ресурсамЛитературный мир России: путеводитель по литературно-краеведческим интернет-ресурсам. nlr.ru. Тергыме кече: 26 теле 2023.
  5. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Литературно-краеведческий музей имени Н.И. Казакова — Моркинский район, с. Кутюк-Кинер, ул. М.Казакова, д. 2. Подробная информация о музее: расписание, фото, адрес и т. д. на официальном сайте Культура.РФ (руш.). Культура.РФ. Тергыме кече: 26 теле 2023.
  6. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 Национальный музей Республики Марий Эл имени Тимофея Евсеева. fumus.ru. Тергыме кече: 26 теле 2023.
  7. ↑ 1 2 3 4 5 Энциклопедия Республики Марий Эл, 2009, с. 488.
  8. ↑ 1 2 Литературно-краеведческий музей имени Казакова - Марий Эл (неопр.). Тергыме кече: 26 теле 2023.
  9. ↑ 4.5. Культура – Эколого-географический атлас Республики Марий Эл (неопр.). Тергыме кече: 26 теле 2023.
  10. ↑ Путешествие выходного дня по Моркинскому району (руш.). Русское географическое общество (30 сорла 2022). Тергыме кече: 26 теле 2023.
  11. ↑ 1 2 Литературно-краеведческий музей им. Н.И. Казакова. visitmariel.ru. Тергыме кече: 26 теле 2023.

Литератур

  • Литературно-краеведческий музей им. Н. И. Казакова // Энциклопедия Республики Марий Эл / Отв. ред. Н. И. Сараева. — Йошкар-Ола, 2009. — С. 488. — 872 с. — 3505 экз. — ISBN 978-5-94950-049-1.
  • Музейный мир Республики Марий Эл: иллюстрированное научно-популярное издание / ГБУК «Национальный музей Республики Марий Эл им. Т. Евсеева». — Йошкар-Ола: [Б; и], 2019. — 220 с.

Кылвер-влак

"https://mhr.ruwiki.ru/w/index.php?title=Н._И._Казаков_лӱмеш_сылнымут-краеведений_тоштер&oldid=1233622" гыч налме