Йошкар-Оласе эртымгорно тоштер
| Йошкар-Оласе эртымгорно тоштер | |
|---|---|
| руш. Музей истории города Йошкар-Олы | |
.JPG) Тоштерын тӱҥ оралтыже | |
| Негызлалтын | 1996 ий 1 пургыж |
| Верланымаш | |
| Адрес |
 Россий: Йошкар-Ола, ул. Вознесенская, 39 |
| Идалыкыште толын кайыше-влак | 26,5 тыс. |
| Директор | Владимир Михайлович Хрулёв[1] |
| Сайт | i-ola-museum.ru |
 |
|
 РУВИКИ.Медиаште медиафайл-влак | |
Йошкар-Оласе эртымгорно тоштер (руш. Музей истории города Йошкар-Олы) — Йошкар-Олаште верланыше, верысе оксавиктышан (муниципал) тӱвыра тӧнеж. 1996 ийыште негызлыме.
Эртымгорно
1996 ийын 1 февральыште Йошкар-Ола администраций вуйлатышын «Йошкар-Оласе историй тоштерым ыштыме нерген» пунчалже лектын[2]. Тоштерым, оралтым олмыктымо деч вара, ту ийынак 30 сентябрьыште почыныт. Тоштерым ыштымаште Йошкар-Ола администрацийын Вуйлатышыже Вениамин Козлов, Йошкар-Ола администраций Вуйлатышын алмаштышыже Л. Ф. Ожиганов, оласе тӱвыра пӧлкан вуйжо Михаил Васютин, тыгак краевед да мер пашаеҥ-влак лийыныт. Тоштерын икымше директоржо Людмила Арсеньевна Парманова лийын.
2005 ийын 8 майыште Кугу Ачамланде сарыште Сеҥымылан 60 ий темме лӱмеш Сарзе чап пӧлкам почыныт.
Кызытсе жап
Тоштерыште 130 м² экспозиций-ончер кумдык уло, посна жаплан ончерым келыштараш 208 м² кумдыкым ойырымо, погопоянлыкым (фонд) аралыме вер — 40 м².
2014 ийыште тоштерын фондыштыжо 17 501 экспонат шотлалтын, ты шотышто 12 356 арвер тӱҥ фондысо пого. Эн шергакан поготӱшка (коллекций) гыч XIX курымын мучашысе — XX курымын тӱҥалтышысе олан фотосӱретше-влак «Царевококшайск — Йошкар-Ола», «Российын олаже-влак» герб тамга-влак погыш-влак (коллекций) шотлалтыт.
Тоштерын эре ончыкталтше ончерже «Акретсе Чарла», тудо Какшан воктене Чарла олам чоҥымо амал, тудын илышйӧн-аныклен-вияҥмыж (экономике), чоҥалтмыже, илышыже, шкешотан койышыжо, тыште илыше-влакын йӱлашт, тыгак тышан чапланыше еҥ-влакын илышышт нерген каласкала. Олан чоҥалтме ойыремже, тудын тачысе шанче да тӱвыра илышыже жаплан почмо ончерлаште рашемдалтеш.
Сарзе чап пӧлка кок ончер залым ушен. Икымшыште «Оланан летописьыштыже Кугу Ачамланде сарын эртымгорныжо» экспозиций ончыкталтеш, кокымшышто — «Сарзе порыслан да товатмутлан ӱшанле-влак» экспозиций, тудо тачысе сарзе-влак нерген (ты шотышто Афган да Чечня сар-влак нерген) каласкала[3].
Ончеран залысе экскурсий деч посна, тоштер ола мучко йолгорно да автобус дене коштман экскурсийлаш ӱжеш, верлашке лектын, лекцийым эртара, шанче-шымлымаш да тӱвыра-сотемдарыше пашам чолган шукта. Тоштер пелен Православий тӱвырам йӧратыше мер ушем, Олам палыше клуб, «Чарла ола» руш калык ойпого ушем, «Теремок» йоча ойпого студий, Театр унагудо пашам ыштат[4].
Оралте-влак
Тӱҥ оралте (Чулковмытын илемышт)
 | Российын тӱвыра югыпого объектше - регион кӱкшытан рег. № 121420054910005 (ЕГРОКН) объект № 1200453000 (БД Викигида) |
Тоштер «Вознесенский урем, 39» адрес дене Чулковмыт илемын тӱҥ пӧртыштыжӧ верланен. Илем кундем кӱкшытан эртымгорно да тӱвыра чапогылан (памятниклан) шотлалтеш[5]. Йошкар кермыч дене нӧлтымӧ, кок пачашан, кӱртньӧ чылдартӱр дене сылнештарыме оралте 1911 ийыште эртымгорным шарныктыше верыште чоҥалтын: ала-кунам тыште, 1584 ийыште негызлыме, Какшан воктене Чарла олан аралалтме ор пырдыжше шуйналтын улмаш. Оралтым сылнештарыме йӧн семын модерн стилын архитектур ойыртемже-влак кучылталтмо. Тӱҥ оралте деч посна, илемыште пӧрт ӱмбалсе пӧлеман (мезонинан) пӧрт да кудо (флигель) уло[6][7].
1906 ийыште Савинсола ял гыч чодыра йӧнозанлык оза Трофим Васильевич Чулков Чарлаште Вознесенский уремыште мланде кумдыкым налын да кок пӧртым чоҥен. 1908 ийыште — пӧртӱмбал пӧлеман пу пӧртым, а 1911 ийыште — кок кӱ пӧртым: кок пачашан да ик пачашан (флигель). Кӱ пӧрт-влакым чодыра озан эргыже Николай Чулков проектше да вуйлатымыж почеш чоҥеныт. Чоҥымо деч вара оралтым казначейство да уездысе мланде йодышым вӱдышӧ комиссий-влак айленыт. Кок пачашан пӧртын кокымшо пачашыжым уезд исправник Иосиф Адамович Каменский айлен[8].
1921 ийыште Чулковмытын илемыштым калыкленыт (национализироватленыт), да тушто тӱрлӧ жапыште уезд да кундемысе кочкыш пӧлка, Обик да Облплан, Госбанк, сберкассе верланеныт[9][10].
1996 ийыште оралтым пужен чоҥеныт да тушто тоштерым вераҥденыт[9].
- Чулковмытын илемышт
Пӧрт ӱмбалне пӧлеман пӧрт (1908 ий)
Кудо да тӱҥ оралте (1911 ий)
Сарысе чап пӧлка
Сарысе чап пӧлка Первомайский уремысе 128 №-ан шуко пачеран илыме пӧртыште верланен[11].
Палемдымаш
- ↑ Сотрудники музея | Статьи | Музей истории города Йошкар-Олы (неопр.). www.i-ola-museum.ru. Тергыме кече: 21 пеледыш 2025.
- ↑ Историческая веха, Музей истории города Йошкар-Олы, 1 февраля 2016, <https://web.archive.org/web/20160315213130/http://i-ola-museum.ru/news/novosti-muzeya/istoricheskaya-vekha/>. Тергыме: 29 ӱярня 2016.
- ↑ Постоянные экспозиции. Музей истории города Йошкар-Олы. Тергыме кече: 29 ӱярня 2016. Архивлыме 15 ӱярня 2016 ий.
- ↑ Студии и объединения. Музей истории города Йошкар-Олы. Тергыме кече: 29 ӱярня 2016. Архивировано из оригинала 15 ӱярня 2016 ий.
- ↑ Главный дом. Памятники истории и культуры (объекты культурного наследия) народов Российской Федерации. Тергыме кече: 29 ӱярня 2016. Архивировано из оригинала 6 ӱярня 2016 ий.
- ↑ Усадьба Чулкова. Памятники истории и культуры (объекты культурного наследия) народов Российской Федерации. Тергыме кече: 29 ӱярня 2016. Архивировано из оригинала 6 ӱярня 2016 ий.
- ↑ Объекты культурного наследия (памятники истории и культуры) народов Российской Федерации, расположенные на территории Республики Марий Эл. Министерство культуры, печати и по делам национальностей Республики Марий Эл. Тергыме кече: 29 ӱярня 2016. Архивлыме 2 вӱдшор 2016 ий.
- ↑ Дом с фамилией. Музей истории города Йошкар-Олы. Тергыме кече: 29 ӱярня 2016. Архивлыме 12 вӱдшор 2016 ий.
- ↑ 1 2 Усадьба Чулкова. Интерактивный путеводитель МариГид. Тергыме кече: 29 ӱярня 2016. Архивировано из оригинала 9 вӱдшор 2013 ий.
- ↑ Востриков, Василий (12 июля 2011), Дом, где живет история, Газета «Йошкар-Ола», <http://gg12.ru/node/9078>. Тергыме: 29 ӱярня 2016. (недоступная ссылка)
- ↑ Часы, адреса и условия работы. Музей истории города Йошкар-Олы. Тергыме кече: 29 ӱярня 2016. Архивировано из оригинала 15 ӱярня 2016 ий.
Литератур
- Музей истории города Йошкар-Олы // Энциклопедия Республики Марий Эл / Отв. ред. Н. И. Сараева. — Йошкар-Ола, 2009. — С. 557—558. — 872 с. — 3505 экз. — ISBN 978-5-94950-049-1.
Кылвер-влак
- Официальный сайт музея истории города Йошкар-Олы.
- Из истории музея истории города Йошкар-Олы. Официальный сайт музея истории города Йошкар-Олы.
- Музей истории города Йошкар-Ола. Информационный портал «Город Йошкар-Ола».
- Музей истории города Йошкар-Олы. «Музе России».
