Чыкмасе тоштер комплекс
| «Чыкмасе тӱвыра-историй тоштер комплекс» муниципал тӧнеж | |
|---|---|
 | |
 | |
| Негызлалтын | 1919[1], 2001[2] |
| Адрес | 425354, Марий Эл Республик, Чыкма ола, Лихачёв ур., 10-шо номеран пӧрт |
| Директор | Козлова Анастасия Николаевна |
| Сайт | Официальный сайт |
 |
|
 РУВИКИ.Медиаште медиафайл-влак | |
Чыкмасе тӱвыра-историй тоштер комплекс — Марий Эл Республикын тӱвыра-туныктымо да шанче-шымлыше тӧнежше (тӱвыра учреждений[2]). Тоштер комплекс Чыкма олаште верланен.
Тоштер комплекс Курыкмарий велысе историй-тӱвыра поянлыкым сайын аралаш кӱлмӧ шонымаш дене ышталтын[2]. Тыгак тоштерлык арверым чумырымо, аралыме, кычалме, шымлыме да савыктыме паша дене ила.
Тоштер методике, шанче-сотемдарыме, туныктымо, тӱвыра-кумылнӧлтымӧ да экскурсий пашам шукта[2].
Историй
1919 ийын сентябрьыште Чыкмасе мер калыкын чолган тыршымыштлан кӧра, Чыкмаште уездысе кундемым ончыктышо тоштерым почмо. Тоштерым ыштымаште поснак кугу пашам РКП(б) комитетын Чыкма уездысе председательже, сӱретче Александр Владимирович Григорьев вӱден[1].
1977 ий 2 сентябрьыште колхоз, совхоз да оласе ыштыквер-влакын Курыкмарий вел каҥашыш пурышо ӱшанъеҥ-влакын погынышт мландыпашаеҥын тоштержым ышташ пунчалым луктын. Тӱҥ шонымаш — ончыкылык тукымлан Марий Юл кундемысе кресаньык озанлыкыште кучылтмо тошто паша ӱзгарым, илыш йӧным арален кодаш[1].
1979 ий 27 февральыште Курыкмарий велысе калык депутат-влак Каҥашысе исполнитель комитетын пунчалже почеш Почмо кава йымалне этнографий тоштерым чоҥаш тӱҥалме. Тоштерым 1983 ий кеҥежым, Чыкман 400 ий вашеш, зодчество шарныктышым, мландыпашам шуктышо айдемын паша ӱзгаржым, озанлык арвержым да тӱвыра поянлыкшым аралыме кумдык семын почмо[1].
Тоштер комплексын чумыр поянлыкше гыч
Чыкмасе тӱвыра-историй тоштер комплексыште тӱҥ фондышто 55 873 арвер шотлалтеш (01.01.2012 ийлан):
- Живопись сӱрет — 1203 ед.
- Графике паша — 1970 ед.
- Скульптур — 89 ед.
- Илышлык, этнографий, калык кидмастар сымыктышын произведенийже — 3572 ед.
- Археологий арвер — 5382 ед.
- Нумизматике — 4625 ед.
- Шуэн вашлиялтше савыктыш — 8425 ед.
- Саргурал — 113 ед.
- Документ — 30 286 ед.
- Пӱртӱс-шымлыме коллекцийысе арвер — 2 ед.
- Моло арвер — 206 ед.
Фондын шанче-полшык арверже — 10 479 ед.
Кышкарже
Комплексыш авалтен[2]:
- А. В. Григорьев лӱмеш сылнылык-историй тоштер — Юл пелен улшо ик эн тошто сӱрет галерей гыч иктыже, 1919 ийыште негызлалтын[3].
- В. И. Романов лӱмеш почмо кава йымалне этнографий тоштер — изи «ял», тыште курыкмарий мландыпашаеҥын илышыже тичмашнек ончыкталтын[4].
- Купечын илышйӧнжӧ (быт) — тиде купеч-влакым шарныктыше памятник, нуно XIX курымышто Чыкман вияҥмаштыже да Российым чодырам ужалыше ик эн кугу рӱдерыш савырымаште пеш кугу пашам шуктеныт[5].
- О. Бендер лӱмеш сатире да мыскара тоштер, И. Ильф ден Е. Петровын «12 пӱкен» романжым калыкыште кумдан чапландара, тыште Чыкма Васюки ола семын ончыкталтын[6].
- «Лада» унагудо озанлык[7].
Паша
Тыгак ончо
Палемдымаш
- ↑ 1 2 3 4 Романов М. П., 1994, с. 2.
- ↑ 1 2 3 4 5 Энциклопедия Республики Марий Эл, 2009, с. 435.
- ↑ Художественно-исторический музей им. А. В. Григорьева. Тергыме кече: 22 сорла 2012. Архивлыме 17 пургыж 2013 ий.
- ↑ Этнографический музей под открытым небом. Тергыме кече: 22 сорла 2012. Архивировано из оригинала 17 пургыж 2013 ий.
- ↑ Музей купеческого быта. Тергыме кече: 22 сорла 2012. Архивлыме 17 пургыж 2013 ий.
- ↑ Музей сатиры и юмора им. Остапа Бендера. Тергыме кече: 22 сорла 2012. Архивлыме 17 пургыж 2013 ий.
- ↑ Гостиничное хозяйство «Лада». Тергыме кече: 5 кылме 2017. Архивировано из оригинала 7 кылме 2017 ий.
- ↑ Виртуальный тур Козьмодемьянского музейного комплекса. Тергыме кече: 18 ага 2013. Архивлыме 25 пеледыш 2013 ий.
Литератур
- Козьмодемьянский культурно-исторический музейный комплекс // Энциклопедия Республики Марий Эл / Отв. ред. Н. И. Сараева. — Йошкар-Ола, 2009. — С. 435—436. — 872 с. — 3505 экз. — ISBN 978-5-94950-049-1.
- Medzhitova Ė. D., Романов М. П. Этнографический музей под открытым небом в Козьмодемьянске (руш.) — Йошкар-Ола: Марийское книжное издательство, 1994. — ISBN 5-7590-0049-7
- Музейный вестник: ежегодный сборник, Muzejnyj vestnik (руш.) — Йошкар-Ола: Национальный музей Республики Марий Эл имени Тимофея Евсеева, 2016. — ISSN 2499-9814
