И. С. Ключников-Палантайын тоштер-пӧртшӧ
| И. С. Ключников-Палантайын тоштер-пӧртшӧ | |
|---|---|
.jpg) Йошкар-Олаште И. С. Ключников-Палантайын тоштер-пӧртшӧ | |
| Негызлалтын | 1960 ий 16 мартыште |
| Негызлыше | Е. И. Кузнецова |
| Адрес |
 Россий: Йошкар-Ола, Лев Толстой ур., 25 |
| Директор | Светлана Владимировна Зверева |
| Сайт | fumus.ru |
 |
|
 РУВИКИ.Медиаште медиафайл-влак | |
 | Российын тӱвыра югыпого объектше объект № 1200012000 (БД Викигида) |
И. С. Ключников-Палантайын тоштер-пӧртшӧ (Йошкар-Ола) (руш. Дом-музей И. С. Ключникова-Палантая) — тиде Марий Эл Республикын рӱдолаштыже — Йошкар-Олаште — верланыше шарныктыш тоштер. Икымше марий композиторын — И. С. Ключников-Палантайын — илыш корныжлан да усталык пашажлан пӧлеклалтын. Марий Эл Республикысе Т. Евсеев лӱмеш калыкле тоштерын структур пӧлкажлан шотлалтеш.
Историй
1960 ий 16 мартыште негызлалтын. 1961 ий 10 июньышто Марий республикысе шанче-краеведений тоштерын (кызыт Марий Эл Республикысе Т. Евсеев лӱмеш калыкле тоштер) филиалже семын марий профессионал музыклан негызым пыштыше И. С. Ключников-Палантайын шочмыжлан 75 ий да колымыжлан 35 ий темме вашеш тудын 1925—1926 ийлаште илыме пӧртыштыжӧ почылтын. Тоштерын икымше экспозицийже композиторын ешыжын кок шарныктыш пӧлемже да ончер залже гыч шоген, тушто стендлаште да витринылаште композиторын шкенжын архивше гыч фото ден документ-влак ончыкталтыныт[1][2].
1957 ий ноябрьыште пӧртыштӧ шарнымаш оҥа почылтын[3].
1986 ийыште композиторын 100 ияш лӱмгечыжлан Тоштер-пӧртым олмыктымо[4].
Оралте
Пӧртым 1924 ий мучаште чоҥымо, тиде кок могыр леведышан да тыглай фасадан ик пачашан пу пӧрт. Тиде пӧртыштӧ икымше марий композитор И. С. Ключников-Палантай колымыж деч ончыч икмыняр ий (1925—1926) илен[2].
1957 ий гыч пӧрт фасадыште шарнымаш оҥа уло[3].
1986 ийыште Тоштер-пӧртым олмыктымо деч вара пӧлем-влакын кӧргысӧ сыныштым уэш ыштыме, тыгай сын дене тоштер кызытат пашам ышта. 3 пӧлем гыч шога: уна пӧлем, композиторын паша кабинетше, йоча пӧлем. Кабинетыште композитор шке произведенийже-влак дене пашам ыштен, возымо ӱстелыштыже ното да тудын кидвозышыжо-влак улыт. Йоча пӧлем изи Рита ӱдыржӧ ден Мария Александровна пелашыжлан ышталтын[2].
2021 ийыште «Кÿсле» проектым илышыш пуртымо дене тоштерын улшо экспозицийже уэмдалтын да ешаралтын[5].
2022 ийыште тоштер оралтым олмыктымо, воктенысе кумдыкым тӱзатыме, арт-объектым шындыме[6].
Пӧрт Марий Эл Республикын тӱвыра поянлык объектше улеш[1].
Экспозиций ден ончер-влак
- Тоштерын эре улшо экспозицийже. Тыште 100 утла экспонат ончыкталтын, нунын коклаште: шкенжын арверже-влак, кидвозыш-влак, мебель, композиторын семӱзгарже-влак. Композиторын шке произведенийлажым возымо да калык муро-влакым келыштарыме фортепиано ден скрипкыже оҥай. Уна пӧлемыште ломберлык изи ӱстел, венский манме пӱкен-влак, касвел Европысо кӱмыж-совла буфет, XIX курым мучашысе — XX курым тӱҥалтышысе фаянс кӱмыж-совла коллекций, «Одеон» фирмын патефонжо, «Le Roi Paris» немыч пырдыж шагат шогат. Тыште кровать, модыш-влак, комод верланеныт[2][7].
- «И. С. Ключников-Палантайын илыш корныжо да усталык пашаже». Кусарен коштыктымо баннеран ончер. 7 баннерыште фото ден документлаште марий композитор И. С. Ключников-Палантайын илышыже да усталык пашажын тӱҥ йыжыҥже-влак ончыкталтыныт[2].
- «Марий симфоний». Кусарен коштыктымо баннеран ончер палыме композитор-влакын усталыкыштлан пӧлеклалтын, нунын коклаште Яков Эшпай, Андрей Эшпай, Константин Гейст, Эрик Сапаев, Лев Сахаров, Кузьма Смирнов, Алексей Искандаров, Нифонт Сидушкин, Анатолий Луппов, Владислав Куприянов улыт. Ончер кок кугу баннерыште вераҥдалтын[2].
Паша
Тоштерыште тӱшка мероприятий-влак эртаралтыт: «И. С. Ключников-Палантай — икымше марий композитор», «ХХ курым тӱҥалтышысе оласе интеллигентын пӧрт кӧргыжӧ» экскурсий-влак, «Икымше марий композитор И. С. Ключников-Палантай», «Марий калык семӱзгар-влак», «Домисоль», «Марий кӱсле» тоштер-туныктыш программе-влак да молат[2][8].
Марий Элыште музык сымыктышын вияҥмыжлан, палыме композитор, музыкант молыланат пӧлеклалтше тематике ончер-влак чумыралтыт[2][9].
Декупаж йӧн дене сувенирым сӧрастарыме дене мастер-класс, перо да чернила дене интерактив сынан серымаш да Тоштер-пӧртыштӧ квестым ыштымаш ончаш толшо-влакын кумылыштым савыра[2][10].
2021 ийыште «Кÿсле» проект илышыш шыҥдаралтын. Проект турист-влакым сымыстараш «Марий кӱсле» брендым ончыко лукташ да шаркалаш единый локальный зоным ыштыме шонымашан лийын. 2021 ий 23 апрельыште марий кӱслелан пӧлеклалтше «Кÿсле» ончер почылтын. Мероприятий «Палантайын апрельже» композиторым шарныме декаде кышкарыште эртен (И. С. Ключников-Палантайын шочмыжлан 135 ий темме лӱмеш). Ончерыште Марий Эл Республикысе Т. Евсеев лӱмеш калыкле тоштерын фондшо гыч кӱсле коллекций ончыкталтын[11][5][12][10].
Палемдымаш
- ↑ 1 2 Композитор Ключников-Палантай, дом-музей (руш.). komanda-k.ru (13 вӱдшор 2017). Тергыме кече: 5 ага 2023. Архивлыме 5 ага 2023 ий.
- ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Дом-музей И.С. Ключникова-Палантая. museum.ru. Тергыме кече: 5 ага 2023. Архивлыме 5 ага 2023 ий.
- ↑ 1 2 Дом-музей И.С.Палантая - Общественные здания, фото Йошкар-Олы и история города. olacity.ru. Тергыме кече: 5 ага 2023. Архивлыме 5 ага 2023 ий.
- ↑ Последний дом Ключникова-Палантая (неопр.). ИА МедиаПоток (7 сорла 2018). Тергыме кече: 5 ага 2023. Архивлыме 5 ага 2023 ий.
- ↑ 1 2 Сегодня в Марий Эл откроется выставка гуслей. news.myseldon.com. Тергыме кече: 5 ага 2023. Архивлыме 5 ага 2023 ий.
- ↑ Студенты из Марий Эл разработали проект реконструкции Дома-музея И.С. Ключникова-Палантая (ФОТО). www.marpravda.ru. Тергыме кече: 5 ага 2023. Архивлыме 5 ага 2023 ий.
- ↑ Постоянная экспозиция дома-музея И.С. Ключникова-Палантая (руш.). МариМедиа. Тергыме кече: 5 ага 2023. Архивлыме 5 ага 2023 ий.
- ↑ Музейно-образовательная программа «Марийские гусли» (неопр.). Музей для всех. Тергыме кече: 5 ага 2023. Архивлыме 29 ага 2023 ий.
- ↑ Мелодии виниловых пластинок заполнили Дом-музей И.С. Ключникова-Палантая в Йошкар-Оле. www.marpravda.ru. Тергыме кече: 5 ага 2023. Архивлыме 5 ага 2023 ий.
- ↑ 1 2 Кÿсле (руш.). МариМедиа. Тергыме кече: 5 ага 2023. Архивлыме 5 ага 2023 ий.
- ↑ «Марий Эл ТВ»: проект «Гусли» дома-музея И. С. Ключникова-Палантая (руш.). МЭТР - Марий Эл Телерадио. Тергыме кече: 5 ага 2023. Архивлыме 5 ага 2023 ий.
- ↑ Выставка «Кÿсле» | Йошкар-Ола (руш.). gorodzovet.ru. Тергыме кече: 5 ага 2023. Архивлыме 5 ага 2023 ий.
Литератур
- Смирнова Н. Е. Творческое наследие Эшпаев в деятельности Дома-музея И. С. Ключникова-Палантая // Музейный вестник: ежегодный сборник. Вып. № 10 / ГБУК «Национальный музей РМЭ им. Т. Евсеева»; науч. ред. Е. П. Кузьмин. — Йошкар-Ола, 2016. — С. 51—54.
- Музейный мир Республики Марий Эл: иллюстрированное научно-популярное издание / ГБУК «Национальный музей Республики Марий Эл им. Т. Евсеева». — Йошкар-Ола: [Б; и], 2019. — 220 с.
- Марийская земля — очарование России. Презентационный альбом с интерактивным приложением / ГБУК «Национальный музей Республики Марий Эл им. Т. Евсеева». — Йошкар-Ола: [Б; и], 2019. — 124 с.: ил.
