А. В. Григорьев лӱмеш сӱретсымыктыш-историй тоштер
| Сылне вер | |
| А. В. Григорьев лӱмеш сӱретсымыктыш-историй тоштер | |
|---|---|
 | |
| 56°20′37″ с. ш. 46°34′20″ в. д.GЯO | |
| Эл | |
| Верланымаш | Чыкма |
| Негызлалтын | 1883 |
| Статус |
 Россий калыкын тӱвыра югыпого объектше - регион кӱкшытан. Рег. № 121510204560005 (ЕГРОКН). Объект № 1210008000 (БД Викигида) |
 |
|
 РУВИКИ.Медиаште медиафайл-влак | |
А. В. Григорьев лӱмеш сӱретсымыктыш-историй тоштер (руш. Художественно-исторический музей имени А. В. Григорьева) — Юл кундемысе сӱрет галерей кокла гыч ик эн тоштыжо, тудым 1919 ийыште Чыкма олаште негызлыме. «Чыкмасе тоштер комплекс» муниципал тӧнежын филиалже.
Тоштер нерген
1918 ийыште Озаҥысе сӱретче-влак яра куснен коштыктымо Юл-Чолман ончерым вораҥдареныт, тудым Юл кундемысе да Чолман воктенысе олалаште ончыкташ палемдыме. 40 сӱрет паша коклаште руш передвижник-влакын да Озаҥын тунамсе сӱретче-шамычын (П. Радимовын, Г. Медведевын, Н. Фешинын) пашашт лийыныт. Шымлызе-влакын шонымышт почеш, ончерын негызше Александр Мантельын коллекцийже гыч сӱрет-влак лийыныт. Сӱрет-влакым Чыкмашке кондымек, элыште граждан сар тӱҥалын. Озаҥыш ошгвардеец-влак пуреныт. Сӱрет-влак Чыкмасе калык туныктыш пӧлкаште аралымаште кодыныт.
1919 ий шыжым Чыкмашке ик эн тӱҥалтыш профессионал марий сӱретче Александр Владимирович Григорьев толын. Юл-Чолман ончерысе сӱрет-влакым ужмек, А. Григорьев олаште тоштерым почаш шонен пыштен. Озаҥысе сӱретче ден палыме руш сӱретче-влакын сӱретышт тоштерын сӱретсымыктыш пӧлкажын негызше лийыныт[1].
Тоштерым 1919 ий 7 сентябрьыште почмо. Эн ончыч тоштер Торсуев купечын пӧртыштыжӧ, 1933 ий гыч — Смоленский соборын оралтыштыже верланен. 1998 ий гыч тоштер Пономарёв купечын XIX курымысо архитектур шарныктышлан шотлалтше пӧртыштыжӧ верланен, тудым вераҥдаш лӱмын пӧртым олмыктымо. Тиде пӧртым 1883 ийыште чоҥымо, тудо шке архитектур да планировкыж дене олаште эн мотор пӧртлан шотлалтеш[2].
1920 ий 4 ноябрьыште «Октябрь революцийын кумшо идалыкше лӱмеш да калык туныктыш аланыште суапшылан да тоштерым негызлыше семын Чыкмасе уезд Каҥаш исполком Чыкмасе тоштерлан А. В. Григорьев йолташын лӱмжым пуаш пунчалын»[1].
1920-шо ийлаште Григорьев Москош каен. Рӱдолаште улмыж годым А. Григорьев палыме сӱретче-влакын 50 сӱретым, скульптурым да фарфорым налын кертын. Тылеч посна, тудо жапыште тӱрлӧ сӱретчын тудлан пӧлеклыме шуко произведенийже тыгак тоштерыш пурен (В. Бялыницкий-Бирулян, П. Радимовын, Ф. Малявинын пашашт)[1].
1938 ийыште А. В. Григорьев Сталин жапысе репрессийыш логалын да 8 ийым Казахстаныште эртарен. Чыкмасе тоштер деч Григорьевын лӱмжым кораҥденыт. 1946 ийыште тудым эрыкыш луктыныт, но 1954 ийыште гына сӱретче реабилитацийым налын кертын. 1966 ийыште Чыкмасе тоштерлан А. В. Григорьевын лӱмжым пӧртылтымӧ[1].
1919−1963 ийлаште тоштерын фондшым вияҥдымашке да чумырымашке директор-влак С. Бочкарёв, С. Пузырников, И. Пландин, А. Михеева кугу надырым пыштеныт[1].
Тоштерын фондыштыжо 43 тӱжем утла аралыме единице шотлалтеш, нунын кокла гыч 3,5 тӱжем сӱрет сымыктыш арвер. Сӱрет галерейын тӱҥалтышыжлан 1918 ийыште Озаҥысе сӱретче-влакын вораҥдарыме куснен коштыктымо Юл-Чолман ончер лийын. Варажым коллекций А. В. Григорьевын палыме сӱретче ден коллекционер-влак дене шкенжын ваш палыме улмыжлан, а 1970—1980-шо ийлаште — Ленинградысе сӱретче-влакын сӱретыштлан кӧра пойдаралтын[2].
Сӱретсымыктыш коллекцийын негызшым XIX—XX курымласе руш сӱретче-влакын пашашт ыштат. XIX курымын икымше пелыжын сӱретсымыктышыже руш да Европысо палыдыме сӱретче-влакын ӱдырамаш портретышт дене ончыкталтын. Академический стиль тоштерыште тӱҥ шотышто портрет жанр дене ончыкталтын (Карл Брюлловын «Вӱдшинча воктене итальянец», Сӱретсымыктыш академийым тунем лекше Г. Беловын «Шнуй Иероним» академический пашаже).
XIX курымын кокымшо пелысе передвижник-влакын сымыктышышт тыгак коллекцийыште ончыкталтын. Тиде тыгай палыме мастар-влакын пашашт: И. И. Творожниковын «Йорло рвезе комдо дене», С. И. Святославскийын «Курыкышто кече лекмаш», Л. Л. Каменевын «Пӱя», А. А. Киселёвын «Кече лекмаш», «Памаш воктене кӱтӱ», Н. Е. Рачковын «Рвезын портретше», А. И. Корзухинын «Кресаньык йоча-влак» да портрет ден пейзаж жанрыште пашам ыштыше моло сӱретчын пашашт.
Теҥыз тематике тоштерыште тыгай произведенийлаште ончыкталтын: руш маринист И. Айвазовскийын «Шем теҥызыште тылзан йӱд», Р. Г. Судковскийын «Лапка тымык», «Теҥыз сер», Е. Е. Шрёдерын «Теҥыз икса».
Тоштерын посна кугешнымашыжлан тӱнямбал лӱман сӱретче Николай Фешинын пашаже-влак шотлалтыт. 1923 ийыште, Фешинын США-шке кайымекыже, А. В. Григорьев тудын деч икмыняр пашажым налын кертын. Тылеч посна, Фешин тудлан «Черемис сӱанын» эскизше-влакым пӧлеклен. Тыге, коллекцийыште сӱретсымыктышын ик эн палыме импровизаторжо кокла гыч иктыжын латик пашаже уло[1].
Тоштерын историй пӧлкаже 3 тематикан зал гыч шога; икымшыштыже кундемысе пӱртӱс, археологий да этнографий темылан экспозиций-влак ончыкталтыныт; кокымшышто — XVIII—XX курымласе эрвелысе, Европысо да руш фарфор коллекций; кумшышто — экспозиций-влак Чыкман ончычсо да кызытсе илышыжлан пӧлеклалтыныт[2].
Галерей
Палемдымаш
- ↑ 1 2 3 4 5 6 100 лет Марий Эл. Достояние республики: Козьмодемьянскому художественно-историческому музею имени А. В. Григорьева – 100 лет | Национальная библиотека имени С. Г. Чавайна Республики Марий Эл (руш.). nbmariel.ru. Тергыме кече: 7 шыжа 2020.
- ↑ 1 2 3 Энциклопедия Республики Марий Эл, 2009, с. 795.
Литератур
- Карпеева Э., Киреева Т. «Художественный музей Григорьева в Козьмодемьянске», под общим руководством А. Красавина, издательство — «Белый город», 2004 г.
- Художественно-исторический музей им. А. В. Григорьева // Энциклопедия Республики Марий Эл / Отв. ред. Н. И. Сараева. — Йошкар-Ола, 2009. — С. 795. — 872 с. — 3505 экз. — ISBN 978-5-94950-049-1.
- Музейный вестник: ежегодный сборник, Muzejnyj vestnik (руш.) — Йошкар-Ола: Национальный музей Республики Марий Эл имени Тимофея Евсеева, 2016. — ISSN 2499-9814
