Матукова, Мария Байрамовна

РУВИКИ — эрыкан энциклопедий гыч материал
Мария Байрамовна Матукова
Матукова, Мария Байрамовна.jpg
Шочмо кече 1945 ий 30 шорыкйол(1945-01-30) (81 ий)
Шочмо вер Рабак ял, Янаул район, Башкир АССР, СССР
Гражданлык  СССР →  Россий
Паша сомыл музеевед, краевед
Награде да премий

Мария Байрамовна Матукова (Исламова; 1945 ий 30 январь, Рабак ял, Янаул район, Башкир АССР, СССР) — совет да Россий тоштер шымлыше, шочмо верым шымлыше, администраций вуйлатыше. Марий Эл Республикын Т. Евсеев лӱмеш калыкле тоштер директор (1990–2006). Марий Эл Республик тӱвыран сулло пашаеҥже (1995). Марий Эл Республикын кугыжаныш премийжын лауреатше (2001). 2019 ийыште Марий Эл Республикын тӱвыра, савыктыш да калык-влакын пашашт шотышто министерствыжын Марий Эллан 100 ий теммылан да мер да политик пашаеҥ, Марий облисполкомын икымше председательже И. П. Петровым шарнымылан пӧлеклалтше «Калыклан служитлымаш» шарнымаш медальже дене суапландаралтын.

Биографий

Кызытсе Башкортостан Республик Янаул районысо Рабак ялыште 1945 ий 30 январьыште шочын. 1967 ийыште Н. К. Крупская лӱмеш МГПИ-м пытарен[1].

1968 ий гыч Марий АССР-ысе Республикысе шанче-краевед тоштерыште: шанче пашаеҥ, пӧлкам вуйлатыше, шанче ужаш дене директорын алмаштышыже[2]. 1990–2006 ийлаште — Марий Эл Республикын Т. Евсеев лӱмеш калыкле тоштер директор[3].

Кызыт Э. Сапаев лӱмеш Марий кугыжаныш академий опер да балет театрын тоштержым вуйлата[4].

Тоштер паша

1978 ийыште Марий АССР-ысе Республикысе шанче-краевед тоштерын историй пӧлкажын «Марий АССР-ын кызытсе вияҥмашыже» экспозицийын авторжо лийын[5].

1992 ий 4 августышто тудын инициативыж почеш Марий республикысе шанче-краевед тоштерым Марий Эл Республикын Калыкле тоштерышкыже вашталтен лӱмдымӧ, тиде Россий Федерацийыште «калыкле» статусым налше икымше тоштер. Тоштерлан тунамак тудын йол ӱмбак шогалмашкыже кугу надырым пыштыше Тимофей Евсеевын лӱмжым пуэныт[3].

Марий Эл Республикын Т. Евсеев лӱмеш Калыкле тоштер директорлан пашам ыштыме ийлаште тудын инициативыж почеш «Тоштерысе унагудышто» вашлиймаш-влак эртаралтыныт. Республикысе чыла гаяк районышто Калыкле тоштерын филиалже-влак почылтыныт (Н. С. Мухинын Тоштер-пӧртшӧ, Я. П. Майоров-Шкетанын Тоштер-пӧртшӧ да молат). Марий ӱдырамаш-влакын «Саскавий» клубыштым вораҥдарыше улеш[5].

2001 ийыште Венгрий мландыште «Марий сурт-пече» комплексым ыштымылан Марий Эл Республикын Кугыжаныш премийжым пуымо[5].

Тудын инициативыж почеш Э. Сапаев лӱмеш Марий кугыжаныш академий опер да балет театрын тоштержым ыштыме. Материалым пырчын-пырчын погышыжла, тудо тоштерын дизайнжым шонен луктын, тудым оҥай кӧргӧ дене темен кертын. М. Б. Матукова театр историйым умбакыже тунемеш да пога, у ончер-влакым луктеда, театрлан тоштерлык экспонат-влакым пога, а тыгодымак Марий Эл сымыктышын моло отрасльлаж дене книгалан материалым пога. Марий культур ден сымыктыш сферыште книгам луктеден да умбакыжат луктеда, калыкле театрын историйже дене пашам ышта. Э. Сапаевын «Акпатыр» икымше калыкле опер дене книгам ямдылен[4].

Лӱм да награде-влак

  • Марий Эл Республик тӱвыран сулло пашаеҥже (1995)[1]
  • Марий Эл Республикын Кугыжаныш премийжын лауреатше (2001)[1]
  • Марий Эл Республикын тӱвыра, савыктыш да калык-влакын пашашт шотышто министерствыжын Марий Эллан 100 ий теммылан да мер да политик пашаеҥ, Марий облисполкомын икымше председательже И. П. Петровым шарнымылан пӧлеклалтше «Калыклан служитлымаш» шарнымаш медаль (2019)[4]

Палемдымаш

  1. ↑ 1 2 3 МБЭ. — 2017. — С. 275. — ISBN 5-87898-357-0.
  2. ↑ Национальный музей им. Т. Евсеева / сост. Ан. В. Муравьёв. — Йошкар-Ола: ООО "Виста-Принт", 2011. — С. 24. — 104 с. — ISBN 978-5-904558-10-9.
  3. ↑ 1 2 Национальный музей РМЭ им. Евсеева (руш.). Национальный музей РМЭ им. Евсеева. Тергыме кече: 6 ӱярня 2021. Архивлыме 10 вӱдшор 2021 ий.
  4. ↑ 1 2 3 Марийский государственный академический театр оперы и балета им. Эрика Сапаева. operaballet.net. Тергыме кече: 6 ӱярня 2021. Архивлыме 26 идым 2020 ий.
  5. ↑ 1 2 3 Национальный музей им. Т. Евсеева. Страницы истории. — 2011. — С. 24. — ISBN 978-5-904558-10-9.

Литератур

  • Матукова Мария Байрамовна // Марийская биографическая энциклопедия / Авт.-сост. В. А. Мочаев. — Йошкар-Ола: Марийский биографический центр, 2007. — С. 231. — 2032 экз. — ISBN 5-87898-357-0.
  • Глушкова З. М., Зайниев Г. З., Мочаев В. А. Матукова Мария Байрамовна // Марийская биографическая энциклопедия / Авт.-сост. В. А. Мочаев. — 2-е изд. — Йошкар-Ола: Марийский биографический центр, 2017. — С. 275. — 606 с. — 1500 экз. — ISBN 978-5-905314-35-3.

Кылвер-влак

"https://mhr.ruwiki.ru/w/index.php?title=Матукова,_Мария_Байрамовна&oldid=1192064" гыч налме