Искандаров, Алексей Искандарович
| Алексей Искандарович Искандаров | |
|---|---|
 | |
| Тӱҥ увер | |
| Тичмаш лӱм | |
| Шочмо кече | 1906 ий 21 ӱярня |
| Шочмо вер | Ирсай ял, Ӱпӧ губерний, Россий империй |
| Колымо кече | 1999 ий 2 шорыкйол (92 ий) |
| Колымо вер | Йошкар-Ола, Марий Эл Республик, Россий |
| Эл |
 Россий империй→ СССР→ Россий |
| Профессий | композитор |
Алексей Искандарович Искандаров (1906 ий 21 март, Ирсай, Мишкан район, Пошкырт — 1999 ий 2 январь, Йошкар-Ола) — совет да россий композитор, РСФСР сымыктышын сулло пашаеҥже (1960).
Илыш корныжо
Ава деч посна кушкын. 1918 ийыште Сахарово селасе кок классан инородческий училищыш тунемаш пурен, тудым 1919 ийыште йоча пӧртыш савыреныт. 1920 ийыште тунемше-влак тӱшкам, Искандаровымат, Йывангасолаште (Николо-Берёзовка, Пошкырт), а 1924 ий гыч — Пӱрӧ олаште верланыше Марий педтехникумыш кусареныт.
1925 ий гыч Искандаров Краснококшайск педтехникумышто (Йошкар-Ола) тунемын. Ты жапыштак Искандаров Иван Степанович Палантайын вуйлатымыж почеш тунемше-влак хор дене пашам ыштен. 1927 ийыште педтехникумым тунем пытарымек, Нартас ялозанлык техникумышто музык да вокал дене урокым вӱден. Хор-влак дене пашам ыштымыже Искандаровын ты жанрлан ӱшанле улмыжым пеҥгыдемден.
1928 ийыште «хорын дирижёржо» специиальность дене Москосо кугыжаныш консерваторийыш тунемаш пурен, профессор А. В. Александров деч тунемын. Консерваторийыште тунеммым 1933 ийыште мучашлен. Консерваторийын студентше лиймыже годымак семым возаш тӱҥалын.
1933—1941 да 1954—1966 ийлаште Йошкар-Оласе И. С. Палантай лӱмеш музык училищыште хор дисциплине-влакым туныктен. 1933 ийыште марий хор капеллым, а 1939 ий сентябрьыште тудын негызеш, Марий кугыжаныш филармоний пеленысе мурышо да куштышо ансамбльым чумырен, тудым 1954 ий марте вуйлатен.
1952 ий гыч 1956 ий марте Искандаров МАССР композитор-влак ушемын председательже, 1956 ий гыч 1964 ий марте — муткучышо секретарьже лийын. Мер паша дене пырля тудо усталык да туныктымо пашам шуктен.
Искандаров шӱдӧ утла вокал-хор сылнысемым возен, нунын кокла гыч эн сайже-влак ятыр автор сборникыш пуреныт. «Шочмо мланде» кантатын авторжо (Л. Н. Сахаров дене пырля). 200 утла марий калык мурым чумырен, калык мелодий-влакым тӱрлӧ семын мураш келыштарен. Искандаров М. Шкетан лӱмеш марий калыкле драме театрын спектакльже-влаклан семым возышо автор.
Искандаровын сылнысемже-влак Марий Эл Республикыште кумдан чапланеныт.
Шарнымаш
.jpg)
1994 ийыште Искандаровын лӱмжым Марий кугыжаныш капеллалан пуымо.
Суаптар ден чаплӱмжӧ
Россий композитор-влак ушемын йыжыҥъеҥже (1940), Марий АССР сымыктышын сулло пашаеҥже (1942), РСФСР сымыктышын сулло пашаеҥже (1960), Марий АССР Кугыжаныш премийын лауреатше (1981).
Литератур
- В. Г. Кузнецова, Л. И. Кульшетова, В. И. Чеснокова. Композиторы и музыковеды Республики Марий Эл. — Йошкар-Ола: Типография Правительства Республики Марий Эл, 2006. — С. 59—64. — 266 с. — 1000 экз. — ISBN 5-87898-318-4.
- Г. Б. Бернандт, И. М. Ямпольский. Советские композиторы и музыковеды: Справочник в 3 т.. — Москва, 1978.
- Искандаров Алексей Искандарович // Марийская биографическая энциклопедия / Авт.-сост. В. А. Мочаев. — Йошкар-Ола: Марийский биографический центр, 2007. — С. 154. — 2032 экз. — ISBN 5-87898-357-0.
- Искандаров Алексей Искандарович // Энциклопедия Республики Марий Эл / Отв. ред. Н. И. Сараева. — Йошкар-Ола, 2009. — С. 399—400. — 872 с. — 3505 экз. — ISBN 978-5-94950-049-1.