Сарзе автомобилистын кечыже

РУВИКИ — эрыкан энциклопедий гыч материал
Сарзе автомобилистын кечыже
ССР Вооружённый Вийын войска род дене (службо дене) тамга: Автомобиль да корно (1988 ий 4 март марте ) войска (службо)
ССР Вооружённый Вийын войска род дене (службо дене) тамга: Автомобиль да корно (1988 ий 4 март марте ) войска (службо)
Тӱрлылык Профессионал пайрем
Ышталтын 2000 ий 24 февральыште
Палемдат Россий Федераций
Кече 29 ага
Пайремлымаш 29 ага
Кылдалтын Российыште икымше автомобиль ротым (авторотым) ыштыме дене

Сарзе автомобилистын кечыже (руш. День военного автомобилиста) — Российыште ий еда 29 майыште палемдыме профессионал пайрем. РФ-ысе автомобиль войскан сарзыеҥ ден пашаеҥже-влаклан, тыгак службо пашаж почеш транспортым виктарыше чыла сарзыеҥлан пӧлеклалтын[1][2][3].

Историй

XX курым тӱҥалтыште автомобиль-влакым сарзе цель дене шуко кучылташ лийын огыл. Саргуралым, боеприпас ден кочкышым тӱҥ шотышто имне шупшыктеныт. Но технике вияҥме дене автомобиль-влак эркын-эркын имне транспортым (гужевой транспортым) ишаш тӱҥалыныт.

1910 ий февральыште Николай II «Икмыняр европо кӱртньыгорно батальонлан визымше автомобиль рото-влакым пуымаш нерген» («О придании пятых автомобильных рот ряду европейских железнодорожных батальонов») пунчалым луктын. Но Икымше тӱнямбал сар  (руш.) (мар. тӱҥалмылан россий армийын 711 автомобильже да 101 мотоциклже лийын, тидыже сӧй пасушто пайдам гына пуэн[4].

«Иктаж-могай лийын кертдымаш уло мо, мутлан, тудын шотышто, автомобиль-влак обозлаште повозко-влакым тӱрыснек алмаштат гына огыл, а полевой артиллерийышкат пурат; имне кычкеман полевой саргурал-влак олмеш сӧй пасушто таҥасымашке тарванылше бронироватлыме батарей-влак пурат, да мланде ӱмбалсе кредалмаш теҥыз кредалмашла койшо лиеш»

— Д. Милютин
Руш армийын автомобиль отрядше, 1915 ий.

Николай II-н кӱштыкшӧ почеш, 1910 ий 29 майыште Санкт-Петербургышто Россий империйыште икымше Тунемме автомобиль рото ышталтын, а тудын командиржлан инженер войскан капитанжым Пётр Секретёвым шогалтыме. Подразделенийын тӱҥ задачыжлан автомобиль часть-влаклан сарзыеҥ-шамычым ямдылымаш шотлалтын[5][1].

1917 ийысе Октябрь революций  (руш.) (мар. тӱҥалмылан россий армийын 22 автомобиль ротыжо лийын. 1918 ий августышто Калык Комиссар-влакын Каҥашышт автопаркын пелыжым сарзыеҥ-влаклан пуымо нерген пунчалым луктын. Тыге, тудо ий мучашланак Йошкар Армийын 4000 наре автомобильже лийын, а 1920 ийлан нунын чотышт 7500 марте кушкын[6].

1933 ийыште механический тяган технике дене тӱрыснек ситарыме механизироватлыме корпусым чумырымо. Тудын штатше 200 утла автомобильым ончылгоч палемден. 1936 ийлан Йошкар Армийын кышкарыштыже ныл тыгай корпус лийын.

РККА-н «фиат» сарзе машинаже.

Кугу Ачамланде сар тӱҥалтышлан Совет армийын автопаркше 27 тӱжем утла технике единицым шотлен. Сар жапыште автомобилист-влак сусыргышо-шамычым эвакуироватленыт да фронт частьлаш чыла кӱлешаным кондеденыт. Ленинград блокаде годым нуно «Илыш корно» («Дорога жизни») почеш еҥ-влакым утарымаште тӱҥ рольым модыныт[2].

Кугу Ачамланде сар жапыште ойыртемалтше сарзе суап да патырлыклан 77 автомобиль подразделений орден дене суапландаралтын, 15-ше чаплӱмым налын, тӱжем дене водитель-влак кугыжаныш суаптар-влак дене палемдалтыныт, а нунын кокла гыч 14-шыжлан Совет Ушемын Талешкыже лӱмым пуымо[7]. Тиде лӱмым налше икымше водитель-влак кокла гыч иктыже Йӱдвел-Касвел фронтын 301-ше гаубичный артиллерий полкшын шофёржо Прохор Денисович Залесов лийын[4].

Российын кызытсе Сарзе Вийыштыже автомобиль технике личный составым, боеприпасым, кочкышым, топливым да медицине грузым шупшыкташ, тыгак эвакуаций мероприятийлаште кучылталтеш[3].

2000 ий 24 февральыште Россий Федераций обороно министерствын  (руш.) (мар. вуйлатышыже И. Д. Сергеев «Сарзе автомобилистын кечыжым пеҥгыдемдымаш нерген» («Об учреждении Дня военного автомобилиста») приказым луктын, тудо икымше российысе автомобиль ротым ыштыме кечын — 29 майыште — палемдалташ тӱҥалын[8].

Пайрем йӱла

Сарзе автомобилистын кечыжым РФ-ын автомобиль войскажын сарзыслужышо-влак гына огыл пайремлат. Тиде кечын тыгак технический персонал, инженер, командир да молымат саламлат. Сарзе частьлаште командований деч официал саламлымаш-влак дене пайремле погынымаш ден собраний-влак эртаралтыт. Чӱчкыдынак тиде кечын суапландарымаш-влак эртат[2].

Официал мероприятий-влак деч посна, сарзе автомобилист-влаклан памятник-влак воктене мемориал акций-влак эртаралтыт. Акцийын участникше-влак пеледышым пыштат да колышо-влакым шып шогымо минут дене шарналтат. Тыгак тиде кечын службо парызым шуктымо годым илышыжым пуышо чыла еҥым шарналташ йӱла уло[3].

Шарныктыш-влак

  • Москошто Ленин проспектыште Тропарёво-Никулино районышто Автомобилист-талешке-влаклан памятник верланен. Тудын ӱмбалне Совет Ушемын 26 Талешкыжын да Социалистике Пашан 49 Талешкыжын лӱмжым возымо[4]. Шарныктышын авторжо-влак: РФ-ын калык сӱретчыже Александр Рукавишников да РФ-ын сулло архитекторжо Игорь Воскресенский[9]. 2015 ий 2 сентябрьыште пайремлын почыныт[10].
Брянскыште мемориал
  • Брянскыште Кугу Ачамланде сар годым илыш дене чеверласыше Сарзе-водитель-влаклан памятник верланен[11]. Тиде СССР-ыште икымше тыгай шарныктыш. Тудын авторжо-влак: скульптор Пётр Мовчун да архитектор Алексей Гайдученя. 1968 ий 12 сентябрьыште почылтын.

Палемдымаш

  1. ↑ 1 2 День военного автомобилиста. Объединение ветеранов войн и Вооружённых Сил Главного автобронетанкового управления. Тергыме кече: 27 ага 2026.
  2. ↑ 1 2 3 День военного автомобилиста 2025: какого числа, история и традиции праздника, <https://www.kp.ru/family/prazdniki/den-voennogo-avtomobilista/>. Тергыме: 27 ага 2026. 
  3. ↑ 1 2 3 29 мая — День военного автомобилиста: история, поздравления и открытки, 2025-05-21, <https://iz.ru/1703957/2024-05-29/29-maia-den-voennogo-avtomobilista-istoriia-traditcii-pozdravleniia>. Тергыме: 27 ага 2025. 
  4. ↑ 1 2 3 29 мая – День военного автомобилиста. Министерство общественной безопасности Челябинской области (29 ага 2023). Тергыме кече: 27 ага 2026.
  5. ↑ Час истории «День военного автомобилиста Вооруженных сил России» 2025, <https://www.culture.ru/events/5723440/chas-istorii-den-voennogo-avtomobilista-vooruzhennykh-sil-rossii>. Тергыме: 27 ага 2026. 
  6. ↑ Кристина Некезова (29 мая 2022), Военные автомобилисты отмечают профессиональный праздник, <https://www.vzsar.ru/news/2022/05/29/voennye-avtomobilisty-otmechaut-professionalnyy-prazdnik.html>. Тергыме: 27 ага 2026. 
  7. ↑ День военного автомобилиста Вооруженных сил России (руш.). patriotkuban.ru. Тергыме кече: 27 ага 2026.
  8. ↑ И.Сергеев. Приказ Министра обороны Российской Федерации от 24 февраля 2000 г. № 100 «Об учреждении Дня военного автомобилиста» (руш.). Министерство обороны Российской Федерации (29 ага 2013). Тергыме кече: 27 ага 2026. Архивлыме 13 пеледыш 2020 ий.
  9. ↑ Памятник героям-автомобилистам открыт в Москве (руш.). molnet.ru. Тергыме кече: 27 ага 2026.
  10. ↑ Памятник героям-автомобилистам открыт у метро "Тропарёво", <https://www.m24.ru/articles/transport/02092015/83605>. Тергыме: 27 ага 2026. 
  11. ↑ В Брянске 55 лет назад открыли первый в России памятник воинам-водителям (руш.). bryansk.kp.ru. Тергыме кече: 27 ага 2026.

Кылвер-влак

"https://mhr.ruwiki.ru/w/index.php?title=Сарзе_автомобилистын_кечыже&oldid=1230997" гыч налме