Ленинград блокадым кораҥдыме кече
| Ленинград блокадым кораҥдыме кече | |
|---|---|
 1944 ий 27 январьыште Ленинград блокадым пытарыме лӱмеш салют | |
| Тӱрлылык | Кугыжаныш |
| Официал | Ленинградым фашист блокаде деч пӱтынек утарыме кече |
| Тыгак | Российын сарзе чап да шарнымаш кече-влак |
| Ышталтын | 1995 ий 13 ӱярня |
| Палемдат | ий еда |
| Кече | 27 шорыкйол |
| Кылдалтын | Ленинград блокаде |
Ленинград блокадым кораҥдыме кече — Российын сарзе чап кечыже, Кугу Ачамланде сар жапыште фашист войска-влакын Ленинград блокадыштым пытарыме нерген шарныме лӱмеш увертарыме. 2014 ий гыч Ленинградым фашист блокаде деч пӱтынек утарыме кече маналтеш. Пайрем лӱмым олаште илыше-влакын подвигыштым ончыкташ ман тӧрлатыме.
Историй
Кугу Ачамланде сар годым Ленинград блокаде 872 кече шуйнен. Тудо 1943 ий январьыште тичмашнек огыл кӱрылтын. 1943 ий мучаште ямдылыме Ленинград-Новгород ончык кайыме операцийын ик тӱҥ цельже — олам пӱтынек утараш, тиде операций «ты могырыштак эртыше Искра» да «Январь кӱдырчӧ» сар операций-влаклан сеҥымашым пеҥгыдемден[1][2][3]. Ленинград-Новгород операций 1944 ий 14 январьыште тӱҥалын. 1944 ий 21 январьыште А. А. Жданов ден Л. А. Богданов, операцийын сеҥымыжлан ӱшанен, Кӱшыл главнокомандующий И.В. Сталин деч Ленинградыште 324 орудий гыч 24 залпан артиллерий салютым пуаш йодыныт[4]. Салют 27 январьыште лийын — тыгай салют Моско деч ӧрдыжтӧ, пӱтынь сарлан икте — 1-ше степенян салют лийын[5].
Ик иктешлымаш почеш, блокадым кӱрлмӧ татлан олаште 3 млн. илыше гыч 558 тӱжем еҥ гына кодын[6]. Икмыняржым эвакуацийыш наҥгаен кертыныт, утларак кугу ужашыже колен. Тӱрлӧ иктешлымаш почеш колышо-влакын чотышт 400 тӱжем гыч 1, 5 млн. еҥ марте. Нунын кокла гыч 3% бомбитлыме годым коленыт, 97% шужен коленыт. Блокад годым колышо-влакым утларакше Пискарев мемориал шӱгарлаште тойымо, тудын кумдыкшо 26 гектар. 1960 ийыште шӱгарлаште Курымашлык тул чӱкталтын[7][8][9].
Блокадым кӱрлмаште кредалше 350 тӱжем утла салтак ден офицер-влакым орден да медаль дене суапландареныт. 226 салтак Совет Ушемын Талешкыже лӱмым налын. 1,5 млн. еҥ 1942 ийыште тӧнежлыме «Ленинградым аралымылан» медаль дене суапландаралтын[4][10].
Шарнымаш
1944 ий 30 апрельыште ончычсо Кустар тоштер полатыште «Ленинградым талешкыла аралымаш» ончер почылтын, 1945 ийыште тудым тоштерыш савырыме. Кызыт тудо «Ленинградым аралыме да блокадын кугыжаныш мемориал тоштерже» лӱмым нумалеш[11].
1945 ий 26 январьыште «Шочмо Эл ончылно ленинградысе шемер-влакын суапыштлан, патырлыкыштлан да талешкылыкыштлан, немыч захватчик-влак дене кучедалмаште шкем шот дене пеҥгыдын кучымыштлан», Ленинградым Ленин орден дене суапландареныт[12]. 1957 ийыште, 250 ияш лиймыж годым, ола кокымшо гана Ленин орден дене суапландаралтын[13]. 1965 ий 8 майыште «Герой-ола» чап лӱмым налше-влак коклаште икымше лийын[1][14].
Санкт-Петербургышто блокадылан пӧлеклыме памятник-влакым шындыме. Нунын радамыште:
- Ленинградым аралыше талешке-влаклан монумент;
- «Ленинград герой-олалан» обелиск;
- «Кӱрыштмӧ оҥго» мемориал, Илыш Корным ончыктышо символ[1].
1989 ийыште Ленсовет исполкомын пунчалже дене «Ленинград олаште илышылан» тамга ышталтын[15].
1995 ий 13 мартыште, «Российысе сарзе чап (сеҥыме кече-влак) нерген» тӧртык дене келшышын, 27 январь Ленинград блокадым кораҥдыме лӱмеш сарзе чап кече семын увертаралтын[16]. 2014 ийыште федерал тӧртыкыш тӧрлымашым пуртымо — совет войскан подвигшым веле огыл, тыгак оласе калыкын патырлыкшым палемдаш манын, вашталтыме[17][18]. 2014 ий декабрь гыч пайрем Ленинградым фашист блокад деч пӱтынек утарыме кече маналташ тӱҥалын[19].
Санкт-Петербургышто ий еда 27 январьыште шарныктыш мероприятий-влак эртат: ончер, концерт, лӱмын ыштыме акций-влак, тыште блокаде олан илышыже да тудым утаралтмыж нерген радам дене каласкалат.
Тыгак ончо
Палемдымаш
- ↑ 1 2 3 День снятия блокады Ленинграда: дата, история полного освобождения города, 23 января 2023, <https://ria.ru/20230123/leningrad-1846857048.html#1846857048-1846857091>. Тергыме: 19 сӱрем 2024.
- ↑ Бадмаев Андрей Дмитриевич. Великая Отечественная война в зеркале человеческих судеб // Вестник Бурятского государственного университета. Гуманитарные исследования Внутренней Азии. — 2023. — № 2. — doi:10.18101/2305-753X-2023-2-50-56.
- ↑ Во время Великой Отечественной войны освобождён Новгород, <https://www.prlib.ru/history/618964>. Тергыме: 25 сӱрем 2024.
- ↑ 1 2 27 января — День полного освобождения Ленинграда от фашистской блокады (руш.). Военное обозрение. Тергыме кече: 19 сӱрем 2024.
- ↑ Как родился первый победный салют Великой Отечественной войны, 10 мая 2020, <https://ria.ru/20200510/1571155993.html>. Тергыме: 25 сӱрем 2024.
- ↑ Магаева С. В., Симоненко В. Б. Статистика жертв ленинградской блокады // Санкт-Петербургский университет. — 2009. — 6 ага (№ 8 (3794)).
- ↑ Годовщина снятия блокады Ленинграда, 2013-01-27, <https://ria.ru/20130127/919773976.html>. Тергыме: 26 сӱрем 2024.
- ↑ 27 января - День снятия блокады Ленинграда, <https://interaffairs.ru/news/show/10494>. Тергыме: 19 сӱрем 2024.
- ↑ 27 января 1944 года была полностью снята блокада Ленинграда. Новости (неопр.). Первый канал. Тергыме кече: 19 сӱрем 2024.
- ↑ История медали - Медаль «За оборону Ленинграда» (руш.). medal.spbarchives.ru. Тергыме кече: 26 сӱрем 2024.
- ↑ История музея (неопр.). blokadamus.ru. Государственный мемориальный музей обороны и блокады Ленинграда. Тергыме кече: 26 сӱрем 2024.
- ↑ Указ Президиума Верховного Совета СССР о награждении города Ленинграда орденом Ленина. 26 января 1945 г. Электронная библиотека исторических документов. Тергыме кече: 26 сӱрем 2024.
- ↑ Указ Президиума Верховного Совета СССР от 21 июня 1957 г. о награждении орденом Ленина города Ленинграда, орденами и медалями СССР учреждений, организаций и трудящихся города, присвоении почетных званий передовым рабочим, строителям, работникам науки и культуры в связи с 250-летием Ленинграда (неопр.). Архивы Санкт-Петербурга. Тергыме кече: 26 сӱрем 2024.
- ↑ 50 лет назад Ленинграду было присвоено почётное звание «Город-Герой» - Официальный сайт Администрации Санкт‑Петербурга (руш.). www.gov.spb.ru. Тергыме кече: 26 сӱрем 2024.
- ↑ Об учреждении знака "Жителю блокадного Ленинграда" от 23 января 1989. Электронный фонд правовых и нормативно-технических документов. Тергыме кече: 26 сӱрем 2024.
- ↑ Федеральный закон "О днях воинской славы (победных днях) России". pravo.gov.ru. Тергыме кече: 24 сӱрем 2024.
- ↑ История Дня полного освобождения Ленинграда от фашистской блокады, <https://tass.ru/obschestvo/6044316>. Тергыме: 19 сӱрем 2024.
- ↑ Федеральный закон "О днях воинской славы (победных днях) России". pravo.gov.ru. Тергыме кече: 24 сӱрем 2024.
- ↑ О внесении изменения в статью 1 Федерального закона "О днях воинской славы и памятных датах России". pravo.gov.ru. Тергыме кече: 25 сӱрем 2024.
