Шарнымаш да ойганымаш кече

Шарнымаш да ойганымаш кече
Шарнымаш да ойганымаш кече
	; Сеҥымаш тоштерыште "Шарнымаш сорта" акций (2023)
Кече	22 пеледыш
Амал	Кугу Ачамланде сар тӱҥалмаш
Колышо-влак
	26,6 млн колышо совет граждан
Судитлыме-влак	Нацист Германийын сарзе преступникше-влак
Суд процесс	Нюрнбергысе процесс
	РУВИКИ.Медиаште медиафайл-влак

Шарнымаш да ойганымаш кече — Российын историйыштыже ик эн шӱлыканлан шотлалтше шарнымаш кече. 1941 ий 22 июньышто нацист Германий да тудын союзникше-влакын СССР-ыш керылт пурымышт деч вара Кугу Ачамланде сар тӱҥалын. Российыште, Белоруссийыште да совет деч варасе моло эл кумдыкышто ий еда 22 июньышто шарнымаш мероприятий-влак эртат^[1].

Сар ийлаште 26,6 миллион совет граждан колен (нунын кокла гыч 8,7 миллионжым кредалме пасушто, 7,42 миллионым нацист-влак окуппацийыште пуштыныт; 4,1 миллион оккупаций кумдыкышто шужен колен; 5,27 миллионым Германийыш поктен колтеныт). Нацист-влак СССР-ыште 1,7 тӱжем ола ден посёлкым, 70 тӱжем наре ял ден селам пытареныт, кугыжанышын озанлык поянлыклан да калыклан 679 миллион теҥгеаш эҥгекым, (1941 ийысе ак) ыштеныт^[2].

Россий

1992 ий 13 июльышто Россий Федерацийын Кӱшыл Каҥаш Президиумжо шке пунчалыштыже Ачамландым аралыше-влакым шарныме кече нерген увертарен.

1996 ий 8 июньышто Россий Федераций президент Борис Ельцинын 22 июньысо кӱштыкшӧ дене Шарнымаш да ойганымаш кечым увертарыме.

2007 ий 24 октябрьыште Шарнымаш да ойганымаш кечым Российысе сарзе чап кече да шарнымаш кече-влак радамыш пуртымо^[3].

Йӱла

Шарнымаш да ойганымаш кечын ик минут шып шогымо йӱла (2023)

22 июньышто пӱтынь Россий мучко, Кугу Ачамланде сарыште колышо-влакым шарнен, ик минут жап шып шоген шарналтыме йӱла шукталтеш, кугыжаныш тӧнеж оралтылаште кугыжаныш тистым, Сарзе-теҥыз флотын корабльлаште — Андреевский тистым, илыме пӧртлаште траур тасман тистыже-влакым сакат. Тӱвыра тӧнежлаште, телевиденийыште да радиошто весела передаче-влакым чарат^[4].

Эл мучко шарнымаш мероприятий-влак, «Шарнымаш вахте», «Шарнымаш сорта» акций-влак эртат, Кугу Ачамланде сарын геройыштын чапкӱшт деке пеледыш ден аршаш-влакым пыштат^[5]. Тиде кече поснак Сарзе вийын да Росгвардийын сарзе частьлаштыже палемдалтеш. Мутлан, 2024 ийыште Росгвардеец-влак «Шарнымаш сад» акцийыш чумыргеныт, ДНР-ын парк ден скверлаштыже пушеҥгым шынденыт^[6].

Россгвардеец-влак СВО кумдыкышто «Шарнымаш сад» акцийым эртареныт (2024)

Россий Президент, виктер председатель, Россий Федераций Каҥашын председательже, Кугыжаныш Думын председательже, виктерын еҥже, Кугыжаныш думын депутатше, сенатор, ветеран организаций-влакын ӱшанъеҥышт Александровский садыште Палыдыме Салтакын шӱгарже деке аршашым пыштат.

Российын президентше Владимир Путин Палыдыме Салтакын Шӱгарже деке пеледышӱдышым пышта (2023)

Шарнымаш да ойганымаш кече 2024 ийыште

2024 ий 22 июньышто Москошто Сеҥымаш тоштер ончылно пӱтынь российысе «Шарнымаш сорта» мемориал акций эртен: тунемше, студент да Кугу Ачамланде сарын ветеранже-влак шӱдӧ дене сортам чӱктеныт, волонтёр-влак сӱретче Ираклий Тоидзе «Элын талешкыже-влаклан — салют!» плакатшым ушештарыше тул сӱретым мланде ӱмбалан ончыктеныт, Сеҥымаш Тоштерын фасадышкыже «Шарне» видеоинсталяций ончыкталтын^[7].

Сеҥымаш Тоштерын фасадыштыже «Шарне» инсталляций (2024)

Ик жапыштак Российын чыла ола ден ялыштыже Кугу Ачамланде сар жапыште колышо совет граждан-влак нерген шарнымаш акций тӱҥалын. Тиде кечын российысе тоштерлаште нацист Германийын, тудын союзник-влакшын СССР-ыш керылтмышт нерген каласкалыше экспозиций-влак ончыкталтыныт. Мутлан, ВДНХ-ште «Кынел, эл кугу!» «Сар нерген шарныктыше серыш да дневник» яра экскурсийым эртареныт (мийышаш нерген возалташ кӱлын)^[7].

Белоруссий

Белоруссийыште тиде кече «Пӱтынь калыкын Кугу Ачамланде сарыште колышо-влакым шарныме кече» семын палемдалтеш. Дзень усенароднай памяці ахвяр Вялікай Айчыннай вайны)^[8] Варарак «Пӱтынь калыкын Кугу Ачамланде сарыште колышо-влакым да белорус калыкын геноцидшым шарныме кече» манын лӱмдалтын.

Дмитрий Медведев ден Александр Лукашенко Брест орым аралыше-влакын мемориалышт воктек шӱдышым пыштат, 2008 ий 22 июнь

Украине

Украиныште президентын кӱштыкшӧ почеш 2000 ий 17 ноябрьыште «Сарыште колышо-влакым шарнен ойгырымо да чеслыме кече» семын тӧнежлыме. 2014 ий кугыжаныш савыртыш деч вара, кунам элым нацист-влакын полышкалышышт лӱм дене уремлан лӱмыштым вашталтеныт, 22 июнь шукыж годым Кугу Ачамланде сарысе талешке-влаклан памятникым амырташ амал семын кучылталтеш^[9].

Палемдымаш

↑ Федеральный закон от 13 марта 1995 г. № 32-ФЗ «О днях воинской славы и памятных датах России» (руш.). Kremlin.ru. Тергыме кече: 9 пургыж 2022. Архивлыме 26 кылме 2021 ий.
↑ День памяти и скорби — день начала Великой Отечественной войны (неопр.). РИА "Новости" (22 пеледыш 2020). Тергыме кече: 21 пеледыш 2024.
↑ День памяти и скорби. Досье (неопр.). ТАСС (21 пеледыш 2017). Тергыме кече: 28 пеледыш 2024.
↑ Указ Президента России от 8 июня 1996 года № 857 (неопр.). Предпринимательское право (8 пеледыш 1996). Тергыме кече: 22 пеледыш 2009. Архивлыме 18 сӱрем 2012 ий.
↑ День памяти и скорби. 83-я годовщина начала Великой Отечественной войны. Как советские граждане узнали о нападении (неопр.). РБК (14 пеледыш 2024). Тергыме кече: 21 пеледыш 2024.
↑ В преддверии Дня памяти и скорби росгвардейцы в ДНР присоединились к акции «Сад памяти» (неопр.). "Росгвардия" (21 пеледыш 2024). Тергыме кече: 21 пеледыш 2024.
↑ ¹ ² Помнить историю, чтить героев: какие мероприятия пройдут в столице в ночь на 22 июня (неопр.).
↑ День всенародной памяти жертв Великой Отечественной войны в Беларуси (руш.). Министерство обороны Республики Беларусь. Тергыме кече: 12 пургыж 2022. Архивлыме 21 ага 2021 ий.
↑ В Киеве накануне Дня памяти и скорби осквернили знаменитый монумент "Родина-мать" (неопр.). "Беларусь 1" (20 пеледыш 2020). Тергыме кече: 21 пеледыш 2024.

Кылвер-влак

Лидеры России и Белоруссии подчеркнули недопустимость политизации истории
В России отмечается День памяти и скорби
День памяти и скорби. Статья на сайте Президентской библиотек

[1] Федеральный закон от 13 марта 1995 г. № 32-ФЗ «О днях воинской славы и памятных датах России» (руш.). Kremlin.ru. Тергыме кече: 9 пургыж 2022. Архивлыме 26 кылме 2021 ий.

[2] День памяти и скорби — день начала Великой Отечественной войны (неопр.). РИА "Новости" (22 пеледыш 2020). Тергыме кече: 21 пеледыш 2024.

[3] День памяти и скорби. Досье (неопр.). ТАСС (21 пеледыш 2017). Тергыме кече: 28 пеледыш 2024.

[4] Указ Президента России от 8 июня 1996 года № 857 (неопр.). Предпринимательское право (8 пеледыш 1996). Тергыме кече: 22 пеледыш 2009. Архивлыме 18 сӱрем 2012 ий.

[5] День памяти и скорби. 83-я годовщина начала Великой Отечественной войны. Как советские граждане узнали о нападении (неопр.). РБК (14 пеледыш 2024). Тергыме кече: 21 пеледыш 2024.

[6] В преддверии Дня памяти и скорби росгвардейцы в ДНР присоединились к акции «Сад памяти» (неопр.). "Росгвардия" (21 пеледыш 2024). Тергыме кече: 21 пеледыш 2024.

[:0-7] ¹ ² Помнить историю, чтить героев: какие мероприятия пройдут в столице в ночь на 22 июня (неопр.).

[8] День всенародной памяти жертв Великой Отечественной войны в Беларуси (руш.). Министерство обороны Республики Беларусь. Тергыме кече: 12 пургыж 2022. Архивлыме 21 ага 2021 ий.

[9] В Киеве накануне Дня памяти и скорби осквернили знаменитый монумент "Родина-мать" (неопр.). "Беларусь 1" (20 пеледыш 2020). Тергыме кече: 21 пеледыш 2024.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]