Тӱкан Каза (зодиак пале)
| Тӱкан Каза | |
|---|---|
.svg) | |
| Черет почеш ончычсо | Пикшызе |
| Радаман номер | 10 |
 | |
| Ончыктымаш | ♑[d] |
| Черет почеш кайыше | Вӱдйоктарыше (зодиак пале) |
 РУВИКИ.Медиаште медиафайл-влак | |
Тӱкан Каза (руш. Козерог, лат. Capricornus) — астрологийысе умылымаш, шотлымаш почеш зодиакын луымшо палыже, тудо Пикшызе ден Вӱдйоктарыше коклаште верланен да шошымсо кече икгайлык точко гыч шотлымаште эклиптикын 270° гыч 300° секторжылан келшен толеш[1][2].
Тӱкан Каза палыш 21 але 22 декабрь гыч 20 январь марте шочшо-влак пурат манын шотлалтеш, молан манаш гын, касвел астрологийын ончымаштыже, тиде жапыште Кече Тӱкан Казан палыштыже улеш[3].
Тӱкан Каза палылан Мланде стихий келшен толеш[1].
Палым виктарыше планет — Сатурн[4].
Тӱкан Казам утларакшым кол почан казадага семын ончыктат[5].
Тӱкан Каза палым Тӱкан Каза шӱдыръеш дене лугаш огеш кӱл, кушто Кече, астрономий семын, 15 январь гыч 15 февраль марте верлана[6].
Мифологий
Акрет годсо грек мифологийыште зодиак знакым ончыкташ кучылтмо теҥыз казадага Амалфея каза дене иктеш шындалтеш, тудыжо шӧр дене (тыгак амброзий дене манме вариант вашлиялтеш) Крит отрошто Зевс азам пукшен луктын. Тауштымо шот дене Зевс пукшышым шӱдыръешыш савырен[7] (Катастеризмым онч.).
Вес шонымашыште Тӱкан Казан мифологийысе аналогшо Дионис пелен коштшо акрет грек чодыра да сонар юмо Пан улеш. «Юмо-влак Египетыште лиймышт годым, пеш кугу Тифон деч лӱдын, тудым ондалаш куштылгырак лийже манын, нунылан ир янлыкыш савырнаш кӱштен. Вара Юпитер Зевс тудым волгенче дене пуштын. А Пан юмо-влакын кумылышт почеш, нунын тудын ойжо дене Тифонын куатше деч утлымылан кӧра, шӱдыр тӱшкашке кусаралтын да, тунам тудо казашке савырнен гын, эгокерос маналташ тӱҥалын, мемнан семын тидыже Тӱкан Каза лиеш»[8].
Ик миф Панын тулым пӱргышӧ Тифонын изиш гына жертвыже лийдымыже нерген каласкала. Тифонын поктымыжо годым Пан Нилын вӱдышкыжӧ шуҥгалтын, тыге тудын капшын ӱлыл ужашыже кол почыш савырнен[9].
Палын классификацийже
Тӱкан Каза палым тӱрлӧ критерий почеш тыге классифицироватлат:
- квадрант але идалыкысе жап дене — йӱштӧ, вӱдыжгӧ да флегматичный теле чырык[1]
- триплицет (стихий) почеш — мландысе (мландысе, кукшо да йӱштӧ)[1]
- кече икгайлык точко-влак дене ончымаште вераҥмышт дене — кечывалвел[1]
- тригон почеш — Афродитан тригонжо кечывалым, Тылзын тригонжо йӱдым[2]
- экзальтаций почеш — экзальтацийыште Арес (Марс), камвочмаште Юпитер[2][1], в падении Юпитер[1]
- виктарыше планет дене — Сатурн[4]
- палын пӱртӱслыкшӧ дене — тропикысе[1][2] але [1]
- гендерлык шот дене — ӱдырамаш[2]
- акрет юмо-влакын илыме верышт шот дене — Крон юмын илыме верже[2]
- кундем шот дене — Сирий[2]
- айдеме кап ужаш шот дене — пулвуй[2]
- подчинений почеш — подчинятлалтше[1]
- асцендентыште лийме жап дене — кӱчыкын але тайнен кӱзымӧ пале[1]
Символ-влак
Тиде палым сӱретлымаште «кол-казам» — кол почан казам — сӱретлымаш шарлен[5].
Тӱкан Казан символжо ♑ Юникодышто 9809 луымшо манме номер дене але латкудымшо манме 2651 номер дене верланен да HTML-кодыш ♑ или ♑ семын пурталт сеҥа[10].
Ончыктымаш
«Тӱкан Каза» Россий окса, 2002 ий
«Тӱкан Каза» Россий окса, 2005 ий
«Тӱкан Каза» армян ший окса
«Тӱкан Каза» армян шӧртньӧ окса
Якоб Йорданс, 1640 ий
«Зевсын йоча жапше»
Палемдымаш
- ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 Лилли У., 1999, с. 101—106.
- ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 Абдулманова И. В., 2021, с. 155—158.
- ↑ Smith J. C., 2010.
- ↑ 1 2 Клавдий Птолемей.
- ↑ 1 2 Capricorn (англ.). Encyclopaedia Britannica (2 сӱрем 2023).
- ↑ Shapiro L. T., 1977.
- ↑ Эратосфен. Катастеризмы / Пер. с греч. А. А. Россиуса.
- ↑ Псевдо-Гигин. 196. Пан // Мифы / Пер. Д. О. Торшилова под общ. ред. А. А. Тахо-Годи. — 2-е изд., испр. — СПб.: Алетейя. — С. 236—237.
- ↑ Энциклопедия символов, знаков, эмблем. М., 1999.
- ↑ Unicode Decimal Code ♑. Code Table .NET. Тергыме кече: 16 сорла 2023.
Литератур
- Shapiro L. T. The Real Constellations of the Zodiac (англ.) // Planetarian : журнал. — International Planetarium Society, 1977. — March (vol. 6, no. 1). — P. 17—18. — ISSN 0090-3213.
- Smith J. C. Pseudoscience and extraordinary claims of the paranormal: a critical thinker's toolkit (англ.). — Malden, MA: Wiley-Blackwell, 2010. — P. 52—53. — ISBN 9781405181235.
- Абдулманова И. В. "Введение в астрологию" Павла Александрийского: особенности структуры и содержания // Самарский научный вестник. — 2021. — Т. 10, № 4. — С. 155—158. — doi:10.17816/snv2021104204.
- Клавдий Птолемей. Четверокнижие.
- Лилли У. Глава XVI. О двенадцати знаках Зодиака и их множественном делении // Христианская астрология, смиренно изложенная в трёх книгах = Christian astrology. — М.: Академия мировой астрологии и метаинформации, 1999. — С. 101—106. — 160 с.
- Знаки астрономические // Советский энциклопедический словарь / Научно-редакционный совет: А. М. Прохоров (пред.). — М.: Советская энциклопедия, 1981. — С. 470. — 1600 с.
- Zodiac // Малый Ларусс символов = Petit Larousse des symboles (фр.) / Nanon Gardin, Robert Olorenshaw. — Larousse, 2011. — С. 655—659. — 680 с. — ISBN 978-2035969248.
 | |
|---|---|
| Библиографий каталоглаште |
|
| Зодиак шӱдыръеш-влак | ||
|---|---|---|
| Зодиак пале-влак | ||
Кишкым нумалше шӱдыръешым йӱла почеш зодиак шӱдыръешыш огыт пурто гынат, Кече тудын гоч эрта. | ||