Шорык (зодиак пале)
| Шорык | |
|---|---|
.svg) | |
| Черет почеш кайыше | Презе |
| Черет почеш ончычсо | Кол |
 | |
| Ончыктымаш | ♈[d] |
| Радаман номер | 1 |
 РУВИКИ.Медиаште медиафайл-влак | |
Шорык[1][2] (руш. Овен, лат. Aries — астрологийысе умылымаш, шотлымаш почеш зодиакын икымше палыже, тудо Кол ден Презе коклаште верланен да шошымсо кече икгайлык точко гыч шотлымаште эклиптикын 0° гыч 30° секторжылан келшен толеш[3][4][5].
Шорык палыш 20[6] але 21 март гыч[7] 20 апрель марте шочшо-влак пурат манын шотлалтеш, молан манаш гын, касвел астрологийын ончымаштыже, тиде жапыште Кече Шорыкын палыштыже улеш[6][7].
Астролог-влакын шонымашышт дене келшышын, Платонын Кугу идалыкше, але шошо кечын иктӧр шогымаш точкын эклиптике мучко коштмыжын тичмаш йырже 25 920 ий лиеш гын, Шорыкын астрологический эрыже мемнан эра деч иктаж 2000 ий гыч мемнан эран 0 ийже марте шуйнен[8].
Зодиакын идалыкше мартыште тӱҥалеш (кунам кече шошо кечын тура шогымашкыжэе пура), а январьыште огыл[9]. Тугеже циклын икымше палыже семын Шорык эволюций тӱҥалмым символ семын ончыкта; тудо тыгак тӱҥалтыш дек пӧртылмым да уэш шочмым ончыктышо пытартыш пале[10].
Шорык палылан Тул стихий келшен толеш[4].
Палым виктарыше планет — Марс[3].
Шорыкын тӱсшӧ — йошкарге дене варналтше ошо[11].
Шорыкым утларакшым тагала але, рашынже, шӧртньӧ межан тага семын сӱретлат[12]. Вольыкын символизмже — тудын икымше улмыжо да ужатен кайышын рольжо (тага кӱтӱ вуйышто кая), тудлан келшыше капкыл вий да тӱжаҥден кертме функций (шӧрым кочшо чыла узо семынак), тыгак спираль сынан кок могырыш торлышо кок тӱкын симметриян улмышт[10].
Шорык палым Шорык шӱдыръеш дене лугаш огеш кӱл, кушто Кече, астрономий семын, 19 апрель гыч 13 май марте верлана[13].
Мифологий
Акрет Египет годсо мифологийыште Шорыкым утларакшым Египетысе Амон юмо дене иктеш шындат, а акрет грекыште — шӧртньӧ межан тага дене, кудыжын тупешыже Фрикс, Афамант кугыжан эргыже, Фессалий гыч Колхидыш теҥыз ӱмбачын сайын вончен. Колхидыште Фрикс Шорыкым Зевслан надыр шотеш пуэн, тӧргалтен налме шӧртньӧ межым Колхиде кугыжалан пӧлеклен; мифын вес версийже дене, Шорык шке ӱмбачше шӧртньӧ коваштыжым шкеак почкалтен колтен. (Варажым шӧртньӧ коваштым Ясон, аргонавт-влакын вуйлатышышт, налын.) Зевс вольыкын подвигшым аклен да Шорыкым кавашке шӱдыръеш семын вераҥден[12][14].
Тудо шӱдыр-шамычым куча: вуйыштыжо иктым; неррожыштыжо кумытым; шӱйыштыжӧ кокытым; ончыл йол мучаштыже иктым волгалтшым; тупрӱдыштыжӧ нылытым; почыштыжо иктым; мӱшкыр йымалныже кумытым; эрдыштыже иктым; шеҥгел йол мучаштыже иктым. Чылаже латшымыт.
— Эратосфен «Катастеризм-влак»[14]
Классификаций
Шорыкым зодиак пале семын тӱрлӧ критерий почеш тыге классифицироватлат:
- квадрант але идалыкысе жап дене — сангвиникан, шокшо да вӱдыжгӧ шошо чырык[4]
- триплицет (стихий) почеш — тулан (тулан, шокшо да кукшо)[4]
- кече икгайлык точко-влак дене ончымаште вераҥмышт дене — йӱдвел[15]
- тригон почеш — Кече тригон кечывалым, Зевс тригон йӱдым[5]
- экзальтаций почеш — экзальтацийыште Кече[5][16], камвочмаште Сатурн[17][16]
- виктарыше планет дене — Марс[3]
- палын пӱртӱслыкшӧ дене — чулым, але кардинальный[15], але тропикысе[5]
- гендерлык шот дене — пӧръеҥ[3][5][15]
- акрет юмо-влакын илыме верышт шот дене — Арес (Марс) юмын илыме верже[5]
- кундем шот дене — Персий[5]
- айдеме кап ужаш шот дене — вуй[5]
- подчинений почеш — командоватлыше[4]
- асцендентыште лийме жап дене — кӱчыкын але тайнен кӱзымӧ пале[4]
Касвел огыл астрологийыште умылтарымаш
Бхавачакра
Шорык почела кайыме радамыштат, тыгак илыш ораваште кумдык мучко алмашталтмаштат икымше зодик палылан шотлалтеш[18]. Тудо тулын тӱҥалтыш стихийже (элементше) дене кылдалтын, куштыжо тӱҥалтыш состояний («аспект»), кӧргӧ «иктӧрлык» улеш, санскритыште тудо «саттва» манын лӱмдалтеш[18]. Тул тригоныш Шорык ♈︎ деч посна Лев ♌︎ ден Пикшызе ♐︎ пурат [19].
Шорык пале шошо кече тура шогымым (кече ден йӱд иктӧрлыкым) ончыкта. Тудлан туран ваштареш шыже кечын тура шогымыжын Виса ♎︎ палыже верланен (юж икымше стихийын пурышо символжо; саттва). Зодиакым кок иктӧр ужашлан шелше тиде шӱдырешак ныл знак вераҥдалтын, нунын числа значенийышт жапын да кумдыкын кок оҥгыштыжат (короныштыжат) икгай[18]:
- Шорык ♈︎ — тулын пурышо палыже, саттва (иктӧрлык), 1 радаман номер;
- Ӱдыр ♍︎ — мланде икымше стихийын кайыше палыже, раджас (чот шижмаш кумыл але паша), 6 номер;
- Виса ♎︎- юж икымше стихийын пурышо символжо, саттва (7);
Кол ♓︎- вӱд икымше стихийын кайыше палыже, раджас (12).
Икымше стихий-влакын ныл типыштлан келшен толшо нине ныл палын числа значенийыштым иктыш ушен (1+6+7+12), 26 — илыш ораван латкок палыжлан рӱдӧ иктӧрлык числаштым — налына. Тыгодым зодиакын латкок числаштын чумыр суммышт 78, але 3 гана 26 дене лиеш. Коеш, йӱд ден кечым ойырен шогышо тиде рӱдӧ шӱдырыштӧ лушкыдылыкын, илышдымылыкын ик палыжат уке. Шӱдыр шкежак илышдымылыкым ончыкта, ик пелсфер гыч весыш вончымо татым ончыкта[20].
Виса ♎︎ (7) да Ӱдыр ♍︎ (6) — кок пале, кушеч зодиакын покшелже эрта, пырляже 13 (7+6) лийыт, тидыже жап ден кумдык пӱчкылтмаште адакат 26 (13+13) числам пуа. Икымше палым, Шорыкым ♈︎ (1), пытартыш, Кол ♓︎ дене, иктыш ушымо годымат тыгак лиеш. Сандене нине ныл пале, шке коклаштышт кӱлешан вашкылым кучен, Зодиакыште рӱдӧ рольым шуктат[9].
Акрет Египет
Акрет Египетысе зодиакысе Дендерыште Шорык зодиак ӱштын 32° налын шога[21].
Вавилон
Вавилон зодиакыште тиде пале «поктен коштшо», «ик кечылан волонтёр» манын лӱмдалтын (фр. le Journalier). «Шорык» лӱм Эа юмын — «эридуй шорыкын» лийын, тудыжо, тростник гыч кугу пушым чоҥен, тушко айдемым да вольыкым вераҥден, айдеме тукымым Тӱнямбал вӱдйымак кайымаш деч утарен. Эа юмын символжо тага вуян тоя улмаш[22].
Графике символ
Шорыкын палыже ♈ (южо браузер сыныште корректнын огыл ончыкталт сеҥа) Юникодышто 9800 луымшо манме номер дене але латкудымшо манме 2648 номер дене верланен кертеш. Негызлык вариант U+2648: ♈; VS15 FE0E: ♈︎ селектор дене текстлык вариант; VS16: ♈️ селектор дене эмодзи вариант. HTML-кодыш ♈ але ♈ семын пурталт сеҥа[23].
«Шорык» Россий окса
«Шорык» Россий окса
«Шорык» армян ший окса
«Шорык» армян шӧртньӧ окса
Тыгак ончо
Палемдымаш
- ↑ Русский орфографический словарь Российской академии наук. Отв. ред. В. В. Лопатин.
- ↑ Большой толковый словарь русского языка. Гл. ред. С. А. Кузнецов. Первое издание: СПб.: Норинт
- ↑ 1 2 3 4 Клавдий Птолемей.
- ↑ 1 2 3 4 5 6 Лилли У., 1999, с. 101—106.
- ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 Абдулманова И. В., 2021, с. 155—158.
- ↑ 1 2 Сурдин В. Г. Астрология и общество // Природа. — 1994. — № 5.
- ↑ 1 2 Smith J. C., 2010.
- ↑ Михайлов О. В., 2011, с. 58—59.
- ↑ 1 2 Normand, 2012, с. 210.
- ↑ 1 2 Normand, 2012, с. 207—208.
- ↑ Лилли У., 1999, с. 101.
- ↑ 1 2 Aries (англ.). Britannica (20 вӱдшор 2023). Тергыме кече: 22 сорла 2023.
- ↑ Shapiro L. T., 1977.
- ↑ 1 2 Эратосфен. Катастеризмы.
- ↑ 1 2 3 Лилли У., 1999, с. 102.
- ↑ 1 2 Аль-Бируни. Наука о звездах. — начало XI века.
- ↑ Лилли У., 1999, с. 79—80.
- ↑ 1 2 3 Normand, 2012, с. 209.
- ↑ Ларусс, 2011, с. 656.
- ↑ Normand, 2012, с. 209—210.
- ↑ Slosman, 2017, с. 40.
- ↑ Normand, 2012, с. 207.
- ↑ Unicode Decimal Code ♈. Code Table .NET. Тергыме кече: 22 сорла 2023.
Литератур
- Normand H. Bélier // Словарь универсальных символов, основанных на принципе ключа к знаниям = Dictionnaire des symboles universels basés sur le principe de la clef de la connaissance (фр.). — Dervy, 2012. — Т. 1. — С. 207—210. — 338 с. — ISBN 978-2844549358.
- Shapiro L. T. The Real Constellations of the Zodiac (англ.) // Planetarian. — International Planetarium Society, 1977. — March (vol. 6, no. 1). — P. 17—18. — ISSN 0090-3213.
- Slosman A. L'astronomie selon les Égyptiens (фр.). — Omnia Veritas Ltd, 2017. — 330 с. — ISBN 978-1910220993. Архивысе копий 28 кылме 2020 гыч
- Smith J. C. Pseudoscience and extraordinary claims of the paranormal : a critical thinker's toolkit (англ.). — Malden, MA: Wiley-Blackwell, 2010. — P. 52—53. — ISBN 9781405181235.
- Zodiaque // Petit Larousse des symboles (фр.) / Nanon Gardin, Robert Olorenshaw. — Larousse, 2011. — С. 655—659. — 680 с. — ISBN 978-2035969248.
- Абдулманова И. В. «Введение в астрологию» Павла Александрийского: особенности структуры и содержания // Самарский научный вестник. — 2021. — Т. 10, № 4. — С. 155—158. — doi:10.17816/snv2021104204.
- Знаки астрономические // Советский энциклопедический словарь / Научно-редакционный совет: А. М. Прохоров (пред.). — М.: Советская энциклопедия, 1981. — С. 470. — 1600 с.
- Клавдий Птолемей. Четверокнижие.
- Лилли У. Глава XVI. О двенадцати знаках Зодиака и их множественном делении // Христианская астрология, смиренно изложенная в трёх книгах = Christian astrology. — М.: Академия мировой астрологии и метаинформации, 1999. — С. 101—106. — 160 с.
- Михайлов О. В. Блеск и нищета астрологии. — 2-е изд. — М.: КомКнига, 2011. — 240 с.
 | |
|---|---|
| Библиографий каталоглаште |
|
| Зодиак шӱдыръеш-влак | ||
|---|---|---|
| Зодиак пале-влак | ||
Кишкым нумалше шӱдыръешым йӱла почеш зодиак шӱдыръешыш огыт пурто гынат, Кече тудын гоч эрта. | ||