Рак (шӱдыръеш)
| Рак | |
|---|---|
| лат. Cancer (р. п. Cancri) | |
 | |
| Кӱчыкын | Cnc |
| Ӱжвата | Краб |
| Вик нӧлтмаш | 7h 48m гыч 9h 15m марте |
| Вашталтмаш | +7° гыч +33° 30′ марте |
| Кумдык |
506 кв. градус (31 вер) |
| Лопкытлаште коеш | +90° гыч −56° марте. |
| Эн чолга шӱдыр-влак (койшо шӱдыр кугыт < 3m) |
|
|
уке; эн волгыдо |
|
| Метеор йогын | |
| Дельта-Канцирид-влак | |
| Пошкудо шӱдыръеш | |
 РУВИКИ.Медиаште медиафайл-влак | |
Рак (руш. Рак, лат. Cancer) — шинчалан койдымо пеш изи шӱдыръеш, тиде шӱдыръешым Лев ден Йыгырмыт шӱдыръеш коклаште лач ояр йӱдым гына ужаш лиеш. Эн чолга шӱдыр (Ракын β) колтымо шӱдыр кугытшо 3,53m улеш.
Южо шӱдыр
Ракын α араб лӱмжӧ — Акубенс, мо «вашкӱзӧ» манме лиеш; тиде шинчалан кокыте койшо шӱдыр, йылгыжме куатше 4,3m. Ракын ζ шӱдыр — кокыте пайлалтше ик эн оҥай шӱдыр: кок шӱдыржӧ 59,6 сото идалык жапыште пӧрдын савырныше кышкарым ыштат, а кумшо ужашыже тиде мужыр йыр 1150 идалык коклаште пӧрдын саврна.
Чумыргымаш
Ракыште пеш кумдан палыме кок вудака шӱдыр тӱшка уло. Иктыже — Ясли (М44, лат. Praesepe), южгунам тудым «Улей» / «Мӱкш омарта» маныт. Тудо шинчалан γ и δ Ракын ушнымо кореш деч касвелыштыла тӱтыра семын конча, «Ослята» маналтеш. Тушто 350 наре шӱдыр йӱла, чолгыжмо куатышт 6,3 гыч 14 марте, тунамак 200 наре шӱдыржӧ ик тӱшкаш погынышо улыт. Тиде мемнан деке эн лишне улшо шӱдыр чумыргымаш, нунын марте 525 сото идалык, садлан тудым ужмо кугыт пеш кумда — 1,5°.
М 67 шӱдыр тӱшка Рак дечын 1,8°касвекыла верланен, мемнан деч 2500 сото идалыклан тораште улеш да 10 гыч 16 марте чолгыжшо куатан 500 наре шӱдырым иктеш ушен. Тиде ик эн тошто шӱдыр тӱтыран иктеш чумыргымаш, тудын ийготшо 4 млрд ий. Тидын кугу ийготан эше икмыняр шӱдыр чумыргымаш лийын кертеш, нунын коклаште NGC 188 Цефейыште. Тӱтырала койшо шӱдыр чумыргымаш утларакшым Кайыккомбо кашташте верланеныт гынат, М 67 тудын деч ятыр тораште улеш.
Шагалрак палыме вудака шӱдыр чумыргымаш: NGC 2664 и NGC 2678.
Астеризм «Ослята и Ясли»
Ослята ден Ясли астероизм Ракын γ ден δ пеле чолгыжшо шӱдыржӧ гыч ышталтын («Ослята») ден тӱтырасе Ясли (M44).
Эскерымаш
Правил семын, Кече Ракын шӱдыръешыш 21 июльышто пура да тушто 9 август марте лиеш[1]. Эскерашлан эн сай пагыт январь-февраль улеш. Шӱдыръеш Российын пӱтынь кумдыкыштыжо коеш.
Историй
2 тӱжем ий ондак, кунам астрономийысе лӱм-влак ышталтыныт, кеҥеж йӱд ден кечын иктӧр улмо жапыште Кече Ракын шӱдыръешыштыже улмаш, садлан Мландын Йӱдвел тропикше Ракын тропикше маналтын. Акрет грек мифологийыште Рак Гераклын кокымшо подвигше гыч улшо рак семын умылалтеш. Миф почеш, Лернейысе гидр дене кучедалме годым чыла янлык-влак Геракл могырышто лийыныт, рак гына куп гыч тӧрштен лектын да Гераклын йолжым чӱҥгалаш тоштын, тидлан кӧра тудо вигак йол дене темдалалтын Гера юмоава, Гераклым ужмышудымын ончен, садлан Ракылан тауштымо семын, тудым шӱдыръешыш савырен[2]. Тыге шоненыт: Ракын γ ден и δ шӱдыр-влакшым, «Пачемыш» манме да тӱтыран Яслым кавашке Дионис вераҥден, тудын шнуй чонанжылан ишак шотлалтын.
Грек-влак ты лӱмым Евктемон темлен ман шоненыт. Шӱдыръешым Клавдий Птолемейын «Альмагест» кавасе шӱдыр-влак каталогышкыжо пуртымо.
Тыгак ончо
Палемдымаш
- ↑ Constellations of the zodiac. Тергыме кече: 26 шорыкйол 2011. Архивлыме 1 сӱрем 2012 ий.
- ↑ Псевдо-Эратосфен. Катастеризмы 11. Тергыме кече: 20 ӱярня 2009. Архивировано из оригинала 6 сӱрем 2009 ий.
Кылвер-влак
- Рак на wikisky.org (англ.)
- Астромиф: Рак
 | |
|---|---|
| Библиографий каталоглаште |
|
| Зодиак шӱдыръеш-влак | ||
|---|---|---|
| Зодиак пале-влак | ||
Кишкым нумалше шӱдыръешым йӱла почеш зодиак шӱдыръешыш огыт пурто гынат, Кече тудын гоч эрта. | ||
| Клавдий Птолемейын «Альмагест» каталогысо 48 шӱдыръеш | |
|---|---|
| |